Siêu đập lớn gấp 3 lần thủy điện Hòa Bình: cao ngang toà nhà 65 tầng, vốn đầu tư 520.000 tỷ đồng, từng 3 lần phá kỷ lục đập Tam Hiệp

Đập thủy điện Itaipu nằm trên sông Paraná, tại khu vực biên giới giữa Brazil và Paraguay, là một trong những công trình thủy điện có quy mô lớn trên thế giới. Dự án được khởi công vào tháng 2/1971, với tổng vốn đầu tư lên tới gần 20 tỷ USD, tương đương 520.000 tỷ đồng.

Công trình sở hữu 20 tổ máy phát điện, mỗi tổ có công suất 700 MW, nâng tổng công suất lắp đặt lên 14.000 MW. Trong quá trình xây dựng, công trường từng huy động khoảng 40.000 công nhân, cho thấy quy mô nhân lực và kỹ thuật đặc biệt lớn của dự án.

Đập Itaipu có chiều dài 7.919 m, chiều cao tối đa 196 m, tương đương một tòa nhà khoảng 65 tầng. Hệ thống đập tạo nên hồ chứa dài khoảng 170 km, với dung tích lên tới 29 tỷ m³ nước.

Theo các số liệu được công bố, dung tích hồ chứa Itaipu lớn hơn 3 lần so với hồ thủy điện Hòa Bình, có sức chứa khoảng 9,45 tỷ m³, và hồ thủy điện Sơn La, khoảng 9,26 tỷ m³. Quy mô hồ chứa cũng được so sánh với Tây Hồ tại thành phố Hàng Châu, Trung Quốc.

Một trong những hạng mục ấn tượng nhất là hệ thống xả lũ. Mỗi giây, đập có thể xả tới khoảng 62.200 m³ nước, gần gấp 40 lần lưu lượng của thác Niagara ở Bắc Mỹ. 

Trong quá trình thi công, Itaipu sử dụng khối lượng vật liệu khổng lồ để hình thành hệ thống đập và nhà máy điện. Theo CNBC, lượng sắt thép được sử dụng đủ để xây dựng khoảng 380 tháp Eiffel tại Pháp. Trong khi đó, khối lượng bê tông tương đương với lượng vật liệu cần thiết để xây dựng 210 sân vận động Maracanã ở Rio de Janeiro. Công trường đã đổ tới 7.207 m3 bê tông chỉ trong 24 giờ, tương đương vật liệu để xây 24 tòa nhà 10 tầng trong một ngày.

Quy mô xây dựng khiến Itaipu trở thành một dấu mốc quan trọng trong lịch sử phát triển thủy điện. Công trình cũng từng được Hiệp hội Kỹ sư Cầu đường Mỹ công nhận là một trong 7 kỳ quan thế giới hiện đại.

Bên cạnh vai trò cung cấp điện cho Brazil và Paraguay, Itaipu còn trở thành điểm tham quan thu hút du khách. Khi toàn bộ cửa xả được mở, cột nước khổng lồ tạo nên khung cảnh hùng vĩ, trở thành một trong những điểm thu hút du khách nhất tại Itaipu.

Trong nhiều thập kỷ, đây là nhà máy thủy điện lớn nhất thế giới trước khi bị đập Tam Hiệp (Trung Quốc) vượt qua về công suất lắp đặt. Tuy nhiên, Itaipu vẫn giữ nhiều kỷ lục về sản lượng điện tích lũy và hiệu quả vận hành, đồng thời là nhà máy thủy điện lớn nhất châu Mỹ.

Một trong những nguyên nhân được đưa ra là sông Paraná có lưu lượng nước lớn và tương đối ổn định, tạo điều kiện cho Itaipu duy trì hoạt động phát điện quanh năm. Trong khi đó, sản lượng điện của các công trình thủy điện phụ thuộc đáng kể vào điều kiện thủy văn và lượng nước về hồ.

Theo số liệu được dẫn từ hãng thông tấn Cihan, đập Tam Hiệp đạt sản lượng 98,1 triệu MWh vào năm 2012. Một năm sau, Itaipu ghi nhận sản lượng 98,63 triệu MWh, vượt mức của công trình Trung Quốc.

Năm 2015, Itaipu sản xuất 89,2 triệu MWh điện, cao hơn 2,6% so với sản lượng của đập Tam Hiệp. Trước đó, vào năm 2014, Itaipu từng chịu ảnh hưởng từ cuộc khủng hoảng nước tại Brazil, khiến sản lượng thấp hơn đập Tam Hiệp.

Đến năm 2016, Itaipu đạt sản lượng 103.098.366 MWh, tiếp tục vượt qua đập Tam Hiệp và thiết lập kỷ lục về sản lượng điện theo thông tin được nêu trong bài viết.

Một thành tích khác khiến Itaipu nổi tiếng là tổng sản lượng điện tích lũy. Đến đầu năm 2024, nhà máy vượt mốc 3 tỷ MWh điện kể từ khi vận hành năm 1984. Đến năm 2025, con số này đã vượt 3,07 tỷ MWh, đủ để cung cấp điện cho toàn thế giới trong khoảng 44 ngày hoặc cho Brazil gần 5 năm liên tục.

Dù vậy, việc xây dựng Itaipu cũng để lại những tác động xã hội và môi trường đáng kể. Hồ chứa hình thành đã làm ngập nhiều khu vực dân cư, đất nông nghiệp và thắng cảnh tự nhiên nổi tiếng Sete Quedas, đồng thời khiến nhiều cộng đồng bản địa phải di dời.