GS Đặng Hùng Võ: Tái thiết Vĩnh Hưng không chỉ là xây nhà, làm đường mà phải giải bài toán tạo ra tiền từ đô thị hóa

"Tái định cư tại chỗ" là một khẩu hiệu kiên quyết phải làm

Tại tọa đàm "Tái thiết đô thị Vĩnh Hưng - Từ quy hoạch đến nâng cao chất lượng đời sống người dân" do Báo Thanh Niên tổ chức sáng 23/10, GS Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, cho rằng tái thiết đô thị là quy luật tất yếu của quá trình phát triển. Khi trình độ kinh tế và nhu cầu sống thay đổi, đô thị phải liên tục được nâng cấp để đáp ứng những tiêu chuẩn mới. Vì vậy, câu chuyện tái thiết không chỉ đặt ra với Vĩnh Hưng mà còn là công việc thường xuyên của các đô thị.

Ông cho rằng cần nhìn nhận việc tái thiết Vĩnh Hưng trong bức tranh rộng hơn của quá trình đô thị hóa. Đây có thể trở thành một ví dụ để Hà Nội đúc rút kinh nghiệm, từ đó nghiên cứu cách thức nâng cấp các khu vực đô thị khác.

Một trong những điểm được GS Đặng Hùng Võ đánh giá cao là định hướng tái định cư tại chỗ. Theo ông, với những người dân đã sinh sống lâu năm tại khu vực, nơi ở còn gắn với công việc, trường học của con cái và các mối quan hệ xã hội. Do đó, được tiếp tục sinh sống tại nơi quen thuộc sau khi đô thị được tái thiết là nhu cầu quan trọng.

"Tái định cư tại chỗ" là một khẩu hiệu cương quyết phải làm. GS Đặng Hùng Võ cho rằng đây là điều đáng được coi trọng trong quá trình triển khai dự án tại Vĩnh Hưng, bởi việc thay đổi nơi ở có thể kéo theo nhiều xáo trộn đối với đời sống của người dân và các thế hệ trong gia đình.

Tuy nhiên, theo ông, vấn đề lớn của mọi quy hoạch vẫn là nguồn lực thực hiện. Một bản quy hoạch có thể được thiết kế rất đẹp, nhưng nếu không xác định được cơ chế huy động vốn và tạo nguồn thu thì việc triển khai trên thực tế sẽ gặp khó khăn.

"Bản vẽ quy hoạch đẹp quá, giống như tranh Đông Hồ, nhưng đưa ra thực tế có được đẹp như thế không? Phải nhìn vào cơ chế nào để tạo tiền?", ông đặt vấn đề.

Theo GS Đặng Hùng Võ, đây cũng là câu hỏi cần được đặt ra với những quy hoạch dài hạn của Hà Nội, trong đó có quy hoạch sông Hồng. Quy hoạch không thể chỉ dừng ở việc xác định tầm nhìn và các hạng mục cần đầu tư, mà phải tính đến nguồn lực để biến các ý tưởng thành công trình và không gian đô thị thực tế.

Bên cạnh yêu cầu bảo đảm quyền lợi người dân, GS Đặng Hùng Võ đánh giá Sun Group là tập đoàn có kinh nghiệm trong phát triển đô thị và đã tạo dựng được niềm tin thông qua các dự án triển khai. Theo ông, việc doanh nghiệp tham khảo, thuê các đơn vị tư vấn nước ngoài, trong đó có những đơn vị đến từ Hà Lan, Pháp, để nghiên cứu các hạng mục công trình cho thấy cách tiếp cận chú trọng đến chất lượng giải pháp.

Ông dẫn ví dụ dự án Bà Nà Hills tại Đà Nẵng, nơi Sun Group đặt ra yêu cầu không nhổ bỏ bất kỳ cây nào, qua đó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lựa chọn đơn vị thực hiện và bảo đảm các cam kết trong quá trình phát triển dự án.

"Đô thị hóa là cách tạo ra tiền" từ giá trị đất đai

Theo GS Đặng Hùng Võ, một trong những cơ chế quan trọng để giải bài toán tài chính cho phát triển đô thị là khai thác phần giá trị đất đai gia tăng khi khu vực được đầu tư hạ tầng và nâng cấp không gian sống.

Ông cho rằng khi một khu vực nông thôn chuyển đổi thành đô thị, hoặc một khu vực đô thị được nâng cấp, giá trị đất đai có thể tăng lên đáng kể. Nếu có cơ chế phù hợp, một phần giá trị tăng thêm này có thể được chuyển hóa thành nguồn lực đầu tư hạ tầng, thay vì chỉ dừng lại ở lợi ích gia tăng giá trị tài sản.

