Lại phải ngả mũ trước Trung Quốc: Thứ chất thải này cả thế giới sợ hãi vứt đi, họ mang về "đắp luôn vào xây nhà"

Không phải lo nghĩ đến việc tiêu hủy, Trung Quốc đang biến những gánh nặng môi trường khổng lồ tích tụ từ khai thác than đá thành nguồn nguyên liệu để xây dựng thế hệ cơ sở hạ tầng tiếp theo của đất nước.

Tại huyện Cao Bình nằm sâu trong lòng Sơn Tây – tỉnh sản xuất than đá hàng đầu Trung Quốc, một nhà máy tái chế quy mô lớn vừa lặng lẽ đi vào hoạt động. Cơ sở này đảm nhận nhiệm vụ chuyển hóa các loại phế thải thành vật liệu xây dựng và vật liệu công nghiệp có giá trị cao.

Theo các báo cáo, công suất đầu ra mỗi ngày của nhà máy này tương đương với một mỏ đá tiêu chuẩn: 1.000 tấn cát, sỏi và gạch không nung – tất cả đều được cung ứng để thỏa mãn cơn khát bê tông vô tận của quốc gia này.

Thế nhưng, những vật liệu xây dựng này lại không hề được khai thác từ lòng sông hay các mỏ đá trên núi. Nguồn nguyên liệu này được chiết xuất hoàn toàn từ đá thải than – loại đá cực kỳ cứng và chứa độc tố bị bỏ lại sau quá trình khai thác và sàng tuyển than.

Nhà máy chuyên dụng công nghệ cao

Khối lượng đá thải than tích tụ của Trung Quốc ước tính lên tới khoảng 7 tỷ tấn. Nếu không được xử lý, loại phế thải này sẽ liên tục gây ra tình trạng ô nhiễm nguồn nước, phát tán bụi mịn vào không khí và tiềm ẩn nguy cơ tự bốc cháy.

Trước đây, chưa đầy 60% ngọn núi phế thạch này được tái sử dụng. Phần còn lại bị bỏ hoang, trở thành một khoản "thuế sinh thái" đè nặng dài hạn lên các đô thị sống phụ thuộc vào tài nguyên. Giờ đây, công nghệ đang dần bẻ gãy "khúc xương cùng" cứng đầu này để biến rác thải thành tài nguyên công nghiệp.

Theo báo cáo từ tờ South China Morning Post (SCMP) , nhà máy tại Cao Bình được vận hành bằng các hệ thống tự động hóa, ứng dụng công nghệ phân tách bằng tia X để phân loại phế thải đầu vào. Từ đó, nguyên liệu sẽ trải qua các công đoạn nghiền nhỏ, sàng lọc và loại bỏ tạp chất. Thành phẩm thu được là một dòng chảy liên tục các loại cốt liệu nhân tạo và gạch không nung thân thiện với môi trường – loại gạch hoàn toàn bỏ qua được quy trình nung đốt vốn có lượng phát thải cực kỳ cao.

Chính quyền địa phương cho biết ứng dụng của loại vật liệu này vượt xa việc chỉ làm đường giao thông cơ bản. Phế thải sau tinh chế hiện đang được đưa vào sản xuất gốm sứ, thậm chí làm lớp phủ công nghệ cao cho tàu vũ trụ.

Hướng tới nền kinh tế tuần hoàn sâu rộng hơn

Bên cạnh việc tái chế phế thải ngành than, Trung Quốc đang hướng tầm nhìn đến một nền kinh tế tuần hoàn trên quy mô lớn hơn nhằm cải tổ toàn diện chuỗi cung ứng vật liệu xây dựng.

Hiện tại, Trung Quốc tiêu thụ gần một nửa lượng cát và sỏi xây dựng của toàn thế giới – một thói quen đã và đang tàn phá nghiêm trọng các hệ sinh thái sông vốn rất mong manh. Việc thay thế cát tự nhiên bằng phế thải ngành than giúp quốc gia này giải quyết đồng thời hai bài toán hóc búa về môi trường cùng một lúc.

Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc tái chế rác thải từ hoạt động xây dựng và phá dỡ công trình có thể đáp ứng tới một nửa nhu cầu về cốt liệu của Trung Quốc vào năm 2050.

Ngành công nghiệp này đang mở rộng quy mô với tốc độ chóng mặt. Mặc dù các thử nghiệm tái chế đá thải than đã được nhen nhóm từ những năm 1950, nhưng đòn bẩy kinh tế chỉ thực sự chuyển dịch sau năm 2010 – thời điểm nguồn cung cát tự nhiên dần cạn kiệt và Bắc Kinh bắt đầu thắt chặt các mục tiêu cắt giảm carbon quốc gia.

Năm ngoái, một dự án quy mô cột mốc với công suất xử lý 10 triệu tấn đã chính thức được khởi động tại Đại Đồng.

Tuy nhiên, chiến lược này không phải là không có những rào cản. Các chuyên gia trong ngành cảnh báo rằng lượng cốt liệu có nguồn gốc từ phế thải ngành than hiện chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ trong tổng lượng tiêu thụ hàng năm của Trung Quốc.

Do những giới hạn về mặt cấu trúc, loại vật liệu này không thể sử dụng cho các kết cấu chịu lực cốt lõi hoặc đòi hỏi cường độ cao, chẳng hạn như cột trụ của các tòa nhà chọc trời hay các cây cầu lớn. Quy trình kiểm tra độc tính nghiêm ngặt cũng là bắt buộc để đảm bảo các kim loại nặng không bị rò rỉ ra ngoài từ những bức tường nhà ở trong tương lai.

Chiến lược này đang được triển khai song song với các nỗ lực khai thác giá trị công nghiệp từ những "di sản" tiêu cực của nhiên liệu hóa thạch hiện có – ví dụ như chiết xuất các kim loại công nghệ trọng yếu như lithium, gallium và germanium từ các phụ phẩm khai thác mỏ. Xa hơn nữa là việc thu hồi khí thải từ các nhà máy điện để sản xuất phân bón nông nghiệp giá rẻ.

Sự phát triển này chứng minh rằng một tương lai "không chất thải" hoàn toàn có khả năng trở thành hiện thực, chỉ bằng cách biến một gánh nặng độc hại thành những viên gạch nền móng theo đúng nghĩa đen.