“Kho báu” tại Cuba có thể khiến Mỹ “thèm khát”, Trung Quốc nắm đằng chuôi

Lệnh trừng phạt đối với các thực tế Cuba có liên quan tới ngành công nghiệp nikel do Mỹ áp đặt giữa tháng 9/2026 khó có khả năng làm khó đảo quốc này. Tương tự như điều đã xảy ra châu Âu trong gần 20 năm qua, khi một quốc gia sở hữu thứ hàng hoá mà tất cả các quốc gia khác đều cần, "vật cũ" tìm chủ mới.

Đối với dầu và LNG Nga, dòng chảy thương mại đi theo một cách phức tạp và tốn chi phí hơn. Năng lượng Nga đi một vòng qua bên thứ ba rồi lại trở lại với thị trường châu Âu, tất nhiên, với mức giá đắt đỏ hơn. Những ông trùm trong ngành năng lượng châu Âu không thiệt. Nhà sản xuất Nga có thể phải chấp nhận mức giá bán mềm mại hơn, và theo tình hình thực tế, điều này đã được bù đắp phần nào nhớ sự khan hiếm nguồn cung dầu và LNG. Cuối cùng, doanh nghiệp sẽ phải trả chi phí năng lượng cao hơn, và cả phần này cũng sẽ được chủ thể tiêu thụ trực tiếp hay gián tiếp cuối cùng chi trả. Đó là người dân châu Âu.

Đối với nickel, nhu cầu nickel thế giới năm 2025 là khoảng 3,51 triệu tấn, dự báo lên tới mức 4,4 triệu tấn năm 2030 để đáp ứng nhu cầu sản xuất xe điện và các hệ thống lưu trữ năng lượng.

Năm 2025, Cuba sản xuất khoảng 25.240 tấn nickel thành phẩm trên sản lượng khai thác khoảng 37.900 tấn. Quốc gia này sở hữu lượng nickel lớn thứ 5 thế giới, với trữ lượng ước tính 5,5 triệu tấn, chiếm gần 6% tổng trữ lượng nickel toàn cầu.

Lệnh trừng phạt lần này của Mỹ, như thường lệ, lại gây khó cho đồng minh của nước này.

Sherritt International, công ty của Canada đã tuyên bố kế hoạch rút khỏi một trong những liên doanh khai thác nickel tại Cuba và chính quyết định này có thể khiến doanh nghiệp này đối diện với một giai đoạn bất ổn.

Trong khi đó, Trung Quốc tiếp tục đưa các trang thiết bị để hiện đại hoá ngành khai thác mỏ của Cuba. Sự tham gia của các nhà đầu tư Trung Quốc trong lĩnh vực khai mỏ nói chung và khai thác, chế biến nickel, cobalt nói riêng có thể giúp Cuba hội nhập vào chuỗi cung ứng những loại khoáng sản quan trọng của thế giới.

Đối với Bắc Kinh, kế hoạch này mang lại "mối lợi trăm bề". Hiện tại, Trung Quốc vẫn đang là một trong những quốc gia nhập khẩu nickel lớn nhất từ Cuba, với kim ngạch trị giá 53 triệu USD năm 2024.

Quan trọng hơn, khi Trung Quốc là nhịp cầu đưa một quốc gia có trữ lượng nickel lớn vào chuỗi cung ứng, Trung Quốc sẽ khiến các quốc gia "thèm khát" loại khoáng sản này phụ thuộc vào họ hơn.

Một kịch bản tương tự có thể áp dụng với ngành khai khoáng cobalt của Cuban. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, nhu cầu cobalt dự kiến sẽ tăng từ 213.000 tấn vào năm 2023 lên 454.000 tấn vào năm 2040, chủ yếu dành cho pin lithium. Năm 2024, Cuba sản xuất cobalt nhiều thứ 7 trên thế giới, với sản lượng 3.500 tấn năm 2024.

Với sự nâng cấp về công nghệ và trang thiết bị khai thác, Cuba sẽ khai thác tốt hơn lợi thế sở hữu trữ lượng cobalt khoảng 500.000 tấn, cao gấp 7 lần Mỹ, đứng thứ 4 thế giới.

Tại Mỹ, nickel được phân loại là vật liệu gần quan trọng (cùng loại với uranium, bạch kim, magie...), theo Tài liệu Đánh giá Vật liệu Quan trọng do Bộ Năng lượng Mỹ.

Nickel nằm trong số 37 loại khoáng sản quan trọng cho nền kinh tế Mỹ, với mức độ phụ thuộc nhập khẩu là 41% theo một đánh giá công bố đầu năm 2026. Nhiều chuyên gia đã dự đoán, đến năm 2034, thế giới sẽ đối mặt với tình trạng thiếu hụt nickel, trái ngược hoàn toàn với mức thặng dư tương đối hiện nay.

Cobalt cũng nằm trong nhóm 37 khoáng sản quan trọng nêu trên nhưng mức độ phụ thuộc nhập khẩu cobalt của Mỹ cao hơn, ở mức 79%. Thống kê của Statista cho thấy, giai đoạn 2020 – 2025, Mỹ tiêu thụ khoảng 8000 tấn cobalt mỗi năm, chiếm khoảng 3-4% lượng tiêu thụ toàn cầu.