Hãy nhớ: Trẻ con không nghe lời giảng giải, chúng chỉ bắt chước cha mẹ

Vài ngày trước, tôi nhìn thấy một người mẹ dắt con đứng chờ đèn đỏ ở ngã tư gần nhà. Đèn đỏ vẫn còn hơn mười giây. Người mẹ cúi xuống nhìn điện thoại, quan sát đường rồi kéo con đi sang phía đối diện. Một vài người xung quanh quay lại nhìn nhưng chị không để ý. Đứa trẻ chạy theo mẹ, ngoái đầu nhìn những người vẫn đứng chờ bên đường rồi không nói gì.

Vài hôm sau, tôi lại gặp hai mẹ con tại chính ngã tư ấy. Lần này, đứa trẻ lên tiếng trước: “Mẹ ơi, vẫn đang đèn đỏ”. Người mẹ chợt dừng lại rồi nói: “Ừ nhỉ, mẹ suýt quên.”

Hình ảnh ấy khiến tôi suy nghĩ rất lâu.

Đứa trẻ thực ra biết gặp đèn đỏ thì phải dừng lại. Nhưng bên cạnh điều được người lớn dạy, con còn quan sát xem mẹ mình hành động như thế nào.

Cha mẹ có thể nhắc một trăm lần rằng phải dừng khi đèn đỏ và chỉ đi khi đèn xanh. Nhưng nếu người lớn vẫn vượt đèn trước mặt con, điều trẻ ghi nhớ có thể là các quy tắc đôi lúc không cần tuân thủ.

Ngược lại, mỗi lần cha mẹ nghiêm túc dừng lại, con sẽ hiểu rằng quy tắc cần được tôn trọng ngay cả khi đường vắng hoặc đang vội.

Những gì cha mẹ làm thường đi vào nhận thức của trẻ sớm và sâu hơn nhiều lời giảng giải.

1. Khi không nghe lời dạy, trẻ vẫn luôn quan sát

Trong nhiều tình huống, trẻ có thể không nhớ hết những điều cha mẹ nói.

Khi mẹ nhắc: “Con phải chăm chỉ học tập”, trẻ có thể chỉ cảm thấy mẹ đang tiếp tục cằn nhằn. Khi bố nói: “Con phải trung thực”, con đôi khi nghĩ mình lại sắp được nghe một bài thuyết giáo.

Nhưng ngay cả lúc người lớn không nói gì, trẻ vẫn quan sát.

Con nhìn cách cha mẹ phản ứng khi gặp khó khăn: bình tĩnh tìm giải pháp hay lập tức than phiền.

Con nhìn cách cha mẹ xử lý khi bị hiểu lầm: nổi nóng, công kích hay kiên nhẫn giải thích.

Con cũng để ý xem những lời người lớn từng hứa có được thực hiện hay nhanh chóng bị lãng quên.

Có thể cha mẹ chưa từng chủ động dạy những điều ấy nhưng trẻ vẫn âm thầm ghi nhớ và học theo.

Nếu trong nhà, người lớn thường xuyên lo âu, nóng nảy, trì hoãn hoặc trách móc, trẻ có thể dần coi những phản ứng ấy là cách bình thường để đối diện với cuộc sống.

Ngược lại, khi thường xuyên nhìn thấy cha mẹ bình tĩnh, kiên trì, biết giữ lời và chịu trách nhiệm, trẻ cũng có thêm một khuôn mẫu tích cực để noi theo.

Cha mẹ không quyết định hoàn toàn tính cách và tương lai của con. Mỗi đứa trẻ còn chịu ảnh hưởng từ khí chất, bạn bè, trường học và nhiều trải nghiệm khác. Tuy nhiên, gia đình vẫn là môi trường đầu tiên giúp con hình thành cách nhìn nhận và ứng xử với thế giới.

2. Muốn con trở thành người thế nào, cha mẹ hãy cố gắng sống như vậy

Nếu muốn con yêu thích việc đọc, cha mẹ có thể để con nhìn thấy mình thường xuyên cầm sách.

Nếu mong con biết kiểm soát cảm xúc, người lớn cần cố gắng giữ bình tĩnh khi bất đồng xảy ra.

Nếu muốn con không dễ bỏ cuộc, hãy cho con chứng kiến quá trình cha mẹ kiên trì giải quyết một công việc khó.

Nếu mong con biết nói chuyện tử tế, cha mẹ cũng cần dùng lời nói tôn trọng khi giao tiếp với nhau và với những người xung quanh.

Điều này không có nghĩa chỉ cần bố mẹ đọc sách thì con chắc chắn thích đọc, hay cha mẹ kiên trì thì trẻ sẽ không bao giờ bỏ cuộc. Nhưng hành động của người lớn sẽ giúp những lời dạy trở nên đáng tin hơn.

Một người mẹ vừa cầm điện thoại cả buổi vừa yêu cầu con ngồi đọc sách sẽ khó thuyết phục được trẻ. Một người bố thường xuyên quát tháo nhưng lại bắt con “phải nói chuyện nhẹ nhàng” cũng khiến trẻ bối rối.

