Ông chủ nhà sách Cá Chép đóng cửa 3 cơ sở: 53 tuổi lái xe tải 6,5 tấn đi “bán rong” dọc Việt Nam, tự học ngoại ngữ mỗi ngày

“Tôi đã làm 3 nhà sách Cá Chép có lúc được đánh giá là đẹp nhất Việt Nam. Nhưng giờ phải đóng cửa để lái xe đi bán sách rong…”.

Chia sẻ này xuất hiện trên Threads lập tức thu hút sự chú ý của đông đảo netizen. Hơn 15.000 người dừng lại trước câu chuyện của một người mà không ít người trong số họ có lẽ chỉ vừa mới biết đến.

Khi tìm hiểu kỹ hơn, nhiều người trẻ thấy thú vị khi chủ nhân của câu chuyện này chính là họa sĩ Trần Đại Thắng - Nhà sáng lập & Giám đốc Đông A Books và Nhà sách Cá Chép. Họa sĩ Trần Đại Thắng sinh năm 1973, năm nay 53 tuổi. Hơn 30 năm làm sách, ông có trong tay Đông A Books và từng có 3 nhà sách Cá Chép, rồi lần lượt đóng cửa cả 3.

Nhưng ông không biến mất khỏi câu chuyện về sách. Hơn 2 tháng qua, người đàn ông 53 tuổi cùng với 2 cộng sự lái xe qua nhiều tỉnh thành, mang sách đi bán, tặng sách, gặp độc giả, có khi ngồi vẽ lên bìa sách cho người vừa mua. Ông lên Threads trò chuyện với mọi người, học cách dùng mạng xã hội và vẫn học ngoại ngữ mỗi ngày.

Vậy điều gì khiến một người làm sách hơn 30 năm chọn cách bắt đầu lại như thế? Đóng cửa 3 nhà sách có phải là thất bại? Và ở tuổi 53, vì sao ông vẫn muốn học những thứ mình chưa biết?

Lần đầu có 15.000 like trên MXH và câu chuyện tự học ngoại ngữ ở tuổi 53

Chào họa sĩ Trần Đại Thắng,

Làm việc trong lĩnh vực sách hơn 30 năm, nhưng thời gian gần đây ông khá viral trên Threads, được nhiều người trẻ biết đến. Điều gì khiến ông bắt đầu sử dụng nền tảng này và dành nhiều thời gian để trò chuyện với họ?

Họa sĩ Trần Đại Thắng: Với tôi, sử dụng mạng xã hội cũng là một cách học hỏi mỗi ngày. Tôi đọc rất kỹ những câu hỏi, những bình luận của các bạn vì chúng thực sự có ý nghĩa đối với tôi. Có những ngày nhận được đến mấy trăm bình luận, tôi vẫn cố gắng trả lời hết, không muốn bỏ sót một câu hỏi nào. Nhiều hôm tôi thức rất khuya, rồi sáng lại dậy sớm chỉ để tiếp tục đọc và trả lời nhưng không coi đó là một việc mất thời gian.

Ngược lại, qua mỗi câu hỏi, mỗi bình luận, tôi hiểu thêm mọi người đang nghĩ gì, quan tâm điều gì, nhìn nhận sách và công việc của mình như thế nào. Vì vậy, tôi không chỉ chia sẻ câu chuyện của mình trên mạng xã hội. Tôi cũng nhận lại rất nhiều từ đó. Những cuộc trò chuyện ấy chính là một phần của những điều tôi được học mỗi ngày trong chuyến đi này.

Đến hiện tại, điều bất ngờ nhất với ông khi lên Threads chia sẻ câu chuyện và hành trình của mình là gì?

Họa sĩ Trần Đại Thắng: Đó là sức lan tỏa của mạng xã hội. Tôi không nghĩ rằng có nhiều bạn trẻ quan tâm đến sách và đến hành trình này như vậy.

Có những bình luận trên Threads của tôi nhận được hơn 15.000 lượt thích. Đó là một con số khủng khiếp. Trước đây, hơn 10 năm sử dụng Facebook, những bài được quan tâm nhất của tôi cũng chỉ khoảng 300 - 400 lượt like. Qua đó tôi mới nhận ra rằng sự quan tâm của các bạn trẻ đối với sách rất lớn. Vấn đề là người làm sách phải tìm được cách để bước vào không gian của họ, trò chuyện với họ và kể câu chuyện về sách theo một cách gần gũi hơn.

Bình luận mà ông vừa nhắc đến có lẽ là chia sẻ viral những ngày qua, phía dưới topic “flex thất bại”. Có khó không khi người ta phải thừa nhận mình thất bại?

