Phát hiện cựu quân nhân 45 tuổi khởi nghiệp bán thực phẩm tươi sống online, 48 tuổi sở hữu “đế chế” kiếm hơn 34.000 tỷ đồng/năm

Những lần khởi nghiệp đầu tiên

Lương Xương Lâm sinh năm 1972 tại một vùng nông thôn thuộc tỉnh An Huy, Trung Quốc. Sau khi tốt nghiệp Học viện Đối kháng Điện tử thuộc Đại học Công nghệ Quốc phòng Trung Quốc, ông có 12 năm phục vụ trong quân đội trước khi xuất ngũ ở tuổi 30. Năm 2002, ông rời quê nhà, mang theo hành lý đến Thượng Hải với mong muốn tìm kiếm cơ hội lập nghiệp.

Không có vốn liếng đáng kể, tài sản lớn nhất mà Lương Xương Lâm có thể tận dụng lúc bấy giờ là kiến thức kỹ thuật tích lũy trong quân đội. Khi các công cụ chỉnh sửa, ghép nối video chưa phổ biến trên Internet, ông tự phát triển một phần mềm xử lý video và đưa lên nền tảng chia sẻ phần mềm quốc tế. Sản phẩm bán được hơn 50.000 bản, mang về khoảng 800.000 USD. Đây là khoản tiền đầu tiên tạo nền tảng cho con đường kinh doanh của ông.

Có vốn trong tay, Lương Xương Lâm quyết định thử sức ở một lĩnh vực hoàn toàn xa lạ: dịch vụ dành cho mẹ và bé. Ông lần lượt xây dựng các nền tảng cộng đồng như Nha Nha Võng và Mã Mã Bang, hướng đến việc kết nối các bà mẹ, giúp họ trao đổi kinh nghiệm chăm sóc và nuôi dạy con cái.

Năm 2014, khi dự án cộng đồng đang phát triển, ông huy động được vốn đầu tư và cùng một số đồng đội cũ thành lập Đinh Đông Tiểu Khu, một nền tảng kết nối cư dân trong cùng khu dân cư. Người dùng có thể trao đổi thông tin về mua sắm, nuôi thú cưng, đi chợ và nhiều nhu cầu sinh hoạt khác.

Tuy nhiên, mô hình này nhanh chóng bộc lộ hạn chế. Khi các ứng dụng mạng xã hội như WeChat phát triển, người dùng có thể dễ dàng trao đổi với hàng xóm thông qua những nhóm chat mà không cần một nền tảng riêng. Dự án không đạt được hiệu quả như kỳ vọng, dù công ty từng đầu tư khoảng 100 triệu NDT và có thời điểm sở hữu hơn 700 nhân viên.

Khi nguồn vốn cạn kiệt, Lương Xương Lâm buộc phải thu hẹp quy mô nhân sự từ hơn 700 người xuống còn khoảng 30 người. Đinh Đông Tiểu Khu cuối cùng thất bại, còn nền tảng Nha Nha Võng và Mã Mã Bang được bán lại cho một doanh nghiệp niêm yết tại Mỹ.

Tìm thấy cơ hội từ nhu cầu mua rau của các gia đình

Sau những lần khởi nghiệp không thành công, Lương Xương Lâm dành gần 3 năm nghiên cứu thị trường và tìm hướng đi mới. Trong quá trình phát triển dịch vụ cộng đồng và chạy việc vặt, ông nhận thấy một nhu cầu lặp lại khá thường xuyên: nhiều khách hàng nhờ nhân viên mua rau tại chợ rồi giao đến tận nhà.

Đây là chi tiết giúp ông nhận ra cơ hội trong lĩnh vực thực phẩm tươi sống. Tại các đô thị lớn, người đi làm thường không có đủ thời gian đi chợ, trong khi người cao tuổi gặp khó khăn khi phải di chuyển và mang vác thực phẩm. Dù là nhu cầu thiết yếu, việc mua rau và thực phẩm hằng ngày vẫn chưa được đáp ứng thuận tiện.

