Ông Donald Trump cân nhắc “cắt mạch máu công nghiệp” châu Âu nhưng đó chưa phải điều kinh hoàng nhất

Nước Mỹ vẫn trước tiên

Lo ngại việc Mỹ sẽ tạm ngừng xuất khẩu dầu diesel, đồng nghĩa, EU sẽ thiếu hụt một nguồn cung quan trọng bắt nguồn từ phát biểu của Tổng thống Mỹ Donald Trump khi trao đổi với phóng viên đầu tuần trước.

Vẫn theo phong cách quen thuộc, người đứng đầu Nhà Trắng chia sẻ: "Tôi từng nói rằng, chúng ta đừng gửi dầu diesel của chúng ta ra ngoài".

Phát biểu này của ông Trump xuất phát từ một thực tế đang diễn ra tại nước Mỹ. Giá dầu diesel tại Mỹ đã leo lên mức cao kỷ lục mới do sự gián đoạn nguồn cung nhiên liệu toàn cầu và căng thẳng ở Trung Đông. Điều đáng nói, xu hướng sẽ không giảm thiểu bởi ông chủ Nhà Trắng chưa có ý định dừng can thiệp vào Iran, còn quốc gia này càng không có ý định khuất phục.

Trong bối cảnh như vậy, giảm lượng dầu diesel xuất khẩu, tập trung vào thị trường nội địa là lựa chọn nhất quán với chính sách "Nước Mỹ trước tiên". Phát biểu có tính chất bên lề hội nghị của ông Trump không thể bị xem nhẹ. Đã xuất hiện những thông tin về việc Washiongton có thể ngừng xuất khẩu dầu diesel trong 90 ngày.

Phản ứng trước tuyên bố của ông Trump, phát ngôn viên Uỷ ban châu Âu Olof Gill cảnh báo, bất kỳ sự gián đoạn nào "sẽ có nguy cơ tác động tiêu cực đến cả hai bên".

Tất nhiên, khi hàng hoá ít còn người mua lại nhiều, quyền của người bán lại có thêm trọng lượng. Đại diện EU chỉ khiêm nhường đề nghị một sự tham vẫn lẫn nhau trước khi đưa ra những quyết định ảnh hưởng tới các thị trường chung.

Sẽ không có thoả thuận nào không đến từ nguyên tắc win – win, nhất là với Mỹ, quốc gia quá thạo thuộc dùng cả cây gậy và củ cà rốt ngay cả với các đồng minh.

Cây gậy hay củ cà rốt?

Nỗi đắng cay của các quốc gia EU sẽ nhân lên gấp bội bởi "Chiến lược đa dạng hoá năng lượng năm 2022" của khối, dẫn đến việc nhập khẩu dầu và khí hoá lỏng nhiều hơn từ Mỹ, với mức giá cao hơn nhập khẩu từ Nga đang trở thành "cây gậy" đe doạ chính họ.

Trên thị trường quốc tế, nguồn cung dầu nói chung và dầu diesel nói riêng vẫn tiếp tục căng thẳng, một phần do bất ổn địa chính trị ở Trung Đông, một phần khác do chính sách hạn chế xuất khẩu của các nhà cung ứng chính. Nga cũng đã ban hành lệnh cấm và hạn chế tạm thời xuất khẩu dầu diesel để ưu tiên nguồn cung nội địa. Các biện pháp kiểm soát kéo dài đến ngày 31/1/2027.

Điều đáng nói, dầu diesel có thể coi là "mạch máu" của nền công nghiệp. Tại EU, từ vận tải hàng hóa, máy móc, thiết bị nông nghiệp đến ngành xây dựng và công nghiệp đều sử dụng nhiên liệu diesel.

Chẳng hạn, hơn 38% xe chở khách và vận tải đường bộ, bao gồm cả vận tải hàng hoá sử dụng dầu diesel. Theo một tính toán, các tài xế EU đang trả thêm trung bình 30 euro cho 50l dầu diesel kể từ khi xung đột Iran bắt đầu. Một tài xế xe tải đường dài tại Đức trả thêm trung bình 236 euro mỗi tuần.

Số liệu khác cho thấy, chi phí tăng thêm cho vận tải đường bộ của châu Âu lên tới 270 triệu euro mỗi ngày, trong đó, 203 triệu euro là do giá dầu diesel. Nhìn chung, từ khi Mỹ khơi mào xung đột tại Iran, nền kinh tế EU đã chứng kiến chi phí bổ sung 40 tỷ euro để đáp ứng nguồn cung dầu diesel cho vận tải đường bộ.

Đã vậy, châu Âu sẽ phải đối diện với một cơn đau đầu khác.

Và viễn cảnh mùa đông tồi tệ nhất…

Mới đây, Uỷ viên Uỷ ban Năng lượng EU Dan Jorgensen đã cảnh báo rằng EU có thể phải đối mặt với mùa đông tồi tệ nhất kể từ cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022.

Nguyên nhân là giá gas tại EU đã tăng lên gấp gần 3 lần so với mức thấp nhất trong năm nay, từ 27 euro vào tháng 1/2026 lên tới 80 euro cho mỗi MWh vào tháng 9/2026.

Ngoài ra, EU vẫn kiên trì chính sách đoạn tuyệt dầu khí và khí hoá lỏng từ Nga. Sự thiếu nhất quán từ nguồn nhập khẩu Mỹ càng làm tăng thêm mối lo về nguồn cung nhiên liệu, hoặc ít nhất, sẽ gia tăng áp lực về giá.

Thống kê từ Eurostat cho thấy, nửa cuối năm 2022, giá khí đốt trung bình đáp ứng tiêu thụ hộ gia đình đã tăng khoảng 46% so với cùng kỳ. Dù vậy, kim ngạch xuất khẩu khí đốt từ Nga vào châu Âu đã giảm từ khoảng 45% xuống còn 12%, còn kim ngạch xuất khẩu dầu giảm từ 27% xuống còn khoảng 2%.

Bình luận về chủ đề này, Đặc phái viên của Tổng thống Nga, ông Kirill Dmitriev nói: ""Mùa đông tồi tệ nhất từ năm 2022" sẽ một lần nữa phơi bày các hành động tự sát về năng lượng của các quan chức EU khi lựa chọn tách khỏi nguồn năng lượng từ Nga".