"Chúng ta tạo ra tiền từ đô thị hóa", GS Đặng Hùng Võ nói, đồng thời nhấn mạnh phát triển đô thị không chỉ làm thay đổi không gian sống mà còn tạo ra nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội.

Ông dẫn ví dụ về quá trình phát triển đô thị tại Đà Nẵng. Theo ông, việc mở rộng không gian đô thị về phía khu vực Mỹ Khê đã tạo ra dư địa gia tăng giá trị đất đai, qua đó góp phần hình thành nguồn lực để đầu tư các công trình hạ tầng và phát triển thành phố. Đây là ví dụ cho thấy quy hoạch không gian và cơ chế khai thác giá trị đất đai cần được tính toán đồng thời.

Một trường hợp khác được ông nhắc đến là Phú Mỹ Hưng tại TP.HCM. Từ khu vực đất đai có điều kiện tự nhiên không thuận lợi, dự án dần hình thành một khu đô thị với hệ thống hạ tầng đồng bộ và giá trị bất động sản cao.

Theo GS Đặng Hùng Võ, tốc độ đô thị hóa là một trong những chỉ dấu quan trọng để đánh giá quá trình phát triển của một quốc gia. Ông dẫn ví dụ Trung Quốc có tỷ lệ đô thị hóa khoảng 65%, trong khi Việt Nam mới ở mức hơn 50%, qua đó nhấn mạnh dư địa phát triển đô thị của Việt Nam vẫn còn lớn.

Từ các ví dụ trên, ông cho rằng cần coi giá trị đất đai là một nguồn lực quan trọng trong quá trình phát triển đô thị. Tuy nhiên, điều cốt yếu là phải xây dựng được cơ chế để phần giá trị gia tăng này đóng góp trở lại cho đầu tư phát triển, đồng thời bảo đảm người dân cũng được hưởng lợi.

Theo ông, cách làm phổ biến ở Việt Nam là đổi đất lấy hạ tầng. Với những khu vực còn quỹ đất trống, việc tổ chức phát triển đô thị và khai thác giá trị đất đai có thể tạo ra nguồn lực đáng kể để đầu tư các công trình công cộng.

Tuy nhiên, GS Đặng Hùng Võ lưu ý rằng không thể chỉ dựa vào bản vẽ quy hoạch để kỳ vọng nguồn lực sẽ tự xuất hiện. Ngay từ đầu, cần xác định rõ cơ chế tài chính, cách thức khai thác giá trị đất đai và phần lợi ích được phân bổ cho các bên liên quan.

Vĩnh Hưng có thể trở thành hình mẫu để Hà Nội rút kinh nghiệm

Theo GS Đặng Hùng Võ, việc lựa chọn Vĩnh Hưng để triển khai tái thiết có những thuận lợi nhất định do khu vực vẫn còn quỹ đất trống. Điều này có thể tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc tổ chức không gian và triển khai các hạng mục phát triển đô thị so với những khu vực đã xây dựng dày đặc.

Ông kỳ vọng quá trình triển khai tại Vĩnh Hưng sẽ giúp Hà Nội đúc rút kinh nghiệm về nhiều khía cạnh, từ phát triển hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, hạ tầng văn hóa đến hạ tầng quản lý đô thị.

Theo ông, chất lượng của một đô thị không chỉ nằm ở nhà ở hay đường sá, mà còn phụ thuộc vào khả năng đáp ứng nhu cầu giáo dục, y tế, môi trường và các dịch vụ thiết yếu của người dân.

GS Đặng Hùng Võ cũng đặt vấn đề về năng lực quản lý trong quá trình thực hiện các chính sách xã hội. Chẳng hạn, khi phát triển nhà ở xã hội cho người thu nhập thấp, việc xác định đúng đối tượng thụ hưởng đòi hỏi dữ liệu thu nhập phải đầy đủ và minh bạch. Nếu thông tin về thu nhập chưa được quản lý hiệu quả, việc thiết kế và thực thi chính sách sẽ gặp những hạn chế nhất định.

Ông cho rằng quá trình tái thiết cần được triển khai trên cơ sở một cơ chế đủ rõ ràng, đồng thời tiếp tục hoàn thiện những hạng mục còn thiếu trong quá trình phát triển. Kinh nghiệm từ Vĩnh Hưng, nếu được tổng kết đầy đủ, có thể góp phần giúp Hà Nội tìm ra cách thức nâng cấp các khu vực đô thị khác.

"Đây là công việc thường xuyên của đô thị", GS Đặng Hùng Võ nhấn mạnh, đồng thời cho rằng tái thiết đô thị (các nước trên thế giới gọi là nâng cấp đô thị) cần được nhìn nhận như một phần tất yếu của quá trình phát triển, thay vì chỉ là một dự án riêng lẻ.