Năm 2017, ở tuổi 45, Lương Xương Lâm thành lập Dingdong Maicai, chính thức bước vào lĩnh vực thương mại điện tử, bán thực phẩm tươi sống trực tuyến. Doanh nghiệp lựa chọn mô hình giao hàng tận nhà, với cam kết thời gian giao nhanh nhất trong khoảng 29 phút.

Ở giai đoạn đầu, Dingdong Maicai chỉ có 12 kho hàng quy mô nhỏ, đặt tại những khu dân cư đông người trẻ ở Thượng Hải. Thay vì mở rộng địa bàn, Lương Xương Lâm tập trung khai thác sâu từng khu dân cư, tìm cách đưa phần lớn hộ gia đình trong khu vực trở thành khách hàng thường xuyên.

Ông cho rằng đối với ngành thực phẩm tươi sống, điều quan trọng không chỉ là thu hút người dùng mới mà còn phải giữ chân khách hàng cũ. Đây là lĩnh vực có tần suất mua sắm cao, vì vậy tỷ lệ khách hàng quay lại và mật độ đơn hàng quyết định đáng kể hiệu quả kinh doanh.

Dingdong Maicai phát triển mô hình kho tiền tuyến, tức đặt các kho hàng gần khu dân cư để tập kết thực phẩm và giao nhanh đến khách hàng trong khu vực lân cận. Cách làm này giúp rút ngắn thời gian vận chuyển, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp kiểm soát chất lượng và độ tươi của sản phẩm. Tuy nhiên sau khoảng một năm hoạt động, nguồn vốn ban đầu gần cạn kiệt. Công ty gặp khó khăn trong việc huy động vốn, ông phải bán nhà để duy trì hoạt động.Tháng 6/2018, Hongjiao Capital đầu tư vào Dingdong Maicai, giúp công ty vượt qua giai đoạn khủng hoảng.

Năm 2020, đại dịch Covid-19 tạo ra cú hích lớn cho lĩnh vực giao thực phẩm trực tuyến tại Trung Quốc. Khi người dân hạn chế ra ngoài, nhu cầu đặt rau củ, thịt cá và các mặt hàng thiết yếu qua ứng dụng tăng nhanh. Dingdong Maicai cũng tận dụng được làn sóng này để mở rộng hoạt động.

Theo hồ sơ IPO nộp lên Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) ngày 9/6/2021, số lượng kho tiền tuyến của doanh nghiệp đã vượt 1.000. Trong năm 2020, 3 năm sau khi thành lập, công ty của Lương Xương Lâm ghi nhận doanh thu 11,3 tỷ NDT (hơn 43.000 tỷ đồng), tăng 192% so với năm trước; tổng giá trị giao dịch hàng hóa (GMV) đạt 13 tỷ NDT.

Những con số này cho thấy doanh nghiệp đã nhanh chóng mở rộng quy mô, nhưng bài toán lợi nhuận vẫn là thách thức lớn. Đặc thù của ngành thực phẩm tươi sống nằm ở chi phí thu mua, bảo quản, vận chuyển và giao hàng. Nếu không kiểm soát tốt chuỗi cung ứng cũng như mật độ đơn hàng, doanh nghiệp rất dễ rơi vào tình trạng doanh thu tăng nhưng thua lỗ kéo dài.

Dù vậy, Lương Xương Lâm vẫn kiên trì với lựa chọn của mình. Ông cho rằng khó khăn là điều không thể tránh khỏi trong khởi nghiệp, điều quan trọng là doanh nhân có đủ quyết tâm để tiếp tục hay không. Với kinh nghiệm từng phục vụ trong quân đội, ông tin rằng sự bền bỉ và khả năng tổ chức đội ngũ là những yếu tố giúp mình vượt qua các giai đoạn thử thách.

