Sa sút trí tuệ ở người cao tuổi: Khi chăm sóc không chỉ bắt đầu từ lúc bệnh xuất hiện

Hưởng ứng Tháng hành động vì người cao tuổi Việt Nam, câu chuyện về chăm sóc người cao tuổi một lần nữa đặt ra một vấn đề lớn hơn: khi tuổi thọ tăng lên, xã hội cần chuẩn bị như thế nào cho những năm tháng tuổi già? Theo số liệu Bộ Y tế công bố, từ năm 2024 số lượng người già từ 60 tuổi trở lên là 14,2 triệu người, tăng 2,8 triệu người so với năm 2019, kéo theo sự gia tăng của các bệnh không lây nhiễm, trong đó có sa sút trí tuệ.

Sa sút trí tuệ không đơn thuần là việc “hay quên khi về già”. Đây là một hội chứng ảnh hưởng đến trí nhớ, tư duy, khả năng định hướng, ngôn ngữ, phán đoán và khả năng thực hiện các hoạt động thường ngày. Alzheimer là dạng sa sút trí tuệ phổ biến nhất. Khi những thay đổi này xuất hiện, gia đình cũng phải điều chỉnh cách chăm sóc, lịch sinh hoạt và công việc để đồng hành cùng người thân trong một hành trình có thể kéo dài nhiều năm.

Sa sút trí tuệ: Khoảng trống chăm sóc nằm ngoài bệnh viện.

Với những người cao tuổi đang có dấu hiệu suy giảm nhận thức ở mức độ nhẹ hoặc cần được chủ động duy trì các chức năng hiện có, việc chăm sóc không chỉ diễn ra trong những lần thăm khám hay điều trị. Phần lớn thời gian vẫn là đời sống thường ngày, nơi một môi trường sinh hoạt phù hợp có thể hỗ trợ người cao tuổi duy trì vận động, rèn luyện trí nhớ và khả năng tập trung, đồng thời giữ nhịp sống chủ động và các kết nối với những người xung quanh.

Đây cũng là một hướng tiếp cận mới đang được xã hội quan tâm, các mô hình “dưỡng lão ban ngày” tạo ra một khoảng giữa hai lựa chọn quen thuộc: người cao tuổi hoàn toàn ở nhà hoặc cần chăm sóc toàn thời gian. Với gia đình có người cao tuổi vẫn có khả năng sinh hoạt tương đối độc lập nhưng cần thêm môi trường hỗ trợ, đây có thể là một hình thức chăm sóc linh hoạt hơn.

Trung tâm Genki House đưa rèn luyện nhận thức vào đời sống hằng ngày

Từ nhu cầu đó, Genki House phát triển mô hình trung tâm sinh hoạt và chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại Thành Phố Hồ Chí Minh, với định hướng hỗ trợ người cao tuổi duy trì cả thể chất lẫn chức năng nhận thức trong đời sống thường nhật. Một trong những trọng tâm tại Genki House là các hoạt động rèn luyện trí lực, được thiết kế thông qua những bài tập về ghi nhớ, phản xạ, ngôn ngữ, tính toán, tư duy logic và sáng tạo. Các hoạt động có thể được triển khai theo nhóm nhỏ hoặc cá nhân, tùy theo khả năng và nhu cầu của từng người.

Song song với đó là sự kết hợp của các hoạt động vận động, phòng khám phục hồi chức năng và y học cổ truyền, dưỡng sinh, yoga, dinh dưỡng và giao lưu cộng đồng được trung tâm tổ chức.

Hiện tại, trung tâm có thời gian biểu sinh hoạt đa dạng, phù hợp với lịch trình riêng của mỗi gia đình. Hội viên có thể tham gia từ 2 đến 5 ngày một tuần, hoặc cũng có thể chọn tham gia theo buổi, theo hoạt động yêu thích. Nhờ sự linh động này mà các gia đình có thể chọn lựa phương án phù hợp nhất với thời gian cho thành viên cao tuổi trong nhà mình.

Tháng hành động vì người cao tuổi Việt Nam không chỉ là dịp dành thêm sự quan tâm cho người cao tuổi, mà còn là lời nhắc về sự cần thiết của việc chủ động chăm sóc sức khỏe ngay từ đời sống hằng ngày. Bên cạnh chăm sóc y tế và điều trị khi cần thiết, việc duy trì vận động, sức khỏe nhận thức và các kết nối xã hội cũng là những yếu tố cần được quan tâm từ sớm, góp phần hỗ trợ người cao tuổi duy trì khả năng sinh hoạt và chất lượng cuộc sống trong quá trình tuổi già.

Với sa sút trí tuệ, sự đồng hành ấy càng cần được bắt đầu từ sớm và hiện diện trong đời sống hằng ngày. Những hoạt động phù hợp về thể chất, trí lực và giao tiếp xã hội không thay thế cho điều trị y khoa, nhưng có thể trở thành một phần của môi trường chăm sóc, giúp người cao tuổi tiếp tục duy trì những khả năng đang có và giữ sự chủ động trong cuộc sống. Sau cùng, việc chăm sóc tuổi già không chỉ là chăm sóc bệnh lý, mà còn là đồng hành để người cao tuổi tiếp tục sống, kết nối theo cách phù hợp với mình.