Phát hiện đầm nước ngọt thuộc dạng hiếm ở tỉnh miền Trung: Từng thông thẳng ra biển, nước chuyển từ mặn sang ngọt

Từ một vịnh nước mặn có tàu thuyền qua lại, đầm Trà Ổ dần bị tách khỏi biển và tiếp nhận nước ngọt từ các dòng suối. Lịch sử thủy văn đặc biệt ấy đã tạo nên vùng đất ngập nước giàu sản vật, gắn liền với đời sống của nhiều thế hệ cư dân miền Trung.

Từng là vịnh nước mặn thông thẳng ra biển

Đầm Trà Ổ còn được gọi là đầm Châu Trúc hoặc Bàu Bàng. Theo địa giới hiện nay, đầm nằm trên địa bàn các xã Bình Dương, Phù Mỹ Đông và Phù Mỹ Bắc, tỉnh Gia Lai; trước khi sắp xếp đơn vị hành chính, khu vực này thuộc huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định. Các tài liệu gần đây xác định đây là vùng đất ngập nước có diện tích mặt nước hơn 1.000 ha, nằm không xa dải bờ biển miền Trung.

Điều khiến Trà Ổ trở nên khác biệt và hiếm có nằm ở quá trình hình thành. Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam cho biết nơi đây vốn là một vịnh nước mặn, thông với biển qua dòng chảy dẫn ra cửa Hà Ra. Khu vực từng có tàu bè qua lại, giao thương; đến nửa cuối thế kỷ XIX, triều Nguyễn vẫn xem đây là một cửa biển và đặt trạm thu thuế.

Theo thời gian, cửa thông ra biển bị cát và phù sa bồi lấp. Trong khi đó, nước từ các con suối trên núi tiếp tục đổ xuống, khiến môi trường nước trong đầm chuyển dần từ mặn, lợ sang ngọt. Hiện nay, các chuyên gia địa phương và cơ quan chuyên môn xác định Trà Ổ là đầm nước ngọt tự nhiên.

Nơi cá chình, rạm sinh sống giữa vùng đất ngập nước

Sự thay đổi của nguồn nước cùng hệ thống rong, cỏ và thực vật thủy sinh đã tạo môi trường cư trú cho nhiều loài tôm, cá, cua, lươn và rạm. Trong đó, chình mun và chình bông là hai loài thường được nhắc đến khi nói về sản vật đặc trưng của Trà Ổ.

Theo Báo Công an Nhân dân, đầm vừa là nơi sinh sống, vừa đóng vai trò “vườn ươm”, cung cấp và bổ sung nguồn lợi tôm, cá, rạm, chình cho người dân trong và ngoài khu vực. Nhiều hộ dân ven đầm vẫn duy trì sinh kế bằng những chiếc ghe nhỏ, lưới và lờ đánh bắt truyền thống.

Nguồn thủy sản cũng tạo nên dấu ấn ẩm thực riêng cho vùng Phù Mỹ. Du khách có thể tìm thấy bún rạm, bún tôm, cá bống, lươn hoặc những món chế biến từ cá chình. Đây đều là các món dân dã, nguyên liệu và cách chế biến gắn trực tiếp với nhịp sống của cư dân quanh đầm.

Du khách có thể trải nghiệm gì tại Trà Ổ?

Trà Ổ không hấp dẫn bằng những công trình giải trí hiện đại. Giá trị của điểm đến nằm ở mặt nước phẳng lặng, dãy núi xa mờ, những cánh đồng lát, sen, súng và cảnh ngư dân chèo thuyền giăng lưới từ sáng sớm.

Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam gợi ý du khách nên đến vào buổi sớm để ngắm bình minh, đi thuyền quanh đầm và quan sát sinh hoạt bình dị của người dân. Cuối buổi chiều, mặt trời phản chiếu trên mặt nước cũng tạo nên khung cảnh phù hợp để ngắm cảnh, chụp ảnh.

Báo Gia Lai từng ghi nhận khu camping ven đầm cung cấp các hoạt động như chèo ghe gần bờ, đi ghe máy qua những khóm sen, chụp ảnh, nghỉ trong lều và thưởng thức món ăn địa phương. Một số chương trình trải nghiệm còn cho khách theo thuyền, thử thả lờ hoặc kéo lưới dưới sự hướng dẫn của người dân.

Dù vậy, dịch vụ ở Trà Ổ vẫn mang tính nhỏ lẻ và phụ thuộc thời tiết, mùa nước. Du khách nên liên hệ trước để kiểm tra tình trạng hoạt động của ghe, khu cắm trại và nơi ăn uống; không nên mặc định bảng giá được công bố từ những năm trước vẫn còn hiệu lực. Khi xuống ghe, cần mặc áo phao và tránh ra giữa đầm nếu có mưa giông hoặc gió mạnh.

Từ Trà Ổ, hành trình có thể nối sang Mũi Vi Rồng – Núi Tân Phụng, ghềnh đá vươn ra biển vừa được xếp hạng di tích cấp tỉnh năm 2026; hoặc ghé Chùa Hang để khám phá không gian tâm linh nằm giữa địa hình núi đá.

Ít người biết đỉnh núi cao thứ 5 Việt Nam, là “cột mốc thiêng liêng đẹp nhất biên cương” ở độ cao trên 3.000m, điểm đến "trong mơ" của dân trekking

Hành trình chinh phục "nóc nhà biên giới" này không chỉ là thử thách thể lực mà còn là trải nghiệm đầy tự hào khi chạm tay vào cột mốc chủ quyền thiêng liêng giữa đại ngàn Tây Bắc.