'Hòn đảo sầu riêng' của Trung Quốc đang phát triển thần tốc chỉ sau vài năm

Tháng 4/2022, Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình có cuộc khảo sát tại tỉnh Hải Nam và chỉ đạo: "Căn cứ thực tế Hải Nam, nhập một loạt rau quả nhiệt đới cùng vĩ độ từ nước ngoài, tăng cường nghiên cứu phát triển và trồng trọt, sớm hình thành quy mô, tạo ra hiệu quả".

Từ chỉ đạo này, ngay trong năm 2022, Sở Nông nghiệp và Nông thôn tỉnh Hải Nam ban hành "Phương án hành động 3 năm (2022–2024) bồi dưỡng, phát triển toàn chuỗi ngành nông nghiệp hiệu quả cao đặc sắc nhiệt đới tỉnh Hải Nam" (văn bản ra ngày 21/04/2022).

Sau đó, sầu riêng được xếp là ngành hàng tiềm năng, là 1 trong 17 chuỗi ngành được địa phương chú trọng.

Cũng trong năm này, Tỉnh ủy và Chính quyền tỉnh Hải Nam ban hành "Quy hoạch khai thác, sử dụng tài nguyên rau quả nhiệt đới ưu việt Hải Nam (2022–2030)", trong đó xác định sầu riêng là giống cây trọng điểm thuộc nhóm "mới, lạ, đặc sắc, ưu việt".

Để chuyển hoá từ chỗ "Trung Quốc không có sầu riêng" đến "sầu riêng nội địa quy mô hóa", Công ty TNHH Nông nghiệp Ưu Kỳ (thuộc Tập đoàn Nông nghiệp Hồng Tường) đã phát triển toàn chuỗi sầu riêng gồm 5 khâu: trồng trọt – nghiên cứu khoa học – kiểm soát chất lượng – quản lý – thị trường, nhằm nâng chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh thương hiệu.

Về mặt giống, tính đến nay, vườn tài nguyên giống tại đây đã nhập về hơn 200 giống sầu riêng. Sau khi nhập về, giống được cách ly, phục tráng và đưa vào vườn giống.

Kế hoạch của Công ty Ưu Kỳ là trong 2 năm sẽ xây dựng vườn tài nguyên giống sầu riêng rộng 400 mẫu, tương đương 26,7ha (1 mẫu Trung Quốc tương đương 0,0667ha).

Chỉ khoảng 4 tháng sau khi sầu riêng được xếp là ngành hàng tiềm năng, ngay trong tháng 8/2022, buổi hái thử quả sầu riêng "Ưu Kỳ – Đại Chủy Điểu" đầu tiên đã diễn ra.

Tới tháng 7/2023, thương hiệu sầu riêng Đại Chủy Điểu của doanh nghiệp này chính thức lên kệ bán ra thị trường.

Trao đổi với phóng viên, một thành viên của Công ty Ưu Kỳ cho hay, trên thực tế, quá trình nghiên cứu và trồng thử nghiệm sầu riêng đã diễn ra từ khoảng 5-6 năm trước khi sầu riêng chính thức xuất hiện tại đảo Hải Nam.

Tuy nhiên, chỉ một thời gian ngắn sau khi hái thử, diện tích trồng sầu riêng của Ưu Kỳ đã tăng nhanh lên 7.000 mẫu (hơn 466ha) trong giai đoạn 2022-2024. Tới nay, công ty này đang quản lý diện tích vùng trồng sầu riêng hơn 15.000 mẫu (hơn 1.000ha), lớn nhất tại địa phương.

Trong khi đó, tổng diện tích trồng sầu riêng trên đảo Hải Nam đã ở mức khoảng 60.000 mẫu (tương đương 4.000ha).

Hiện, sầu riêng tại đảo Hải Nam được thu hoạch trong giai đoạn từ tháng 6-8 hàng năm nhưng đang tạo ra thu nhập gia tăng cho người dân địa phương là khoảng 40.000-50.000 nhân dân tệ/năm, khoảng 174 triệu đồng/năm. Con số này tăng khoảng 30.000 nhân dân tệ, tức hơn 116 triệu đồng/năm so với thời điểm trước khi có cây sầu riêng xuất hiện tại mảnh đất này.

