Sinh vật mất tích hơn 40 năm bất ngờ "sống lại": Người phụ nữ vô tình tìm thấy 2 con vào phút cuối

Gần hai tuần tìm kiếm sinh vật bí ẩn vẫn chưa thấy dấu vết

Suốt hơn 4 thập kỷ, sinh vật nhỏ bé này gần như biến mất khỏi hồ sơ khoa học. Không ai biết chắc chúng còn tồn tại hay đã âm thầm biến mất giữa hệ thống sông rộng lớn của Papua New Guinea.

Đến tháng 6/2026, một nhóm nghiên cứu thực hiện chuyến khảo sát kéo dài gần hai tuần tại sông Sepik với hy vọng giải đáp bí ẩn. Nhưng ngày nối ngày trôi qua, thứ họ tìm kiếm vẫn chưa xuất hiện.

Theo Mongabay và tổ chức bảo tồn cá nước ngọt SHOAL, nhóm nghiên cứu do Jerrica Agebigo cùng các cộng sự thực hiện chuyến khảo sát tại vùng hạ lưu sông Sepik, Papua New Guinea.

Mục tiêu của họ là tìm lại một loài cá nhỏ chưa được giới khoa học ghi nhận kể từ năm 1985. Loài này từng được đưa vào danh sách những loài cá nước ngọt "mất tích" được săn tìm nhiều nhất thế giới.

Cuộc tìm kiếm không hề đơn giản.

Sông Sepik dài hơn 1.100 km, kết nối với mạng lưới rộng lớn gồm nhiều nhánh sông, hồ vùng ngập, rừng và đất ngập nước. Một sinh vật chỉ dài khoảng 10-15 cm có thể dễ dàng ẩn mình giữa hệ sinh thái này.

Nhóm nghiên cứu di chuyển bằng thuyền, ghé qua nhiều cộng đồng ven sông và cho người dân xem hình ảnh con vật cần tìm.

Điều đáng chú ý là nhiều người địa phương nhận ra nó.

Tại những khu vực khác nhau, sinh vật này được gọi bằng nhiều tên khác nhau. Người dân cũng mô tả chúng thường xuất hiện ở vùng nước ven bờ có nhiều thực vật hoặc tại nơi các dòng nước gặp nhau.

Những manh mối đó mang lại hy vọng, nhưng nhóm nghiên cứu vẫn cần một cá thể thực sự để xác nhận.

Sau nhiều ngày, họ vẫn chưa tìm được con vật nào. Khi chuyến khảo sát sắp kết thúc, các thành viên bắt đầu lo ngại sẽ phải trở về tay trắng.

Hai con vật xuất hiện đúng ngày cuối cùng

Bước ngoặt xảy ra tại làng Imbando nằm bên sông Sepik.

Tại đây, nhóm nghiên cứu gặp Helen Asu, một phụ nữ địa phương thường xuống sông bắt tôm bằng loại vợt cầm tay truyền thống gọi là umben.

Sau khi được cho xem hình ảnh loài vật mà các nhà khoa học đang tìm kiếm, Helen cho biết bà từng nhìn thấy những con tương tự.

Đến ngày 18/6/2026, một điều bất ngờ xảy ra.

Trong lúc đi bắt tôm, Helen vô tình bắt được 2 con cá nhỏ, thân dài và mảnh, rất giống sinh vật mà nhóm nghiên cứu đã tìm kiếm suốt nhiều ngày.

Đáng chú ý, đây cũng chính là ngày cuối cùng của chuyến khảo sát kéo dài gần hai tuần.

Những hình ảnh chi tiết của hai con cá nhanh chóng được gửi cho Gerald Allen, chuyên gia ngư học người Australia từng nghiên cứu cá tại khu vực Sepik.

Kết quả xác nhận khiến cả nhóm vui mừng. Hai cá thể chính là spinach pipefish, tên khoa học Microphis spinachioides, một loài cá chìa vôi nước ngọt cực kỳ ít được biết đến.

Sau hơn 40 năm không xuất hiện trong hồ sơ khoa học, sinh vật này cuối cùng đã được ghi nhận trở lại.

Theo Rufford Foundation, sau phát hiện ban đầu, thêm một số cá thể khác cũng được quan sát tại khu vực. Điều này làm dấy lên hy vọng rằng một quần thể nhỏ của loài vẫn tồn tại quanh làng Imbando.

Vì sao sinh vật này mất dấu hơn 40 năm?

Spinach pipefish có cơ thể nhỏ, dài, mảnh, màu xanh nâu và chiếc mõm kéo dài. Cá trưởng thành chỉ dài khoảng 15 cm.

Đây là họ hàng của cá ngựa và rồng biển. Màu sắc cùng kích thước nhỏ giúp chúng dễ dàng ẩn mình giữa thực vật thủy sinh, khiến việc quan sát ngoài tự nhiên trở nên khó khăn.

Lần ghi nhận khoa học trước đó của loài diễn ra vào năm 1985. Sau đó, chúng biến mất khỏi hồ sơ nghiên cứu trong hơn 4 thập kỷ.

Năm 2021, SHOAL và Re:wild đưa spinach pipefish vào danh sách 10 loài cá nước ngọt "mất tích" được săn tìm nhiều nhất. Đây là những loài lâu ngày không được khoa học ghi nhận nhưng cũng chưa có đủ bằng chứng để tuyên bố tuyệt chủng.

Một đặc điểm thú vị khác của nhóm cá chìa vôi là con đực đảm nhiệm việc mang phôi, tương tự cá ngựa. Trứng được chuyển sang vùng ấp trên cơ thể cá đực và tiếp tục phát triển tại đó.

Phát hiện mới chỉ là bước khởi đầu

Việc tìm lại spinach pipefish chưa đồng nghĩa loài đã an toàn.

Giới nghiên cứu vẫn chưa biết chính xác còn bao nhiêu cá thể tồn tại, phạm vi phân bố rộng đến đâu và những mối đe dọa nào đang tác động đến quần thể.

Trong thời gian tới, các nhà khoa học dự kiến tiếp tục khảo sát hệ thống sông Sepik, kết hợp thông tin từ cộng đồng địa phương với các phương pháp hiện đại như ADN môi trường để tìm thêm dấu vết của loài.

Phát hiện cũng cho thấy vai trò đặc biệt của kiến thức bản địa. Trong khi nhóm nghiên cứu mất nhiều ngày rong ruổi trên sông, hai cá thể giúp giải đáp bí ẩn hơn 40 năm cuối cùng lại xuất hiện trong chiếc vợt bắt tôm của một người phụ nữ địa phương.

Quan trọng hơn, việc "mất tích" hơn 40 năm ở đây có nghĩa sinh vật này biến mất khỏi ghi nhận khoa học, chứ không phải đã được tuyên bố tuyệt chủng.

Sau hơn 4 thập kỷ vắng bóng, cuộc tìm kiếm tưởng như sắp kết thúc trong thất vọng đã đảo chiều đúng vào ngày cuối cùng.

Theo Mongabay, SHOAL, The Rufford Foundation, New Guinea Binatang Research Centre