Kế hoạch dần ‘rời xa châu Á’ trị giá 600 tỷ USD của Apple

Trên một vùng đất hoang vu cách thành phố Phoenix, Mỹ khoảng 30 phút lái xe về phía bắc, hơn 30 cần cẩu đang vươn cao trên một công trường xây dựng có diện tích lớn gấp 2,5 lần Công viên Trung tâm (Central Park) của New York. Tại đây, một tổ hợp sản xuất chip khổng lồ đang dần hình thành, cùng với kỳ vọng của Mỹ về việc hồi sinh một ngành công nghiệp then chốt.

Khách hàng lớn nhất của nhà máy này là Apple, doanh nghiệp đang tận dụng sức mua khổng lồ của mình để thúc đẩy sản xuất chip ngay tại Mỹ. Apple muốn đa dạng hóa chuỗi cung ứng, tìm kiếm các miễn trừ thuế quan và đáp lại lời kêu gọi của hai đời tổng thống Mỹ nhằm giảm sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp nước ngoài đối với công nghệ nền tảng của nền kinh tế hiện đại.

Chủ đầu tư dự án là Taiwan Semiconductor Manufacturing (TSMC), nhà sản xuất chip lớn nhất thế giới. TSMC dự kiến chi tới 165 tỷ USD để xây dựng sáu nhà máy sản xuất chip cùng nhiều hạng mục khác, biến đây thành một trong những dự án xây dựng lớn nhất nước Mỹ.

“VỀ QUÊ”

Dưới áp lực từ chính quyền Tổng thống Donald Trump, Apple năm ngoái cam kết đầu tư 600 tỷ USD vào Mỹ trong vòng bốn năm. Dĩ nhiên, phần lớn khoản chi này không trực tiếp liên quan đến sản xuất, mà bao gồm toàn bộ chi tiêu tại Mỹ như lương cho hàng chục nghìn nhân viên và đội ngũ bán lẻ.

Tuy nhiên, cam kết này cũng bao gồm hơn 100 triệu con chip mà Apple dự kiến mua từ nhà máy TSMC tại Arizona trong năm nay, theo ông David Tom, Giám đốc mua sắm toàn cầu của Apple. “Chúng tôi đang mua nhiều nhất có thể sản lượng của nhà máy này”, ông nói.

So với quy mô chuỗi cung ứng chip toàn cầu, nỗ lực này vẫn còn khiêm tốn, và lượng chip Apple mua từ nhà máy Arizona chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng nhu cầu của hãng.

Dẫu vậy, quy mô xây dựng tại TSMC và các nhà cung ứng khác cho thấy chiến lược đưa chuỗi cung ứng chip quay về Mỹ của Apple đang dần mang lại kết quả. Wall Street Journal đã cùng các lãnh đạo Apple khảo sát khu vực sa mạc Tây Nam nước Mỹ để tận mắt chứng kiến những cơ sở đang được xây dựng nhờ sức mua và các khoản đầu tư của Apple.

Apple hiện cam kết chi hàng tỷ USD cho các nhà cung ứng: Từ những công ty sản xuất kính cho thiết bị tại bang Kentucky, doanh nghiệp tái chế nam châm đất hiếm ở California, đến các đơn vị chế tạo linh kiện silicon tại Texas. Một nhà máy máy chủ AI do Foxconn vận hành cũng sắp bắt đầu sản xuất máy Mac Mini, theo tiết lộ độc quyền từ các lãnh đạo Apple.

Chip vốn hiện diện trong mọi thứ, từ tên lửa, máy bay chiến đấu cho đến smartphone, máy chủ AI, đồ gia dụng và đồ chơi điện tử. Trong đại dịch Covid-19, người Mỹ từng gặp khó khăn khi mua ô tô mới, một phần do đứt gãy nguồn cung chip.

Vì vậy, chính phủ Mỹ vừa gây áp lực vừa đưa ra các ưu đãi tài chính để thúc đẩy sản xuất trong nước, trong khi các “ông lớn” tiêu thụ chip tìm cách giảm phụ thuộc vào một khu vực có nguy cơ xung đột, chịu thuế cao và dễ bị ảnh hưởng bởi động đất.

Một bên hưởng lợi từ sức mạnh chuỗi cung ứng của Apple là GlobalWafers, doanh nghiệp Đài Loan chuyên biến silicon thô thành các tấm wafer - nền tảng để TSMC khắc hàng nghìn tỷ transistor tạo nên chip. Năm ngoái, GlobalWafers đã mở một nhà máy mới tại Sherman, bang Texas.