Khi lời nói và hành động mâu thuẫn, trẻ thường tin vào điều mình nhìn thấy.

Thay vì liên tục ra lệnh “Con hãy đọc sách đi”, cha mẹ có thể tạo một khoảng thời gian cả gia đình cùng đọc. Thay vì bắt con phải xin lỗi, người lớn có thể chủ động nhận lỗi khi chính mình cư xử chưa đúng.

Sự thay đổi ấy khiến giáo dục không còn là những lời yêu cầu một chiều. Con được nhìn thấy cách một người thực sự sống với điều họ tin tưởng.

3. Khi con có hành vi chưa phù hợp, cha mẹ cũng nên nhìn lại mình

Khi nhận thấy con thường xuyên nổi nóng, cha mẹ có thể thử quan sát xem người lớn trong nhà đang xử lý cơn giận như thế nào.

Khi trẻ hay than phiền, hãy xem những câu chuyện trong gia đình có thường xuyên xoay quanh sự bất mãn và trách móc hay không.

Khi con trì hoãn, ngoài việc nhắc nhở, người lớn cũng có thể xem lại cách cả nhà tổ chức thời gian và thực hiện những việc đã lên kế hoạch.

Không phải mọi vấn đề của trẻ đều bắt nguồn từ cha mẹ. Cũng không nên biến việc nuôi con thành quá trình người lớn liên tục tự trách bản thân.

Tuy nhiên, một số hành vi của trẻ có thể phản chiếu những điều con thường xuyên nhìn thấy trong gia đình. Vì vậy, trước khi chỉ cố gắng “sửa” con, cha mẹ đôi khi cần điều chỉnh cách mình phản ứng.

Khi người lớn nói chậm lại, bầu không khí trong nhà có thể bớt căng thẳng.

Khi cha mẹ học cách kiểm soát cảm xúc, trẻ có thêm cơ hội quan sát cách xử lý cơn giận lành mạnh.

Khi người lớn nhận lỗi và sửa sai, con hiểu rằng mắc lỗi không phải điều đáng xấu hổ. Điều quan trọng là dám chịu trách nhiệm và thay đổi.

Dạy trẻ vẫn cần lời nói, giới hạn và những nguyên tắc rõ ràng. Nhưng cách dạy có sức thuyết phục nhất thường là để con nhìn thấy cha mẹ đang cố gắng thực hiện chính điều mình yêu cầu ở con.

Cha mẹ không cần phải hoàn hảo

Không ai có thể luôn bình tĩnh, đúng giờ, kiên trì và kiểm soát tốt cảm xúc trong mọi hoàn cảnh.

Cha mẹ cũng có lúc phạm sai lầm, mất bình tĩnh hoặc thất hứa. Trẻ không cần sống bên những người lớn hoàn hảo. Điều con cần là được nhìn thấy cha mẹ chân thành đối diện với thiếu sót của mình.

Nếu lỡ quát con, cha mẹ có thể nói:

“Vừa rồi mẹ nóng giận và nói quá to. Mẹ xin lỗi con. Lần sau mẹ sẽ cố gắng bình tĩnh hơn.”

Nếu quên một lời hứa, hãy thừa nhận thay vì tìm lý do đổ lỗi.

Nếu làm sai, hãy sửa lại trước mặt con.

Khi nhìn thấy cha mẹ biết nhận lỗi, trẻ học được rằng người lớn cũng có thể sai. Khi thấy cha mẹ cố gắng thay đổi, con hiểu rằng bản thân mình cũng có khả năng tiến bộ.

Đó là một bài học quan trọng hơn hình ảnh về một người cha, người mẹ lúc nào cũng đúng.

Lời kết

Những lời dạy vẫn cần thiết, nhưng cách cha mẹ sống mới là phần minh họa rõ ràng nhất cho những lời ấy.

Muốn con biết tôn trọng, người lớn hãy tôn trọng con và những người xung quanh. Muốn con giữ lời, cha mẹ hãy cố gắng thực hiện những điều đã hứa. Muốn con bình tĩnh, người lớn cần học cách kiểm soát cảm xúc trước khi yêu cầu trẻ làm điều tương tự.

Cha mẹ không cần trở thành phiên bản hoàn hảo để làm gương cho con. Chỉ cần là những người vẫn đang học hỏi, biết nhận ra sai sót và nghiêm túc thay đổi.

Trẻ có thể không nhớ hết những điều cha mẹ từng giảng giải. Nhưng con sẽ nhớ cách bố mẹ cư xử khi gặp khó khăn, cách người lớn đối diện với sai lầm và cách cả gia đình yêu thương nhau.

Bạn sống như thế nào, trẻ sẽ quan sát và học hỏi từ chính cuộc sống ấy. Đó có lẽ là một trong những hình thức giáo dục âm thầm nhưng bền bỉ nhất.

Nguồn: Sohu