Một loạt điểm đáng chú ý trong dự thảo thông tư liên quan đến tài sản mã hóa

Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC) đang lấy ý kiến của các đơn vị, tổ chức, cá nhân đối với dự thảo thông tư hướng dẫn về báo cáo, công bố thông tin trên thị trường giao dịch tài sản mã hóa. Dự thảo quy định nghĩa vụ này đối với nhiều hoạt động từ giao dịch, lưu ký tài sản của khách hàng đến giám sát các giao dịch có dấu hiệu vi phạm.

Phân loại giao dịch chi tiết

Theo dự thảo, các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa phải gửi SSC báo cáo giao dịch hàng ngày, trong đó dữ liệu được phân loại khá sâu theo cơ cấu nhà đầu tư.

Cụ thể, nhà đầu tư được chia thành trong nước và nước ngoài, sau đó tiếp tục phân thành cá nhân và tổ chức. Với từng nhóm, báo cáo phải thể hiện khối lượng và giá trị mua, bán của từng loại tài sản mã hóa.

Điều này tạo ra một lớp dữ liệu mà thị trường chứng khoán hiện nay không thường xuyên công khai ở mức độ tương tự.

Đáng chú ý hơn, giao dịch tài sản mã hóa còn được phân loại theo giá trị từng giao dịch, gồm 4 nhóm: dưới 1.000 USD; từ 1.000-5.000 USD; từ 5.000-10.000 USD và trên 10.000 USD.

Các sàn phải báo cáo số lượng giao dịch, tổng giá trị và tỷ trọng của từng nhóm.

Như vậy, thay vì chỉ nhìn vào tổng giá trị giao dịch trong ngày, cơ quan quản lý có thể theo dõi cấu trúc của dòng tiền: bao nhiêu giao dịch nhỏ, bao nhiêu giao dịch trung bình và tỷ trọng giao dịch có giá trị lớn.

Thời gian báo cáo được rút ngắn đáng kể

Dự thảo cũng đặt ra yêu cầu báo cáo tương đối sát với thời điểm phát sinh giao dịch. Chậm nhất 15h của ngày giao dịch, sàn phải gửi SSC báo cáo về hoạt động giao dịch của ngày trước đó. Đến ngày 10 hàng tháng, tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa tiếp tục phải gửi báo cáo tình hình thị trường cho SSC, đồng thời gửi Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước.

Cách thiết kế này cho thấy trọng tâm không chỉ nằm ở việc thống kê thị trường mà còn ở khả năng giám sát liên tục.Với một thị trường hoạt động 24/7 như tài sản mã hóa, việc yêu cầu báo cáo hàng ngày giúp cơ quan quản lý có thêm dữ liệu để theo dõi những biến động bất thường và nhận diện các mô hình giao dịch đáng chú ý.

Q uản lý cả ví nóng, ví lạnh và địa chỉ blockchain

Một trong những nội dung khác biệt đáng kể của dự thảo là yêu cầu báo cáo về tài sản mã hóa đang được lưu ký cho khách hàng. Theo đó, báo cáo tuần phải thể hiện tình hình quản lý ví, bao gồm mã tài sản mã hóa, mạng lưới blockchain, địa chỉ vívà phân loại ví nóng hay ví lạnh.

Đây là lớp thông tin đặc thù của thị trường tài sản mã hóa, nơi quyền sở hữu và việc lưu chuyển tài sản có thể được xác định thông qua các địa chỉ trên blockchain.

Dự thảo đồng thời đưa vào mẫu báo cáo nội dung về “bằng chứng dự phòng” (proof of reserves). Báo cáo phải ghi nhận tỷ lệ dự phòng thực tế, lượng tài sản của khách hàng và số dư của tổ chức cung cấp dịch vụ.

Nếu được áp dụng, cơ chế này sẽ tạo thêm một lớp kiểm soát đối với tài sản khách hàng, đặc biệt trong bối cảnh việc tách biệt tài sản của khách hàng với tài sản của đơn vị cung cấp dịch vụ là vấn đề quan trọng đối với các nền tảng giao dịch tài sản mã hóa.

Bên cạnh đó, định kỳ ngày 31/1 và 31/7 hàng năm, sàn phải gửi SSC báo cáo 6 tháng về tài sản của khách hàng đã được kiểm toán.

Dữ liệu hoá g iao dịch có dấu hiệu vi phạm

Không chỉ theo dõi giao dịch bình thường, dự thảo còn yêu cầu các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa báo cáo những giao dịch có dấu hiệu vi phạm theo quy trình giám sát của mình.

Báo cáo định kỳ hàng tháng phải thể hiện nhiều thông tin: mã vi phạm, mô tả dấu hiệu, số lượng tổ chức hoặc cá nhân liên quan, loại tài sản mã hóa, khoảng thời gian thực hiện, tổng khối lượng và giá trị giao dịch, ngày bắt đầu xử lý và tình trạng xử lý.

Đối với những vụ việc đã hoàn tất, sàn còn phải báo cáo số lượng tổ chức, cá nhân bị xử lý và hình thức xử lý.

Điều này cho thấy trách nhiệm của đơn vị cung cấp dịch vụ không chỉ dừng ở việc vận hành nền tảng giao dịch, mà còn bao gồm việc thiết lập cơ chế giám sát và báo cáo các hoạt động có dấu hiệu bất thường.

K hông phải tất cả đều được công khai

Một điểm cần phân biệt rõ là dữ liệu báo cáo cho cơ quan quản lý không đồng nghĩa với dữ liệu được công khai cho toàn thị trường. Theo dự thảo, các thông tin được sàn công bố bao gồm khối lượng, giá trị giao dịch, biến động giá, mức giá chào mua - bán tốt nhất, giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài và báo cáo tài chính định kỳ.

Trong khi đó, những dữ liệu chi tiết hơn như cơ cấu nhà đầu tư theo cá nhân/tổ chức, trong nước/nước ngoài; giao dịch theo từng ngưỡng giá trị; tài sản khách hàng theo ví nóng, ví lạnh; địa chỉ ví blockchain hay danh sách giao dịch có dấu hiệu vi phạm chủ yếu nằm trong hệ thống báo cáo gửi cơ quan quản lý.

Sự khác biệt này rất quan trọng bởi nó cho thấy dự thảo đang hướng tới hai tầng thông tin: một tầng minh bạch cho thị trường và một tầng dữ liệu chuyên sâu dành cho cơ quan quản lý.

Nếu được ban hành theo hướng hiện tại, thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam sẽ được đặt trong một khung giám sát có độ chi tiết đáng kể. Từ quy mô và cơ cấu giao dịch, danh tính theo nhóm nhà đầu tư, tài sản lưu ký cho đến địa chỉ ví và các giao dịch có dấu hiệu vi phạm, nhiều lớp dữ liệu sẽ được đưa vào hệ thống báo cáo.