LIỆU CÓ THỂ “RỜI XA CHÂU Á”?

Nhà máy dài gần nửa km này bắt đầu với căn phòng chứa những cỗ máy cao hơn 10 mét, nuôi các thỏi silicon hình ngư lôi nặng hàng trăm kg. Các thỏi này được cắt thành wafer, đánh bóng và đóng vào các container đặc biệt để vận chuyển khắp chuỗi cung ứng mà không làm hỏng những đặc tính tinh vi của chúng. Theo ông Mark England, Chủ tịch mảng hoạt động tại Mỹ của GlobalWafers: Apple đang hỗ trợ GlobalWafers bằng cách thúc đẩy TSMC và các hãng chip khác sử dụng wafer của công ty.

Apple tự thiết kế chip, còn TSMC đảm nhiệm sản xuất. Việc Apple cam kết sử dụng các tiến trình tiên tiến nhất của TSMC đã giúp “phong vương” cho TSMC như nhà sản xuất chip thống trị toàn cầu, đồng thời tạo niềm tin để TSMC đầu tư những khoản khổng lồ cho mỗi thế hệ công nghệ mới. “Bằng cách hợp tác chặt chẽ, chúng tôi có thể nhanh chóng đưa một tiến trình lên sản lượng lớn với tỷ lệ thành phẩm cao, rồi những người khác sẽ theo sau”, ông Tom nói.

Nếu hoàn tất toàn bộ kế hoạch, khu tổ hợp của TSMC tại Arizona sẽ trải rộng trên hơn 2.000 mẫu Anh, với sáu nhà máy, khu căn hộ và cả siêu thị Costco. Hiện một nhà máy đã đi vào sản xuất, nhà máy thứ hai sẽ vận hành vào năm tới, và nhà máy thứ ba, mới ở giai đoạn khung thép dự kiến hoàn thành vào năm 2030.

Tuy nhiên, so với Đài Loan, cơ sở tại Arizona vẫn kém cả về sản lượng lẫn công nghệ. Các nhà máy tại Đài Loan hiện sản xuất hơn 100.000 wafer mỗi tháng và là nơi TSMC chế tạo các chip tiên tiến nhất, với transistor chỉ 2 nanomet. Tại Arizona, TSMC mới sản xuất chip 4–5 nanomet; chip 2 nanomet phải đến sau năm 2030 mới có mặt.

Bộ xử lý trung tâm trong các mẫu iPhone và Mac mới nhất cần công nghệ tiên tiến hơn, dù mỗi thiết bị Apple còn sử dụng hàng chục con chip khác với công nghệ cũ hơn. Ngay cả các chip AI cao cấp cũng có thể dùng tiến trình cũ; Nvidia hiện sản xuất một phần chip Blackwell tại TSMC Arizona.

Cách đó không xa, Amkor Technology đang xây dựng hai cơ sở “đóng gói” chip trên khu đất hơn 100 mẫu Anh, với sự hỗ trợ đầu tư từ Apple. Khi cơ sở đầu tiên hoàn thành vào năm 2027, Amkor sẽ cắt wafer thành chip riêng lẻ và gắn các đầu nối để lắp vào thiết bị. Amkor cho biết sẽ chi 7 tỷ USD cho dự án này.

Chuỗi cung ứng khép lại tại các nhà máy lắp ráp khổng lồ, nơi Apple và các đối tác sản xuất hàng trăm triệu thiết bị mỗi năm. Cùng với Foxconn, Apple đã xây dựng một dây chuyền lắp ráp quy mô khiêm tốn tại Houston để sản xuất máy chủ AI, với công suất khoảng 10 máy mỗi giờ. Apple cũng đang mở rộng cơ sở này để lắp ráp thêm máy Mac Mini, chuyển đổi một nhà kho rộng hơn 200.000 feet vuông thành không gian sản xuất.

Giám đốc vận hành Apple Sabih Khan cho biết hãng tự tin hơn với kế hoạch Mac Mini tại Houston so với dự án Mac Pro trước đây ở Austin, nhờ nhu cầu cao và ổn định hơn. Dù vậy, Apple bán iPhone nhiều gấp hàng trăm lần Mac Mini và hiện chưa có kế hoạch đưa khâu lắp ráp iPhone về Mỹ. “Chúng tôi tập trung vào những yếu tố cốt lõi cho đổi mới trong tương lai đó là linh kiện, các cụm bán thành phẩm và silicon tiên tiến”, ông Khan nhấn mạnh.

Theo: WSJ