Bước ngoặt IPO, trở thành tỷ phú USD

Đằng sau tốc độ mở rộng của Dingdong Maicai là sự hậu thuẫn của nhiều quỹ đầu tư lớn. Theo thông tin được công bố trước thời điểm IPO, doanh nghiệp đã trải qua khoảng 10 vòng gọi vốn, trong đó riêng năm 2018 hoàn thành 5 vòng. Đến thời điểm nộp hồ sơ IPO, có hơn 20 tổ chức đầu tư mạo hiểm và đầu tư tư nhân đã tham gia vào doanh nghiệp. Trong đó, hai vòng gọi vốn gần nhất mang lại khoản vốn đáng kể.

Tháng 4/2021, Dingdong Maicai hoàn tất vòng D trị giá 700 triệu USD. Sang tháng 5 cùng năm, công ty tiếp tục huy động 330 triệu USD ở vòng D+, do SoftBank Vision Fund dẫn đầu. Tổng số vốn huy động trong hai vòng này đạt 1,03 tỷ USD. Một số nguồn tin khi đó cho biết định giá của Dingdong Maicai có thể đạt 5 tỷ USD, tương đương hơn 300 tỷ NDT. Tuy nhiên, mức định giá này chưa được doanh nghiệp chính thức xác nhận.

Ngày 9/6/2021, Dingdong Maicai chính thức nộp hồ sơ đăng ký phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng tại Mỹ, hướng tới niêm yết trên Sàn giao dịch chứng khoán New York.

Theo hồ sơ IPO, trước khi lên sàn, nhà sáng lập kiêm CEO Lương Xương Lâm sở hữu 30,3% cổ phần và nắm giữ tỷ lệ quyền biểu quyết tương ứng. Ngoài ra, DDL sở hữu 15,7%, nhân viên công ty thông qua Eatbetter Limited nắm 11,6%, Pan-Atlantic Singapore sở hữu 5,7%, CMC Capital nắm 5,3% và DST Asia sở hữu 5,1%.

Đến ngày 29/6/2021, Dingdong Maicai chính thức giao dịch trên Sàn chứng khoán New York với giá chào bán 23,5 USD/ADS. Theo cách tính dựa trên tổng số cổ phiếu được nêu trong hồ sơ, giá trị vốn hóa doanh nghiệp đạt khoảng 5,546 tỷ USD. Với tỷ lệ sở hữu 30,3% trước IPO, lượng cổ phần của Lương Xương Lâm được ước tính trị giá khoảng 1,68 tỷ USD, tương đương 10,85 tỷ NDT. Năm 2021, doanh thu của doanh nghiệp này tăng lên 20,12 tỷ NDT (hơn 77.000 tỷ đồng).

Ở thời điểm hiện tại, Dingdong Maicai đang đứng trước bước ngoặt lớn khi chuẩn bị chuyển giao hoạt động kinh doanh tại Trung Quốc cho tập đoàn Meituan với giá trị giao dịch ban đầu 717 triệu USD. Theo công bố ngày 20/8/2026, trong quý II, doanh nghiệp ghi nhận doanh thu hợp nhất 6,49 tỷ NDT, tăng 8,6% so với cùng kỳ và lợi nhuận ròng 271,7 triệu NDT. Đây cũng là quý thứ 10 liên tiếp công ty có lãi theo chuẩn kế toán GAAP.

Về phía nhà sáng lập, ông Lương Xương Lâm đã rời vị trí CEO từ tháng 3/2026, chuyển giao quyền điều hành cho người kế nhiệm nhưng vẫn giữ chức Chủ tịch HĐQT.

Từ một cựu quân nhân rời quân ngũ ở tuổi 30, từng kiếm sống bằng việc phát triển phần mềm, thất bại với những dự án khởi nghiệp đầu tiên và phải bán doanh nghiệp để tìm hướng đi mới, Lương Xương Lâm cuối cùng đã xây dựng được một startup tỷ USD trong lĩnh vực thực phẩm tươi sống. Hành trình của ông cho thấy con đường khởi nghiệp không nhất thiết phải bắt đầu từ một ý tưởng lớn, mà đôi khi xuất phát từ việc nhận ra và giải quyết một nhu cầu rất quen thuộc trong đời sống hằng ngày.

(Theo The Paper)