Giải mã câu chuyện Việt Nam dẫn đầu Đông Nam Á về tần suất sử dụng Gemini trong ứng dụng học thuật

Khi làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) quét qua Đông Nam Á, nhiều người vẫn nghĩ Việt Nam chỉ dừng lại ở một thị trường tiêu dùng công nghệ năng động, thích trải nghiệm những thứ mới mẻ theo trào lưu.

Thế nhưng, số liệu mới nhất từ Báo cáo Gemini Đông Nam Á 2026 do Google vừa công bố đã vẽ nên một bức tranh hoàn toàn khác. Không còn là những cuộc dạo chơi hay hỏi đáp vô thưởng vô phạt, người Việt đang đưa AI vào sâu trong đời sống học thuật, kỹ thuật và kinh doanh với mức độ thực chất cao nhất khu vực.

Cụ thể, Việt Nam đang dẫn đầu Đông Nam Á về tần suất sử dụng Gemini trong hỗ trợ học thuật, với tỷ lệ câu lệnh dành cho học tập chiếm tới 17%. Để dễ hình dung, con số này vượt qua cả những quốc gia vốn có thế mạnh truyền thống về công nghệ và giáo dục trong khu vực.

Vậy điều gì đã biến một quốc gia đang phát triển trở thành thế lực dẫn đầu về ứng dụng AI thực tế, vượt qua những rào cản vô hình để định hình lại vị thế trên bản đồ số toàn cầu? Câu trả lời nằm ở hai từ khóa cốt lõi: Cầu nối ngôn ngữ bản địa và sự trỗi dậy của thế hệ STEM AI.

Cây cầu ngôn ngữ xóa nhòa khoảng cách xuất khẩu toàn cầu

Sự cản trở lớn nhất của các công cụ công nghệ ngoại nhập khi tiếp cận thị trường Việt Nam trước đây luôn là rào cản ngôn ngữ. Người dùng thường phải học cách tư duy bằng tiếng Anh để AI có thể hiểu và đưa ra câu trả lời chuẩn xác. Tuy nhiên, Gemini đã đảo ngược hoàn toàn quy luật này nhờ khả năng tối ưu hóa vượt trội cho tiếng Việt.

Theo hệ thống đánh giá SEA-HELM của AI Singapore, Gemini được ghi nhận là mô hình ngôn ngữ lớn có hiệu năng tốt nhất đối với các ngôn ngữ Đông Nam Á, đặc biệt là tiếng Việt.

Chính sự ưu việt này đã lý giải vì sao Việt Nam sở hữu tỷ lệ áp dụng ngôn ngữ bản địa cao kỷ lục với 89% câu lệnh được thực hiện bằng tiếng Việt, dẫn đầu toàn khu vực về nhu cầu dịch thuật và xử lý ngôn ngữ qua AI. Công nghệ lúc này không còn là một khái niệm xa xỉ của giới học thuật mà đã thực sự trở thành một trợ lý nội địa, len lỏi vào từng ngóc ngách của nền kinh tế tự doanh.

Hãy nhìn vào câu chuyện của những người nông dân trồng trà Shan Tuyết cổ thụ tại vùng núi cao Lào Cai để thấy sức mạnh thay đổi số phận của công nghệ.

Trước đây, các hộ sản xuất trà bản địa luôn phải đối mặt với một nỗi đau kinh niên là bị phụ thuộc hoàn toàn vào các đơn vị trung gian xuất khẩu. Họ sở hữu sản phẩm thượng hạng, quy trình thu hoạch thủ công tinh xảo, nhưng lại thiếu đi thứ vũ khí quan trọng nhất để bước ra thế giới: Khả năng giao tiếp thương mại quốc tế. Việc soạn thảo một bức thư chào hàng bằng tiếng Anh chuyên ngành hay thương thảo hợp đồng xuất khẩu trị giá hàng chục nghìn USD là điều không tưởng đối với một người nông dân quanh năm gắn bó với đồi chè.

Sự xuất hiện của những mô hình ngôn ngữ lớn như Gemini đã thay đổi cuộc chơi. Chỉ với một chiếc điện thoại di động thông minh, người nông dân có thể nhập vào những mô hình mô tả sản phẩm bằng tiếng Việt mộc mạc nhất về hương vị chè, độ cao của vùng trồng, quy trình sấy thủ công. Hệ thống lập tức chuyển đổi và biên tập lại thành những email tiếp thị bằng tiếng Anh thương mại cực kỳ chuyên nghiệp, sắc sảo và đúng chuẩn quốc tế.

Nhờ cây cầu ngôn ngữ này, các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME) tại các vùng sâu, vùng xa của Việt Nam giờ đây có thể tự tin giao dịch trực tiếp với các đối tác khó tính tại châu Âu hay Mỹ. Họ không chỉ tiết kiệm được chi phí trung gian khổng lồ mà còn giữ lại được giá trị thực cho thương hiệu nông sản Việt, mang về dòng tiền USD trực tiếp cho bản làng của mình.