Họa sĩ Trần Đại Thắng: Cái comment nhận được 15 - 16.000 lượt thích đó thực ra chỉ là một câu tôi bắt trend cho vui, không phải đang giãi bày hay nuối tiếc về một sự thất bại nào đó. Với tôi, những việc đã làm cũng không có gì là thừa, tất cả đều là trải nghiệm. Có những việc thành công theo cách người khác nhìn nhận, có những việc không được như mong muốn, nhưng cuối cùng chúng đều trở thành một phần của hành trình.

Ngay cả với Nhà sách Cá Chép, nếu bây giờ được quay trở lại từ đầu, dù biết cuối cùng phải đóng cửa, tôi vẫn sẽ làm. Điều quan trọng không phải là cuối cùng nó được gọi là thành công hay thất bại, mà là mình đã được sống và trải nghiệm với việc mình muốn làm.

Có một bài đăng khác cũng gây ấn tượng trên tài khoản Threads của họa sĩ là việc học ngoại ngữ mỗi ngày và đã gần 2 năm. Ở độ tuổi ngoài 50, điều gì khiến ông bắt đầu một thứ mình chưa giỏi và kiên trì học tập mỗi ngày?

Họa sĩ Trần Đại Thắng: Hồi khoảng 30 tuổi, tôi có quen một người bạn. Có lần bạn ấy tình cờ kể rằng bố bạn đến 50 tuổi mới bắt đầu học tiếng Anh. Chỉ là một câu chuyện rất bình thường thôi, nhưng không hiểu sao nó lại ở trong đầu tôi suốt từ đó đến nay.

Sau này, khi gặp cô Xuân Phượng (nhà văn, đạo diễn Nguyễn Thị Xuân Phượng - PV), cô đã 97 tuổi mà hàng ngày vẫn miệt mài làm việc, tôi càng thấy tuổi tác thực ra không phải là vấn đề quá lớn. Quan trọng là mỗi ngày vẫn muốn mình tốt hơn ngày hôm qua. Mà muốn tốt lên mỗi ngày thì không có cách nào khác ngoài việc học.

Học tập cũng giống như tập thể dục cho trí não. Mình học một điều mới, tìm hiểu một việc mới, thử làm một thứ mình chưa từng làm, tức là mình đang bắt bộ não tiếp tục vận động. Nhờ vậy, đầu óc vẫn linh hoạt, thông suốt và mình cũng không tự đóng khung mình trong những kinh nghiệm đã có. Với tôi, học không phải là việc dành riêng cho một độ tuổi nào, còn muốn sống tốt hơn thì còn phải học.

Có vẻ tuổi tác không phải là yếu tố khiến ông bận tâm? Ông có thấy mình hiện tại khác với chính mình ở tuổi 30 không?

Họa sĩ Trần Đại Thắng: Tôi không nghĩ rằng mình đã nhiều tuổi. Trong suy nghĩ, tôi vẫn thấy mình giống như một chàng trai trẻ. Như bạn thấy, nhiều quyết định của tôi đến rất nhanh, đôi khi gần như tức thời, không phải là kết quả của những tính toán hay cân nhắc quá lâu. Trước đây tôi như vậy, bây giờ tôi vẫn vậy. Tôi không quen so đo quá nhiều trước một việc mình muốn làm.

Một việc có thể không thành, thậm chí có thể khiến mình thua lỗ về tài chính, nhưng điều đó cũng không làm tôi quá bận tâm. Nếu lúc nào cũng tính trước mình sẽ được gì, mất gì, có lẽ tôi đã không làm được rất nhiều việc mà mình từng muốn làm. Có thể đó là một chút khờ khạo nhưng đến tuổi này mà vẫn còn giữ được một chút “thơ ngây” để làm những điều mình thích, với tôi cũng là niềm vui trong cuộc sống.

3 lần đóng cửa nhà sách Cá Chép: “Thất bại không có trong từ điển của tôi, tôi chỉ đang tận hưởng việc mình làm”

Nhà sách Cá Chép vẫn từ khóa gây chú ý nhất phía dưới các bài đăng của họa sĩ. Khoảnh khắc ông thực sự quyết định đóng cửa 3 cơ sở diễn ra thế nào?

Họa sĩ Trần Đại Thắng: Mỗi nhà sách Cá Chép khi đóng cửa đều có một lý do và một quyết định khác nhau.

