Sau tuổi 40, vì sao sức khỏe cần được tính vào kế hoạch gia đình dài hạn?

Một nghiên cứu tại Việt Nam ghi nhận bệnh không lây nhiễm có liên quan đến số ngày lao động bị mất nhiều hơn, thu nhập thấp hơn và việc các gia đình phải huy động thêm nguồn lực để ứng phó. Theo chuyên gia, đánh giá nguy cơ và tầm soát phù hợp có thể giúp người trung niên bớt bị động trước biến cố.

Một số yếu tố nguy cơ sức khỏe tăng đáng kể theo độ tuổi

Một phân tích dữ liệu khảo sát STEPS tại Việt Nam, ghi nhận khoảng một phần ba người trong nhóm 45–54 tuổi bị tăng huyết áp.

Nghiên cứu công bố trên tạp chí cũng ghi nhận tỷ lệ này khoảng 24% ở nhóm 35–44 tuổi và 55% ở nhóm 55–64 tuổi.

Hướng dẫn của Bộ Y tế ban hành năm 2026 cũng nêu nguy cơ mắc bệnh không lây nhiễm tăng theo tuổi, đặc biệt từ 40 tuổi trở lên.

PGS.TS.BSCKII Nguyễn Hải Anh, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Hô hấp Bệnh viện Bạch Mai, cho biết: Tuổi 40 không phải mốc cơ thể đột ngột suy yếu. Tuy nhiên, một số yếu tố nguy cơ tim mạch, chuyển hóa và bệnh mạn tính đã phổ biến hơn. Người có lối sống lành mạnh không hoàn toàn tránh được nguy cơ mắc bệnh, bởi một số bệnh lý diễn tiến âm thầm, chỉ biểu hiện rõ khi đã tiến triển.

Theo bác sĩ, đây có thể là thời điểm để mỗi người rà soát sức khỏe, xác định những chỉ số cần theo dõi và thói quen cần điều chỉnh.

Bệnh tật tác động đến cả thu nhập và khoản dự phòng

Nghiên cứu công bố trên tạp chí World Development năm 2022, sử dụng dữ liệu hộ gia đình tại Việt Nam, cho thấy bệnh không lây nhiễm có liên quan đến số ngày lao động bị mất nhiều hơn và thu nhập từ tiền lương, tự kinh doanh phi nông nghiệp thấp hơn. Các hộ bị ảnh hưởng còn phải nhận hỗ trợ từ người thân, vay nợ hoặc bán tài sản để ứng phó.

Với người sau tuổi 40 đang đóng góp phần thu nhập quan trọng, tác động của bệnh tật vượt ra ngoài chi phí điều trị. Khi khả năng làm việc giảm nhưng các khoản chi vẫn tiếp diễn, kế hoạch đóng học phí cho con, trả nợ hay tích lũy có thể phải điều chỉnh.

Sức khỏe vì vậy cần được tính đến trong kế hoạch dài hạn, bởi một biến cố có thể đồng thời ảnh hưởng đến nguồn thu và khoản dự phòng của gia đình.

Trường hợp một người đàn ông 41 tuổi phát hiện ung thư vòm họng giai đoạn I cho thấy ý nghĩa của việc quan tâm đến sức khỏe khi còn nhiều trách nhiệm gia đình.

Bệnh nhân trước đó có tiền sử khỏe mạnh, không hút thuốc và ít sử dụng rượu bia. Ảnh: NURA

May mắn, bệnh được phát hiện sớm, chưa ghi nhận di căn. Theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ, tỷ lệ sống tương đối sau 5 năm của ung thư vòm họng còn khu trú là khoảng 86%.

"Thời điểm phát hiện bệnh, là người trụ cột kinh tế trong gia đình, tôi gánh trên vai khoản vay mua nhà, con cái vẫn còn đang độ tuổi đi học. Nhưng thật may mắn vì được phát hiện giai đoạn I nên chi phí điều trị không cao, không ảnh hưởng lớn đến khoản tích lũy của gia đình, và sự nghiệp cá nhân" - bệnh nhân chia sẻ sau khi kết thúc điều trị gần 2 tháng.

Không phải người bệnh nào cũng có cơ hội phát hiện sớm. Điều này đặt ra câu hỏi với người bước vào tuổi trung niên: nên kiểm tra và theo dõi sức khỏe thế nào để bớt bị động trước biến cố?

Chủ động theo dõi sức khỏe theo nguy cơ cá nhân

Theo PGS Nguyễn Hải Anh, khi khám sức khỏe, người dân nên chú ý ba tiêu chí: gói khám phù hợp với độ tuổi và tiền sử cá nhân; được bác sĩ giải thích rõ kết quả; có hướng dẫn cụ thể nếu phát hiện bất thường. Kết quả bình thường chỉ phản ánh tình trạng tại thời điểm kiểm tra, không bảo đảm sức khỏe luôn ổn định. Khoảng cách giữa các lần khám cần tuân theo khuyến nghị của bác sĩ.

Tầm soát không bảo đảm một người sẽ không mắc bệnh hay loại bỏ hoàn toàn nguy cơ xảy ra biến cố. Giá trị thực tế là cơ hội nhận diện sớm hơn một số bất thường, giúp người khám có thêm thông tin để theo dõi, xử lý và sắp xếp các kế hoạch liên quan.

Một số mô hình tầm soát tư nhân cũng đang phát triển theo hướng kết hợp nhiều lớp đánh giá. Tại NURA, AI độc quyền của Fujifilm được ứng dụng để hỗ trợ bác sĩ phân tích hình ảnh. Theo số liệu đơn vị cung cấp, từ ngày 1/7/2024 đến giữa tháng 8/2026, hệ thống đã tầm soát cho hơn 42.000 khách hàng, ghi nhận 71.633 vấn đề sức khỏe cần lưu ý và phát hiện gần 200 trường hợp ung thư giai đoạn sớm.

Bác sĩ và công nghệ cùng phối hợp làm việc, rút ngắn thời gian và tăng hiệu quả chẩn đoán. Ảnh: NURA

Những trường hợp nghi ngờ ung thư được bác sĩ tư vấn hướng xử trí hoặc chuyển đến chuyên khoa phù hợp để tiếp tục đánh giá.

Sau tuổi 40, nhiều người vẫn còn một chặng đường dài làm việc và chăm lo cho gia đình. Hiểu nguy cơ cá nhân, kiểm tra phù hợp và theo dõi định kỳ có thể giúp họ chủ động hơn trong chăm sóc sức khỏe và sắp xếp những kế hoạch dài hạn.