Tăng lương cơ sở: Không chỉ dừng ở câu hỏi tăng 8%, 10% hay 12%?

Lương cơ sở dự kiến điều chỉnh tăng 8% từ ngày 1-7-2026. Thông tin này được Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà cho biết tại hội nghị tiếp xúc cử tri với người ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI, ở đơn vị bầu cử số 01, tỉnh Lào Cai, ngày 9-3.

Trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động về vấn đề này, Chuyên gia kinh tế , PGS-TS Ngô trí Long, Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam, cho rằng mức tăng dự kiến 8% từ ngày 1-7-2026 cho cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang phát đi một thông điệp tích cực: Nhà nước tiếp tục chia sẻ với người hưởng lương và các nhóm an sinh trong bối cảnh đời sống còn nhiều sức ép.

Tuy nhiên, nếu nhìn từ chi phí sinh hoạt thực tế, đây mới là mức tăng hợp lý theo hướng thận trọng, chứ chưa phải mức đủ mạnh để tạo chuyển biến rõ rệt về thu nhập. Bài toán đặt ra không chỉ là tăng bao nhiêu, mà là tăng thế nào để vừa giữ được cân đối ngân sách, vừa ưu tiên đúng nhóm đang chịu áp lực lớn nhất.

Theo ông Ngô Trí Long, khi bàn về lương, không thể chỉ dừng ở câu hỏi tăng 8%, 10% hay 12%, mà câu hỏi lớn hơn là sau mỗi lần tăng, hệ thống có công bằng hơn, có tạo động lực hơn và có bảo vệ tốt hơn nhóm yếu thế hay không?

"Tinh thần cải cách tiền lương lâu nay không phải chỉ là cộng thêm phần trăm trên nền lương cơ sở, mà là tiến tới cơ chế trả lương theo vị trí việc làm, chức danh, chức vụ và kết quả thực hiện nhiệm vụ"- ông Ngô Trí Long nói.

Tại cuộc tiếp xúc cử tri mới đây, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cũng cho biết Chính phủ sẽ tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện cơ chế tiền thưởng gắn với kết quả công việc, đánh giá theo KPI hiệu quả công việc để trả lương, trả thưởng đúng người, đúng việc.

Theo PGS-TS Ngô Trí Long, đó mới là hướng đi căn bản. "Nếu tiếp tục duy trì quá lâu cơ chế tăng lương đồng loạt trên nền lương cơ sở, thì về bản chất chúng ta vẫn đang "nới" hệ thống cũ, chưa chuyển sang một cấu trúc tiền lương mới"- ông nhìn nhận.

Vị chuyên gia cũng cho biết Nếu tiếp tục duy trì quá lâu cơ chế tăng lương đồng loạt trên nền lương cơ sở, sẽ dẫn tới một nghịch lý ngân sách vẫn phải chi thêm, nhưng động lực làm việc, khả năng thu hút nhân lực chất lượng cao vào khu vực công và mức độ công bằng nội bộ chưa chắc được cải thiện tương xứng.

Do đó, trong giai đoạn chờ cải cách toàn diện, ông Long kiến nghị chính sách hợp lý nhất nên đi theo hướng hai tầng. Tầng thứ nhất là tăng phổ quát ở mức vừa phải, khoảng 8%, để bảo đảm đồng bộ, ổn định và phù hợp khả năng ngân sách.

Tầng thứ hai là ưu tiên có trọng tâm cho nhóm lương hưu thấp, trợ cấp thấp, người có công và các đối tượng bảo trợ xã hội, tức là những nhóm dễ bị tổn thương nhất trước biến động giá cả.

Theo quan điểm của vị chuyên gia, cách làm này sẽ hợp lý hơn nhiều so với việc trải đều nguồn lực. Bởi mục tiêu của chính sách tiền lương và an sinh không chỉ là tăng chi, mà là nâng đúng chỗ đang thấp nhất, yếu nhất và cần hỗ trợ nhất.

Nhấn mạnh lại về mức tăng lương cơ sở dự kiến 8%, PGS-TS Ngô Trí Long nêu rõ có thể xem là hợp lý trong ngắn hạn, vì phù hợp với yêu cầu thận trọng của điều hành vĩ mô và khả năng ngân sách hiện nay.

Tuy nhiên, nhìn trên tổng thể, đây vẫn là mức tăng chưa cao, khó tạo bứt phá về đời sống cho người hưởng lương ngân sách. Theo ông Long, điều cần làm là thiết kế chính sách theo hướng tăng vừa phải cho số đông, ưu tiên mạnh hơn cho người hưởng lương hưu thấp và nhóm an sinh yếu thế, đồng thời đẩy nhanh cải cách cơ cấu tiền lương theo vị trí việc làm và hiệu quả công việc.

"Tiền lương không thể mãi là câu chuyện "vá víu" từng năm. Khi mức sống đã đổi khác, chính sách lương cũng phải đổi cách tiếp cận không chỉ tăng cho có, mà phải tăng đúng, tăng trúng và tăng đủ sức tạo niềm tin"- PGS-TS Ngô Trí Long kiến nghị.