Thế hệ STEM AI và bước chuyển dịch sang làm việc chuyên sâu

Một điểm nhấn đặc biệt quan trọng trong báo cáo của Google chính là việc người dùng Việt Nam đang sử dụng AI với tư duy của những nhà giải quyết vấn đề kỹ thuật thực thụ. Xu hướng này được chứng minh bằng tỷ lệ câu lệnh dành cho Toán học chiếm 5%, cao nhất trong khu vực, và tỷ lệ dành cho Lập trình chiếm 4%, đứng thứ hai toàn Đông Nam Á.

Điều này khẳng định một thế hệ trẻ Việt Nam đang định hình phong cách làm việc mới, dùng AI như một bệ phóng để chinh phục các bài toán kỹ thuật phức tạp thay vì chỉ dùng để viết lách sáng tạo hay giải trí thông thường.

Để có được hiệu quả làm việc sâu sắc như vậy, hành vi sử dụng thiết bị của người Việt cũng có sự khác biệt rõ rệt so với các quốc gia láng giềng. Có tới 32% tương tác với Gemini tại Việt Nam được thực hiện trên máy tính để bàn và máy tính xách tay, một tỷ lệ vượt trội so với mức trung bình của khu vực, vốn có xu hướng thiên về thiết bị di động tiện lợi.

Trong giới phân tích công nghệ, con số 32% này mang một thông điệp rất mạnh mẽ về hiệu suất công việc. Thiết bị di động phù hợp cho việc lướt tin tức nhanh, giải trí hoặc phản hồi nhanh các câu hỏi ngắn.

Ngược lại, máy tính là không gian của sự tập trung cao độ, nơi người dùng thực hiện các tác vụ nghiên cứu sâu, viết mã nguồn, phân tích dữ liệu lớn và chạy các dự án học thuật dài hạn. Việc một phần ba lượng tương tác diễn ra trên máy tính chứng tỏ người dùng Việt Nam xem AI là một cộng sự làm việc thực thụ, một công cụ đồng hành trong những giờ làm việc cường độ cao tại công sở hay các phòng nghiên cứu.

Sự dịch chuyển này cũng đang định hình lại diện mạo của ngành giáo dục Việt Nam với tốc độ chóng mặt. Không chỉ có học sinh, sinh viên tìm kiếm sự hỗ trợ mà ngay cả các nhà giáo dục cũng đang tích cực nhập cuộc. Mỗi ngày, hệ thống ghi nhận hơn 55.000 yêu cầu hỗ trợ từ các giáo viên Việt Nam nhằm soạn giáo án, tìm kiếm tư liệu giảng dạy trực quan hoặc thiết kế bài tập cá nhân hóa cho học sinh.

Bên cạnh đó, tính năng Canvas mới của Gemini đã ghi nhận hơn 160.000 sinh viên Việt Nam sử dụng đều đặn mỗi tháng để phục vụ việc ôn thi, hệ thống hóa kiến thức và thảo luận nhóm. AI lúc này không còn là một khái niệm nằm trên giấy tờ của các hội thảo số hóa giáo dục, nó đang hiện diện trực tiếp trên giảng đường và góc học tập của từng cá nhân.

Tất nhiên khi AI phát triển quá nhanh, nỗi lo lớn nhất của các nhà quản lý giáo dục trên toàn cầu luôn là vấn đề gian lận học thuật, nơi học sinh lười tư duy và phó mặc bài tập cho máy tính làm hộ. Nhưng tại Việt Nam, câu chuyện đang diễn ra theo một chiều hướng tích cực và có trách nhiệm hơn thế rất nhiều.

Đặng Thanh Nga, Nhà sáng tạo nội dung công nghệ giáo dục (Study with Gem) & Đại sứ Sinh viên Google, chia sẻ rằng cô và các bạn đồng trang lứa không dùng AI để chép bài hay tạo ra các bài luận rỗng tuếch nhằm đối phó với thầy cô. Thay vào đó, họ dùng công cụ này để hệ thống hóa những luồng kiến thức khổng lồ trước mùa thi, tìm ra các góc nhìn phản biện mới cho bài nghiên cứu và luyện tập các kỹ năng phản xạ ngôn ngữ.

Gemini lúc này đóng vai trò như một người gia sư cá nhân thông thái và kiên nhẫn nhất. Nó không cho học sinh một đáp án ăn sẵn, mà hướng dẫn họ cách tư duy để đi đến đáp án đó, lấp đầy những lỗ hổng kiến thức mà giáo viên trên lớp chưa thể bao quát hết cho từng cá nhân. Đây chính là biểu hiện rõ nét nhất của một nền giáo dục cá nhân hóa, nơi công nghệ trao quyền cho người học chủ động làm chủ lộ trình phát triển của bản thân.

Nhìn vào bức tranh tổng thể của năm 2026, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội lịch sử để vươn lên thành một trung tâm nhân lực AI chất lượng cao của khu vực Đông Nam Á. Việc sở hữu một thế hệ trẻ vừa am hiểu công nghệ, có nền tảng tư duy STEM tốt, lại có ý thức ứng dụng AI một cách thực chất vào công việc và học tập chính là thỏi nam châm thu hút các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới đổ vốn đầu tư./