Nghìn tỷ USD trong tay một cá nhân: Lịch sử Rockefeller và tương lai của Elon Musk

Chỉ cách đây chưa đầy một thập kỷ, việc một người sở hữu hơn 100 tỷ USD vẫn còn bị xem là điều phi thực tế. Thế nhưng hiện tại, theo bảng xếp hạng tài sản của Bloomberg, đã có gần 20 người vượt qua cột mốc này. Và nếu SpaceX niêm yết thành công, khối tài sản của Elon Musk – hiện đã trên 670 tỷ USD – hoàn toàn có thể đưa ông trở thành người đầu tiên cán mốc 1.000 tỷ USD.

Một con số nghe như khoa học viễn tưởng. Nhưng lịch sử cho thấy, điều tưởng như không thể từng xảy ra trước đây.

Bài học từ tỷ phú đầu tiên của nước Mỹ

Hơn một thế kỷ trước, khi nước Mỹ bước vào thời kỳ công nghiệp hóa bùng nổ, cái tên John D. Rockefeller khiến cả xã hội sửng sốt.

Ông xây dựng đế chế dầu mỏ Standard Oil, kiểm soát phần lớn hoạt động lọc hóa và vận chuyển dầu trên toàn nước Mỹ. Nhờ lợi nhuận khổng lồ và dòng cổ tức đều đặn, tài sản của Rockefeller tăng theo cấp số nhân.

Đến năm 1915, ông sở hữu hơn 1 tỷ USD – trở thành tỷ phú đầu tiên trong lịch sử nhân loại.

Nếu quy đổi theo quy mô nền kinh tế thời đó, khối tài sản này tương đương hơn 1.000 tỷ USD ngày nay. Nói cách khác, xét về “sức nặng quyền lực”, Rockefeller thậm chí còn vượt xa nhiều tỷ phú hiện đại.

Khi tiền bạc trở thành quyền lực

Sự giàu có ở quy mô này không còn đơn thuần là tài sản cá nhân.

Nó đồng nghĩa với khả năng chi phối thị trường, tác động đến chính sách công, ảnh hưởng dư luận xã hội và thậm chí định hình cả nền kinh tế.

Standard Oil từng mạnh đến mức chính phủ Mỹ buộc phải can thiệp. Năm 1911, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ ra phán quyết chia tách tập đoàn vì hành vi độc quyền.

Rockefeller từ một biểu tượng thành công trở thành tâm điểm chỉ trích. Thuế thu nhập và thuế thừa kế với giới siêu giàu bị đẩy lên mức kỷ lục, có thời điểm lên tới 77%.

Lịch sử cho thấy: khi một cá nhân quá giàu, xã hội sẽ tìm cách cân bằng lại quyền lực đó.

Musk và kỷ nguyên nghìn tỷ phú

Nếu Rockefeller thống trị bằng dầu mỏ, Musk thống trị bằng công nghệ.

Ông nắm cổ phần lớn tại hàng loạt doanh nghiệp mang tính chiến lược: Tesla với xe điện và robot; SpaceX với vệ tinh và tên lửa; X Corp. với mạng xã hội;  xAI trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo

Khác với tài sản công nghiệp “hữu hình” của Rockefeller, tài sản công nghệ ngày nay biến động mạnh theo thị trường chứng khoán. Nhưng mức độ ảnh hưởng lại trực tiếp hơn rất nhiều.

Hàng tỷ người sử dụng nền tảng mạng xã hội. Hệ thống vệ tinh chi phối internet toàn cầu. Các quyết định về AI có thể tác động đến việc làm, an ninh, thậm chí khí hậu.

Câu hỏi vì thế trở nên cấp bách: nếu một người kiểm soát lượng tài sản và công nghệ tương đương cả một quốc gia, ai sẽ kiểm soát người đó?

Phản ứng xã hội đang quay trở lại

Sau nhiều năm “thần tượng hóa” giới tỷ phú, dư luận Mỹ bắt đầu thay đổi.

Các khảo sát gần đây cho thấy đa số người dân tin rằng: tỷ phú đang làm gia tăng bất bình đẳng; người siêu giàu chưa đóng góp đủ cho xã hội; cần đánh thuế tài sản mạnh hơn

Một số bang thậm chí đề xuất thuế tài sản đặc biệt với giới siêu giàu. Điều này gợi nhớ chính xác những gì từng xảy ra trong thời Rockefeller.

Lịch sử dường như đang lặp lại, chỉ khác là quy mô tài sản còn lớn hơn nhiều lần.

Tiền có thể mua được điều gì?

Cuối đời, Rockefeller chuyển hướng sang từ thiện, rót hàng trăm triệu USD cho trường đại học, bệnh viện, nghiên cứu y học và các công viên quốc gia. Những khoản tài trợ đó góp phần định hình hệ thống giáo dục và y tế hiện đại của Mỹ.

Trong khi đó, những nghìn tỷ phú tương lai như Musk có thể thậm chí không cần làm từ thiện vẫn đủ sức thay đổi thế giới – đơn giản vì họ đang sở hữu các nền tảng công nghệ mà hàng tỷ người phụ thuộc mỗi ngày.

Sức mạnh ấy vừa mở ra cơ hội chưa từng có, vừa tiềm ẩn rủi ro chưa từng thấy.

Câu hỏi của thời đại mới

Từ Rockefeller đến Musk, bài học chung vẫn không thay đổi: Khi tài sản đạt đến quy mô “không tưởng”, nó không còn là câu chuyện làm giàu cá nhân, mà trở thành vấn đề xã hội toàn cầu...

Nếu thế giới sắp có nghìn tỷ phú đầu tiên, điều quan trọng nhất không phải là ai chạm mốc 1.000 tỷ USD, mà là người đó sẽ dùng sự giàu có ấy để làm gì.