Đầu tiên là Cá Chép 3 tại Hà Nội, mở cửa năm 2017 và đóng cửa năm 2022. Sau đại dịch COVID-19, thị trường gặp nhiều khó khăn, trong khi giá thuê mặt bằng tăng cao nên chúng tôi quyết định dừng hoạt động.

Thứ hai là Cá Chép 2 Nguyễn Thị Minh Khai (TP.HCM), mở năm 2015 và đóng năm 2025, vừa tròn 10 năm. Lúc này, việc mua sách online đã trở nên phổ biến, thói quen của người đọc cũng thay đổi rất nhiều. Mô hình nhà sách truyền thống không còn phù hợp như trước, nên chúng tôi buộc phải đóng cửa.

Cuối cùng là Cá Chép 1 tại Võ Văn Tần, nhà sách mở sớm nhất và cũng đóng cửa muộn nhất, sau 13 năm hoạt động. Đây là một quyết định khó khăn, nhưng được đưa ra vào thời điểm thị trường kinh doanh sách xuống rất thấp.

Ba nhà sách - ba thời điểm - ba lý do khác nhau nhưng có một điểm chung. Cá Chép đóng cửa không phải vì chúng tôi hết yêu sách, mà bởi thị trường và cách mua sách của độc giả đã thay đổi quá nhanh.

Cá Chép từng gây ấn tượng và được công chúng đón nhận. Theo ông, điều gì khiến mô hình này không còn phù hợp với thị trường? Sự thay đổi ấy nói gì về thói quen của độc giả?

Họa sĩ Trần Đại Thắng: Nhà sách Cá Chép Võ Văn Tần mở cửa năm 2013, chúng tôi nhận được phản hồi tích cực từ bạn đọc và truyền thông. Khi ấy, Cá Chép được đánh giá là một trong những nhà sách đẹp nhất TP.HCM, với thiết kế theo lối đương đại, khác với mô hình nhà sách truyền thống. Chi phí đầu tư và vận hành lớn nhưng sức mua sách cũng cao, nên nhà sách hoạt động tốt và liên tục phát triển.

Hơn 10 năm sau, thị trường và thói quen của độc giả thay đổi rất nhiều. Trước đây, muốn mua một cuốn sách thường phải đến nhà sách, còn bây giờ chỉ cần vài thao tác trên điện thoại là sách có thể được giao tận nhà. Vì vậy, mô hình nhà sách có chi phí vận hành lớn như Cá Chép không còn phù hợp như trước.

Sự khó khăn của nhà sách truyền thống không có nghĩa là người ta không còn đọc sách hay văn hóa đọc đang mất đi. Số lượng sách được xuất bản hiện nay vẫn rất lớn, mỗi ngày các công ty sách và nhà xuất bản vẫn đưa ra thị trường nhiều đầu sách mới. Điều thay đổi rõ hơn là cách người ta tìm hiểu, lựa chọn và mua sách.

Sau những sự kiện đã trải qua, định nghĩa về “thành công - thất bại” của họa sĩ hiện tại có khác với thời điểm còn trẻ (20 - 30 tuổi) không? Bây giờ ông còn đặt mục tiêu cho bản thân không hay việc gì mình thấy hay ho thì làm?

Họa sĩ Trần Đại Thắng: Trước đây cũng như bây giờ, tôi chưa bao giờ nghĩ nhiều đến chuyện thành công. Và vì không nghĩ nhiều đến thành công nên thất bại cũng không có trong từ điển của tôi. Tôi chỉ tận hưởng những việc mình làm trên hành trình của mình.

Có một số bên khi trò chuyện với tôi thường hỏi những điều khá lớn lao như mục đích hay chiến lược. Tôi không nghĩ nhiều như vậy. Cách tôi làm việc khá linh hoạt, thay đổi theo tình hình thực tế và theo từng thời điểm. Tôi không đặt ra một mục đích quá xa, cũng không tự buộc mình vào một chiến lược cố định. Khi đặt ra một mục tiêu hay chiến lược quá cụ thể, đôi khi chính mình lại chịu áp lực phải đi theo nó, kể cả khi hoàn cảnh đã thay đổi. Tôi không có áp lực ấy.

Tôi tận hưởng công việc mỗi ngày và cố gắng làm nó một cách đúng đắn nhất có thể. Tôi cũng chưa bao giờ hoàn toàn bằng lòng với tất cả những gì mình đã làm. Với tôi, đó đơn giản là công việc mình đang làm và cuộc sống mình đang sống. Nó không phải là một sự thành công để đem ra tổng kết.

Nói vậy thì dường như trong 30 năm làm nghề, họa sĩ không có gì phải nuối tiếc nữa? Hay là có quyết định kinh doanh nào mà bây giờ ông nhìn lại và nghĩ: “Nếu được làm lại, tôi sẽ làm khác”?

