Khi nền kinh tế thích nghi với sự cô đơn

Triển vọng các ngành dịch vụ dành cho người độc thân

Tại nhiều quốc gia trên thế giới, lối sống độc thân ngày càng trở nên phổ biến và các sản phẩm dành cho người sống độc thân đã phát triển thành một ngành kinh tế riêng biệt.

Tại Hàn Quốc, lần đầu tiên, tỷ lệ hộ gia đình chỉ gồm một người đã đạt mức kỉ lục 8 triệu hộ, vượt quá 36% số gia đình tại xứ sở kim chi. Còn tại Nhật Bản, con số còn giật mình hơn. Riêng ở thủ đô Tokyo, 52% tổng số hộ gia đình ở đây chỉ có một người, theo Viện Nghiên cứu Dân số và An sinh Xã hội Quốc gia. Nghĩa là cứ hai hộ gia đình thì có một hộ gia đình chỉ có một người.

Trung Quốc cũng đang khẳng định là quốc gia có số người độc thân hàng đầu thế giới. Theo Cục Thống kê quốc gia, có đến gần 20% dân số Trung Quốc sống độc thân vào năm 2024. Và đến cuối thập kỷ này, con số dự kiến sẽ tăng lên hơn 30% - tương đương từ 150 triệu đến 200 triệu người.

Điều đáng lưu ý là cô đơn không còn tập trung chủ yếu ở nhóm người cao tuổi. Dữ liệu cho thấy thế hệ trẻ "siêu kết nối" kỹ thuật số, tập trung ở độ tuổi 18-24 tuổi lại có tỉ lệ sống một mình rất cao.

Đây chính là mảnh đất màu mỡ cho việc hình thành một lĩnh vực kinh tế mới. Đó là nền "kinh tế cô đơn" - nơi các dịch vụ bầu bạn, cho thuê người thân, thuê thú cưng... đang phát triển mạnh mẽ.

Theo Grand View Research, thị trường bạn đồng hành AI có thể đạt 140 tỷ USD vào năm 2030. Thị trường chăm sóc thú cưng toàn cầu có thể vượt 427 tỷ USD vào năm 2032. Khi cộng gộp các lĩnh vực như ứng dụng sức khỏe tâm thần, robot xã hội, dịch vụ bạn đồng hành, nhà ở cộng đồng, quy mô toàn ngành có thể vượt 500 tỷ USD vào cuối thập kỷ này.

Bùng nổ các dịch vụ "kinh tế cô đơn" tại Nhật Bản

Trong kỷ nguyên của các hộ gia đình một người, một thị trường mới đang được tạo ra, khai thác các khách hàng bị cảm giác cô lập và thiếu kết nối xã hội. Tại Nhật Bản, không chỉ có những người già sống cô đơn đang tăng lên, mà cả những người trẻ tuổi, trung niên cũng tìm đến cuộc sống "tự do và độc thân". Điều này đã thúc đẩy các dịch vụ hướng đến "người cô đơn" phát triển tại nước này.

Chú robot thông minh tên là Lovot, một loại robot cảm xúc. Lovot được trang bị hệ thống camera, thu âm, cảm biến ánh sáng, cảm biến nhiệt độ để nhận biết môi trường xung quanh, kết hợp với trí tuệ nhân tạo cho phép đưa ra trên 50 phản ứng của cơ thể. Lovot phù hợp cho người sống một mình, đặc biệt là nhằm giảm cô đơn, mang lại cảm giác an tâm và gắn bó trong đời sống hàng ngày.

Chị Ikegami Miki - Công ty công nghệ robot GROOVE X cho biết: "Tôi chắc chắn rằng có rất nhiều robot khác ngoài kia, nhưng hiện nay, nhiều người đang tìm kiếm sự thích nghi với nỗi cô đơn và buồn bã, vì vậy những robot như thế này đang ngày càng trở nên phổ biến".

Dịch vụ đưa cơm hàng ngày cho những người già, người sống một mình tại chung cư Meimai, tỉnh Hyogo, được người dân gọi mà những Himawari. Ngoài ra, họ còn theo dõi tình trạng sức khỏe người cao tuổi, khi họ sống một mình. Những người trên 65 tuổi đã chiếm đến hơn 43%, đáng chú ý là người già sống một mình cũng tăng nhanh tại chung cư này.

Một người cao tuổi chia sẻ: "Mỗi ngày với tôi đó là sự khó khăn, tôi cũng muốn nghỉ ngơi một chút. Nên tôi đã nhờ đến những Himawari, họ chế biến đồ ăn phong phú và mang tới cho tôi".

Hộ gia đình một người tại Nhật Bản vào năm 2020 đã tăng gấp đôi so với thời điểm cách đó 40 năm. Nền kinh tế cô đơn cho thấy, việc ứng phó của xã hội Nhật Bản vừa sáng tạo nhưng cũng vừa thể hiện tính phức tạp.

