Đã chọn Nga làm dự án điện hạt nhân gần 13 tỷ euro, một nước châu Âu có ý 'quay xe' muốn tìm nhà thầu khác thay thế, chấp nhận chịu tiền phạt hợp đồng

Hungary cân nhắc thay Rosatom trong dự án điện hạt nhân 12,5 tỷ euro Hungary đang xem xét loại tập đoàn Rosatom (Nga) khỏi vai trò nhà thầu chính trong dự án mở rộng nhà máy điện hạt nhân Paks và đã thăm dò các nhà thầu khác, Reuters dẫn 2 nguồn tin cho biết. 

Năm 2014, chính phủ của cựu Thủ tướng Viktor Orban trao cho Rosatom hợp đồng trị giá 12,5 tỷ euro để triển khai dự án Paks II mà không tổ chức đấu thầu. 

Chính phủ của Thủ tướng Peter Magyar, nhậm chức sau chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử tháng 4, đang rà soát dự án và dự kiến đưa ra quyết định vào cuối năm nay hoặc đầu năm sau. 

Một nguồn tin thân cận với chính quyền Hungary cho biết chính phủ “đang nghiêng về kết luận rằng việc mở rộng Paks là cần thiết”, nhưng Rosatom không nên tham gia dự án. 

Paks II là dự án nổi bật nhất của Rosatom tại Liên minh châu Âu (EU) kể từ khi Phần Lan hủy hợp đồng với tập đoàn Nga vào tháng 5/2022. Nếu Hungary loại Rosatom, đây sẽ là tổn thất đối với mảng xuất khẩu của tập đoàn, vốn đang tăng trưởng mạnh. 

Rosatom đến nay vẫn chưa bị EU áp đặt trừng phạt. Theo Hiệp hội Hạt nhân Thế giới, năm 2025, Nga cung cấp khoảng 23% dịch vụ làm giàu uranium và 16% uranium tự nhiên cho EU. 

Một nguồn tin nắm rõ quá trình rà soát cho biết mọi phương án vẫn đang được cân nhắc. Chính phủ Hungary sẽ đánh giá hệ quả pháp lý, kỹ thuật, tài chính và tiến độ nếu thay nhà cung cấp, đồng thời xem xét liệu dự án có khả thi về mặt tài chính hay không. 

Các nguồn tin không nêu tên nhà cung cấp tiềm năng. Tuy nhiên, một nguồn tin nhận định lựa chọn doanh nghiệp châu Âu sẽ giúp đơn giản hóa các vấn đề liên quan đến chính sách đối ngoại và lệnh trừng phạt. 

Hungary đã chi hơn 2 tỷ euro cho dự án tính đến thời điểm đổ mẻ bê tông đầu tiên vào tháng 2. Nếu chấm dứt hợp đồng, nước này sẽ phải chấp nhận mất khoản 1,1 tỷ euro đã thanh toán cho Rosatom, cùng các khoản phạt có thể phát sinh. 

Hợp đồng Paks II đã được sửa đổi 5 lần. Bản sửa đổi thứ sáu đã được chuẩn bị nhưng chưa ký. Năm 2025, Tòa án Công lý Liên minh châu Âu hủy quyết định của Ủy ban châu Âu phê duyệt khoản viện trợ nhà nước dành cho dự án. 

Rosatom cho biết vẫn triển khai công việc theo tiến độ đã thống nhất. “Chúng tôi chưa nhận được thông báo chính thức nào từ khách hàng về ý định chấm dứt hợp đồng, đồng thời không thấy cơ sở pháp lý chính đáng cho quyết định như vậy”, người phát ngôn tập đoàn nói với Reuters. 

Ngày 16/10, Tổng giám đốc Rosatom Alexey Likhachev cho biết tập đoàn đang chờ Budapest hoàn tất quá trình kiểm toán và hiện chưa có đối thoại với giới chức Hungary. 

Dự án vốn đã chậm tiến độ. Theo lịch trình nội bộ của Rosatom mà Politico thu thập được hồi tháng 9, tổ máy mới thứ hai chỉ có thể bắt đầu vận hành thử vào cuối năm 2034, muộn hơn kế hoạch hai năm. 

Dù cân nhắc thay nhà thầu, chính phủ của ông Magyar vẫn muốn tăng nguồn cung điện hạt nhân để đáp ứng nhu cầu điện ngày càng cao và cân bằng sản lượng từ năng lượng tái tạo. “Chúng tôi sẽ tiếp tục phụ thuộc đáng kể vào năng lượng hạt nhân trong tương lai”, Zsuzsa Beres, Thứ trưởng Quốc vụ phụ trách năng lượng hạt nhân thuộc Bộ Kinh tế và Năng lượng Hungary, phát biểu tại một hội nghị tuần trước. 

Trong thời gian chờ quyết định về Paks II, Budapest đang nghiên cứu kéo dài thêm 20 năm giấy phép hoạt động của 4 lò phản ứng hiện hữu tại Paks. Các lò này đều do Nga xây dựng và có giấy phép hết hạn trong giai đoạn 2032-2037. 

Nhà máy Paks hiện cung cấp khoảng 40% sản lượng điện của Hungary trong năm 2025. Hồi tháng 8, nhà máy suýt phải ngừng hoạt động khi mực nước sông Danube xuống mức thấp kỷ lục, đe dọa nguồn nước làm mát. Sáu trong số tám turbine của nhà máy cũng đã ngừng hoạt động.

Theo Bne Intellinews, Reuters