Bên cạnh đó, để tận dụng tối đa khoảng thời gian canh tác của 9 tháng còn lại trong năm, Công ty Ưu Kỳ đã áp dụng mô hình "kinh tế dưới tán rừng, lấy ngắn nuôi dài”.

Theo đó, cơ cấu cây trồng sẽ gồm: 1 cây sầu riêng + 2 cây chuối (hoặc đu đủ) + 3 cây cau + 70 khóm dứa. Mục đích là tạo hệ cộng sinh nông nghiệp đa loài, nhiều tầng; tối đa hóa sản lượng trên đơn vị diện tích và hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Sáng kiến trên đã giải quyết vấn đề trồng cây sầu riêng cần đầu tư lớn nhưng thu hồi vốn lâu; trong khi đó đất, ánh sáng, nhiệt lại bị bỏ phí trong giai đoạn đầu phát triển sầu riêng.

Lúc này, cây ngắn ngày (chuối, đu đủ, dứa, cau) cho thu nhập nhanh trong những năm đầu, giúp doanh nghiệp "lấy ngắn nuôi dài", giảm áp lực vốn, đồng thời hạn chế cỏ dại, giảm chi phí quản lý vườn

Hiện, mô hình này đã trở thành lựa chọn hàng đầu của đa số hộ trồng sầu riêng ở đảo Hải Nam.

Nằm tại Khu sinh thái Dục Tài, thành phố Tam Á, tỉnh Hải Nam, Công ty TNHH Nông nghiệp Ưu Kỳ được xem là doanh nghiệp trọng điểm về công nghiệp hóa nông nghiệp của thành phố Tam Á. Đây cũng là công ty nông nghiệp duy nhất được Bộ Nông nghiệp Trung Quốc phê duyệt có tư cách nhập khẩu cây giống sầu riêng.

Theo giới thiệu, doanh nghiệp đã đạt được đột phá trong việc đưa sầu riêng trong nước từ con số 0 lên quy mô lớn.

Ở thời điểm hiện tại, giống chính mà doanh nghiệp đang trồng là Monthong, bên cạnh các giống phổ biến khác như Musang King và Black Thorn. Trong những năm gần đây, các giống mới như Ganyao (sầu riêng thân dài) và sầu riêng Long cũng đã được giới thiệu để thử nghiệm trồng tại Hải Nam.

Ngoài trồng trọt, Công ty Ưu Kỳ cũng đã xây dựng nhà máy chế biến sầu riêng trong nước đầu tiên của Trung Quốc tại thành phố Tam Á.

Nhà máy có diện tích 63 mẫu, bao gồm bốn khu chức năng: phân loại trái cây tươi, chế biến sản phẩm sầu riêng, sản xuất trái cây khô và kho lạnh quy mô lớn.

Đồng thời, trung tâm trao đổi quốc tế về sầu riêng cũng được lên kế hoạch xây dựng để phát triển tổ hợp nông nghiệp - du lịch đầu tiên của Hải Nam cho ngành công nghiệp sầu riêng.

Trung Quốc hiện là quốc gia tiêu thụ sầu riêng nhiều nhất thế giới.

Mới đây, bản tin thị trường nông lâm thủy sản của Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) dẫn số liệu từ cơ quan Hải quan Trung Quốc cho thấy, trong 6 tháng đầu năm nay, quốc gia này đã nhập khẩu 1,07 triệu tấn sầu riêng, tăng mạnh 51,1% so với mức 708.000 tấn của 6 tháng đầu năm 2025.

Trong đó, Trung Quốc đã chi ra 3,79 tỷ USD để nhập khẩu sầu riêng từ Thái Lan, tăng 48% so với cùng kỳ năm trước. Với kim ngạch 3,79 tỷ USD, sầu riêng Thái Lan chiếm tới 81% tổng kim ngạch nhập khẩu sầu riêng của Trung Quốc.

Việt Nam đang là thị trường cung cấp sầu riêng lớn thứ hai cho Trung Quốc trong 6 tháng đầu năm 2026 với trị giá đạt 846 triệu USD, chiếm tỷ trọng 18%.