Họa sĩ Trần Đại Thắng: Tôi nghĩ là không. Như tôi từng viết trong cuốn Tôi Kể - Tất Cả Đều Từ Sách, nếu thời gian có quay trở lại, tôi nghĩ mình vẫn sẽ làm như vậy. Tôi không có gì phải nuối tiếc, phải phủ nhận hay muốn xóa đi những quyết định đã đưa ra, kể cả đó là quyết định sau này nhìn lại có thể thấy chưa hẳn là tốt nhất.

Với tôi, trong cuộc sống, được làm điều mình thực sự mong muốn đã là một niềm hạnh phúc. Thành công hay thất bại đôi khi không còn quá quan trọng. Vì như tôi đã nói, quan trọng là ở thời điểm ấy, tôi đã lựa chọn điều mình muốn làm và đã sống hết lòng với lựa chọn đó.

Vậy nếu quay lại độ tuổi ngoài 30 với những hiểu biết của hiện tại, ông sẽ thay đổi điều gì trong cách mình làm việc, kiếm tiền hoặc lựa chọn cuộc sống?

Họa sĩ Trần Đại Thắng: Đông A Books được thành lập năm 2004, khi đó tôi 31 tuổi. Nhà sách Cá Chép được thành lập năm 2013, khi đó tôi 40 tuổi. Giả sử nếu được quay lại độ tuổi đó, tôi nghĩ mình vẫn sẽ làm những gì mình đã làm và vẫn sống theo bản năng của mình.

Có thể có những việc, với kinh nghiệm của ngày hôm nay, tôi sẽ làm tốt hơn, bớt vòng vèo hơn hoặc tránh được một vài sai sót. Nhưng kinh nghiệm ấy chỉ giúp tôi làm tốt hơn những điều mình đã chọn, chứ không khiến tôi muốn chọn một con đường khác.

“Xách” xe tải đi “bán sách rong” dọc Việt Nam; được người lạ mời cà phê, cho chỗ ngủ

Dù chọn con đường nào thì một người làm kinh doanh lâu năm cũng sẽ phải học cách biết lúc nào nên tiếp tục và lúc nào nên dừng lại. Ông đã dựa vào điều gì để xác định “đã đến lúc dừng lại”?

Họa sĩ Trần Đại Thắng: Bản thân tôi xuất thân từ ĐH Mỹ thuật công nghiệp Hà Nội, nên ngay cả khi làm kinh doanh, tôi cũng thường quyết định khá nhiều bằng cảm xúc. Tôi không phải mẫu người đặt mọi thứ lên bàn cân để tính toán xem được gì, mất gì. Có những việc, đến một thời điểm nào đó, tôi cảm thấy đã đến lúc nên dừng lại để dành thời gian và năng lượng cho những việc khác tốt hơn thì tôi dừng.

Chuyện đóng cửa các nhà sách Cá Chép cũng vậy. Dù như tôi đã nói những lý do về thị trường, chi phí hay sự thay đổi trong thói quen của độc giả nhưng nếu nói về cá nhân tôi, nhiều quyết định cuối cùng vẫn dựa vào cảm nhận. Thấy đã đến lúc dừng thì dừng, để còn đi tiếp và làm những điều khác mà mình muốn làm.

Những điều khác mà ông nói là chuyến xe Sách Đến Mọi Nhà? Hành trình này bắt đầu thế nào?

Họa sĩ Trần Đại Thắng: Ý tưởng bắt đầu từ cuối tháng 4/2024, khi Cá Chép Võ Văn Tần chuẩn bị đóng cửa. Một người em đến chơi, muốn hỗ trợ tôi bán sách vì lúc đó mỗi ngày có hơn 1.000 khách. Tôi nói: “Nếu vậy thì em đi bán sách ở tất cả các tỉnh với anh”.

Tôi nghĩ đơn giản rằng, một cánh cửa đóng lại thì sẽ có những cánh cửa khác mở ra. Cá Chép từng là nơi độc giả tìm đến, khi nhà sách đóng cửa, tôi có thể mang sách đến những nơi khác để gặp độc giả. Nếu Cá Chép không đóng cửa, có lẽ tôi cũng chưa thực hiện chuyến đi này.

Nhưng từ ý tưởng đến thực tế vẫn là một khoảng cách lớn. Hành trình đó được ông triển khai ra sao?

