Thách thức trong lừa đảo trực tuyến

Sử dụng AI để lừa đảo

Theo Trung tá Lê Anh Tuấn - Phó Trưởng phòng 5, Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an, các nhóm tội phạm có thể tạo hình ảnh, video hoặc giọng nói giả với độ chân thực cao, từ đó giả mạo người thân, lãnh đạo doanh nghiệp hoặc người có uy tín để yêu cầu chuyển tiền.

Một nguy cơ khác là các tổ chức tội phạm nghiên cứu và cung cấp công cụ vượt qua xác thực sinh trắc học trong thanh toán trực tuyến. Điều này tạo thêm thách thức đối với ngân hàng và các tổ chức trung gian thanh toán khi phương thức xác thực ngày càng được sử dụng rộng rãi để ngăn chặn gian lận.

Bên cạnh AI, dữ liệu cá nhân tiếp tục là một trong những yếu tố quan trọng giúp các đường dây lừa đảo tiếp cận nạn nhân. Theo Trung tá Lê Anh Tuấn, tội phạm có thể thu mua lượng lớn dữ liệu rồi phân loại theo nghề nghiệp, khu vực sinh sống, mức thu nhập và thói quen sinh hoạt, kết hợp thông tin từ ngân hàng, mua sắm, điện nước và nhiều nguồn khác. Việc có được những dữ liệu này giúp kẻ lừa đảo xây dựng kịch bản sát với hoàn cảnh của từng nạn nhân, khiến họ dễ mắc bẫy.

Ông Phạm Tùng Dương - Giám đốc bảo mật tại FPT cũng cho rằng, dữ liệu cá nhân đang đứng trước nhiều điểm rủi ro khi AI được đưa vào sử dụng.

Theo ông Dương, người dùng có thể vô tình đưa dữ liệu cá nhân vào câu lệnh; hệ thống có thể thu thập nhiều thông tin hơn mức cần thiết; dữ liệu cá nhân có thể tồn tại trong kho tri thức, bộ nhớ, nhật ký vận hành hoặc bộ nhớ đệm của hệ thống. Ngoài ra, rủi ro cũng có thể phát sinh khi AI được cấp quyền truy cập quá rộng, kết nối với các hệ thống bên ngoài hoặc sử dụng dịch vụ của bên thứ ba. Nếu chỉ thiết lập biện pháp bảo vệ dữ liệu tại một khâu riêng lẻ sẽ để lại khoảng trống lớn.

Ngoài AI và dữ liệu, A05 cũng cảnh báo xu hướng tấn công vào thiết bị di động đang gia tăng. Hệ thống phòng, chống lừa đảo nTrust của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia ghi nhận gần 63.000 loại mã độc mới trên điện thoại di động tại Việt Nam trong năm 2025. Nhiều ứng dụng giả mạo được phát tán nhằm đánh cắp dữ liệu hoặc chiếm quyền điều khiển thiết bị.

Theo cơ quan chức năng, điện thoại di động đang trở thành mục tiêu chính do người dùng thực hiện ngày càng nhiều hoạt động tài chính, liên lạc, và thường ít cảnh giác hơn so với khi sử dụng máy tính.

Tội phạm cũng có xu hướng hoạt động theo mô hình có tổ chức và xuyên biên giới. Từ đầu năm, Công an các địa phương đã phát hiện một số nhóm người nước ngoài nhập cảnh vào Việt Nam, thuê địa điểm để thực hiện hành vi lừa đảo nhằm vào công dân nước ngoài. Hơn 219 người nước ngoài đã bị bắt giữ liên quan hoạt động này.

Doanh nghiệp là tuyến phòng thủ quan trọng

Trung tá Lê Anh Tuấn cho biết, tình hình tội phạm lừa đảo trực tuyến 6 tháng năm 2026 có dấu hiệu thuyên giảm rõ rệt. Cụ thể, Việt Nam ghi nhận 959 vụ lừa đảo trực tuyến, giảm 56% so với cùng kỳ năm 2025. Trong khi đó, thiệt hại được ghi nhận ước tính khoảng 1.500 tỷ đồng, giảm khoảng 38%.

Lý giải về kết quả trên, Trung tá Lê Anh Tuấn cho rằng sự vào cuộc đồng bộ của cơ quan quản lý, lực lượng công an, ngân hàng, doanh nghiệp viễn thông, công nghệ và các nền tảng số đã góp phần hạn chế hoạt động của tội phạm.

Ví dụ trong lĩnh vực ngân hàng và trung gian thanh toán, đến ngày 23/3, hệ thống phát hiện hơn 688.000 bản ghi tài khoản, ví điện tử và thẻ ngân hàng nghi ngờ gian lận, đồng thời hỗ trợ cảnh báo tới 3,5 triệu lượt khách hàng. Theo thống kê, hơn 1,1 triệu lượt khách hàng đã dừng hoặc hủy giao dịch kịp thời, qua đó bảo vệ số tiền hơn 3.990 tỷ đồng.

Ở lĩnh vực viễn thông, doanh nghiệp được yêu cầu tiếp tục rà soát, xử lý sim rác, thuê bao không chính chủ, đồng thời triển khai các giải pháp cảnh báo cuộc gọi nghi ngờ lừa đảo, lọc tin nhắn rác và tin nhắn giả mạo thương hiệu.

Các nền tảng số, mạng xã hội và sàn thương mại điện tử cũng được đề nghị tăng cường rà quét, xử lý tài khoản và nội dung giả mạo. Trong khi đó, doanh nghiệp công nghệ cần nghiên cứu các giải pháp phát hiện Deepfake, xác thực danh tính và phát hiện gian lận.

Tuy nhiên, việc số vụ giảm không đồng nghĩa nguy cơ đã được kiểm soát hoàn toàn. Tội phạm đang liên tục thay đổi phương thức, trong đó AI, công nghệ giả mạo hình ảnh, giọng nói và dữ liệu cá nhân đang trở thành những công cụ quan trọng.

Theo đại diện A05, số vụ lừa đảo giảm cho thấy biện pháp phối hợp giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp đang phát huy tác dụng. Tuy nhiên, trước sự thay đổi của tội phạm, doanh nghiệp được xác định là một tuyến phòng thủ quan trọng.

Vì thế mục tiêu trong thời gian tới không chỉ là giảm số vụ mà còn phải rút ngắn thời gian phát hiện, cảnh báo và ngăn chặn giao dịch đáng ngờ. Cơ quan quản lý cũng đang phối hợp với Ngân hàng Nhà nước hoàn thiện cơ chế ngăn chặn, truy vết và xử lý dòng tiền liên quan hoạt động vi phạm.