Nhiều dịch vụ hướng đến người độc thân đang phát triển tại Nhật Bản như xu hướng "solo diners" với bàn nhỏ, suất ăn đơn và không gian thoải mái dành cho một người trong các nhà hàng. Các nền tảng để kết nối độc thân nhằm mục tiêu từ gặp gỡ bạn bè đến tìm kiếm bạn đời cũng đang phát triển mạnh.

Tỷ lệ người độc thân, người chưa kết hôn tại Nhật Bản đang tăng đều. Theo dữ liệu dự báo, đến năm 2050, tỷ lệ người độc thân ở Nhật có thể lên tới 36,5% đối với nam và 27,1% đối với nữ.

Cơn sốt robot đồng hành AI tại Trung Quốc

Ở Mỹ và châu Âu, thị trường bạn đồng hành AI cũng bùng nổ. Các nền tảng như Replika hay Character.ai đã thu hút hàng chục triệu người dùng toàn cầu. Trung Quốc đang là quốc gia đi đầu châu Á trong việc phát triển Robot bạn đồng hành, thường là các thiết bị nhỏ gọn và gần gũi được tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI). Đây hứa hẹn sẽ là một ngành dịch vụ bùng nổ khi cơn sốt robot AI vẫn chưa hết độ nóng.

Tại một cửa hàng trải nghiệm robot ở Bắc Kinh, Trung Quốc, hơn 20 loại robot bạn đồng hành đang thu hút sự chú ý. Tập trung chủ yếu vào giáo dục và đồng hành cảm xúc, nhiều phụ huynh cho biết các thiết bị này có thể hỗ trợ họ trả lời một số câu hỏi cơ bản của con cái.

Một phụ huynh cho biết: "Mức độ thông minh của nó khá cao vì được tích hợp các mô hình AI quy mô lớn. Nó có thể thay thế cha mẹ trong việc trả lời nhiều câu hỏi của trẻ và cũng có thể tương tác với đứa trẻ".

Phổ biến nhất là thế hệ trẻ mua robot để thỏa mãn nhu cầu cảm xúc. Trung Quốc đang chứng kiến tỷ lệ sống độc thân cao hơn, nhịp sống đô thị cô lập hơn, và áp lực tâm lý lớn hơn. Robot đồng hành trở thành một dạng "bạn đồng hành kỹ thuật số" - không phán xét, luôn sẵn sàng lắng nghe.

Chị Zhang Lulu - Quản lý cửa hàng nêu ý kiến: "Hiện tại, cửa hàng chúng tôi có hơn 20 sản phẩm bạn đồng hành AI... Đối với nhóm khách hàng trẻ tuổi, mục đích chủ yếu là để đáp ứng nhu cầu cảm xúc của chính họ. Các sản phẩm có mức giá khoảng 500 NDT bán đặc biệt chạy".

Theo các chuyên gia xã hội học, số người sống độc thân ở Trung Quốc tăng chóng mặt đang kéo theo một làn sóng các sản phẩm và dịch vụ đáp ứng nhu cầu về an toàn, xã hội và sức khỏe tinh thần cho những đối tượng này.

Bà Zheng Xiaodan - Tổng Giám đốc bộ phận kinh doanh trí tuệ hữu hình, hãng JD.com nhận định: "Hiện nay, hơn 100 nhà sản xuất robot đã hợp tác với JD.com. Lấy ví dụ về lễ hội mua sắm Độc thân 11/11 năm ngoái, toàn bộ danh mục robot thông minh đã ghi nhận tốc độ tăng trưởng gấp 5 lần so với cùng kỳ năm trước. Sự tăng trưởng chung của thị trường là cực kỳ nhanh chóng, vượt xa kỳ vọng của chúng tôi".

Với sự ra đời của các thiết bị gia dụng tùy chỉnh cho hộ gia đình một người và robot đồng hành AI, "các sản phẩm giảm cô đơn" đang hình thành nên một nhóm người tiêu dùng mạnh mẽ. Điều này dẫn đến những thay đổi rõ rệt trong mô hình tiêu dùng tại Trung Quốc và các nền kinh tế lớn.

Trong bối cảnh dân số tại nhiều quốc gia ngày càng già hóa và cuộc sống đô thị ngày càng bận rộn, "nền kinh tế cô đơn" là một thị trường đáng để xem xét. Tuy nhiên, khi vấn đề độc thân đi kèm với những vấn đề về xã hội, các quốc gia cũng sẽ phải cân nhắc giữa việc đẩy mạnh mô hình kinh tế này, hay hướng tới một xã hội nuôi dưỡng những kết nối chân thực và bền vững hơn.