Họa sĩ Trần Đại Thắng: Ngày 15/7/2026, tôi cùng 2 cộng sự bắt đầu lên đường trên chiếc xe tải 6,5 tấn, chở khoảng 2.000 cuốn sách. Mỗi nơi, chúng tôi dựng một không gian nhỏ để bán, tặng sách và trò chuyện với độc giả. Tiền bán sách dùng để trang trải chi phí chuyến đi, đồng thời chúng tôi tặng sách và xây dựng tủ sách ở một số trường học, thư viện.

Tôi trực tiếp làm mọi việc, từ làm việc với cơ quan chức năng địa phương, vận chuyển, sắp xếp, bán sách đến trò chuyện với độc giả. Tôi cũng mang theo hộp bút để vẽ lên một số bìa, biến một số cuốn sách thành những bản độc bản.

Hiện chuyến xe đang ở Thanh Hóa, sau đó sẽ quay lại TP.HCM, đi Tây Nguyên và các tỉnh miền Tây, dự kiến kết thúc vào khoảng tháng 7/2027.

Họa sĩ mang sách đến nhiều nơi thì ngược lại, những nơi đó đã “mang” điều gì cho ông? Ông có mong đợi điều gì về hành trình của mình không?

Họa sĩ Trần Đại Thắng: Tôi không đặt mục tiêu quá lớn, cứ đi, gặp độc giả, bán và tặng sách rồi lại đi tiếp. Điều thú vị nhất có lẽ là những cuộc gặp mà nếu còn ở trong một nhà sách cố định, tôi sẽ không có cơ hội trải qua.

Đó là những trải nghiệm, những cuộc trò chuyện, những cảm xúc nảy sinh khi người làm sách được gặp chính những người đang đọc sách của mình. Mỗi nơi một câu chuyện, mỗi vùng miền một tình cảm khác nhau. Đến lúc ấy, nhiều khi bán được bao nhiêu cuốn sách lại trở thành chuyện phụ.

Điều quan trọng hơn chính là những cuộc gặp gỡ, những cuộc giao lưu và tình cảm giữa người làm sách với độc giả. Dường như chúng tôi đang đi bán sách, nhưng thứ mang về nhiều nhất lại không phải là tiền, mà là tình cảm của mọi người.

Có rất nhiều người trước đây chưa biết đến sách Đông A vì khi mua sách thường chỉ quan tâm đến cuốn sách mình cần chứ ít khi để ý đến nhà xuất bản, công ty làm sách. Nhưng sau khi gặp chúng tôi trong hành trình này, họ nói từ nay sẽ nhớ đến Đông A, sẽ để ý và ủng hộ những cuốn sách được làm chất lượng.

Có người gửi cà phê, mời ăn, có người sắp xếp chỗ nghỉ, có những bạn trẻ tự nguyện đến làm tình nguyện viên, giúp chúng tôi đủ mọi việc một cách rất vô tư và hồn nhiên. Chúng tôi đi để mang sách đến mọi người, nhưng càng đi lại càng thấy mình mới là người nhận được rất nhiều. Được độc giả yêu quý và dành cho mình những tình cảm như vậy chính là một trong những niềm hạnh phúc lớn nhất của người làm sách.

Cuối cùng, trên MXH từng có câu hỏi viral “Nếu cả đời này không rực rỡ thì sao?”. Với một người đã từng có thời gian công việc phát triển, rồi chấp nhận bớt rực rỡ đi một chút, ông sẽ trả lời câu hỏi này thế nào?

Họa sĩ Trần Đại Thắng: Câu này làm tôi nhớ đến câu của cụ Nguyễn Công Trứ: “Đã mang tiếng ở trong trời đất/ Phải có danh gì với núi sông”.

Nhưng tôi không quá nặng chuyện danh tiếng hay sự nổi tiếng. Sự nổi tiếng theo nghĩa trở thành một ngôi sao của công chúng có lẽ phù hợp hơn với giới showbiz, cầu thủ bóng đá,… Còn với một người làm sách, để nổi tiếng theo cách ấy vừa khó, vừa không phải điều chúng tôi hướng đến.

“Cái danh” ở đây là uy tín của một người làm sách, là thương hiệu của công ty được gây dựng qua năm tháng, để khi nhìn thấy một cuốn sách độc giả có thể tin tưởng vào chất lượng và lựa chọn nó.

Vì vậy nếu có mong muốn một sự “rực rỡ” thì tôi mong đó là sự rực rỡ của những cuốn sách, của thương hiệu và của công việc mình đã dành nhiều năm theo đuổi, không phải sự rực rỡ của một ngôi sao trước công chúng.

Cảm ơn ông vì những chia sẻ!