Trung Quốc có động thái không ngờ

Trong một động thái được giới phân tích đánh giá là mang tính bước ngoặt, Trung Quốc vừa tuyên bố sẽ cắt giảm và tiến tới loại bỏ hoàn toàn chính sách hoàn thuế VAT đối với các sản phẩm pin và tấm pin năng lượng mặt trời xuất khẩu.

Theo thông báo chung được Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế Trung Quốc công bố, bắt đầu từ ngày 1/4 tới, thuế VAT được hoàn lại đối với pin sẽ giảm từ 9% xuống còn 6% và sẽ bị xóa bỏ hoàn toàn từ năm 2027. Trong khi đó, việc hoàn thuế với tấm pin năng lượng mặt trời sẽ bị cắt bỏ hoàn toàn ngay lập tức.

Đây là lần điều chỉnh tiếp theo trong chuỗi cắt giảm ưu đãi bắt đầu từ cuối năm 2024, khi tỷ lệ hoàn thuế từng được giảm từ 13% xuống 9%. Theo Hiệp hội Công nghiệp Quang điện Trung Quốc (CPIA), quyết định lần này sẽ giúp giá sản phẩm phục hồi một cách hợp lý hơn tại các thị trường quốc tế, giảm rủi ro xung đột thương mại và đồng thời giúp chính phủ giảm áp lực ngân sách.

Một điểm đáng lưu ý là, động thái này không nhắm trực tiếp đến mục tiêu xoa dịu các bạn hàng phương Tây. Song, bước đi này được xem là dấu hiệu thiện chí của Bắc Kinh trong bối cảnh căng thẳng thương mại với châu Âu ngày càng gia tăng, đặc biệt liên quan đến cáo buộc Trung Quốc "trợ giá gián tiếp" cho các ngành công nghiệp xuất khẩu.

Thực tế cho thấy, Trung Quốc hiện nắm giữ thị phần tuyệt đối trong ngành năng lượng tái tạo toàn cầu. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), trong năm 2024, Trung Quốc sản xuất 78% số mô-đun, 87% số tấm pin và 97% số tấm wafer năng lượng mặt trời trên toàn thế giới. Đối với pin sạc, 6 trong số 10 nhà sản xuất pin lớn nhất thế giới đều là công ty Trung Quốc, chiếm gần 69% thị phần toàn cầu trong 10 tháng đầu năm 2025, theo SNE Research.

Với vị thế như vậy, giới phân tích cho rằng Trung Quốc không còn cần chính sách hoàn thuế để tăng tính cạnh tranh. Thay vào đó, nước này nên tập trung vào tăng thu ngân sách và kiểm soát năng lực sản xuất dư thừa - yếu tố đang đẩy các công ty vào cuộc đua giảm giá, làm xói mòn lợi nhuận và tạo áp lực lên chuỗi cung ứng toàn cầu.

Jacob Gunter, chuyên gia kinh tế đến từ Viện Mercator tại Berlin, nhận định: “Nếu đã chiếm lĩnh thị trường, thì không cần chính sách ưu đãi thuế nữa. Trong khi đó, Bắc Kinh đang rất cần thêm nguồn thu ngân sách.”

Theo Holger Goerg chuyên gia từ Viện Kinh tế Thế giới Kiel (Đức), quyết định cắt ưu đãi thuế lần này có thể được xem là một cử chỉ thiện chí của Trung Quốc nhằm giảm bớt thâm hụt thương mại và làm dịu quan hệ với EU.

Tuy nhiên, giới phân tích cũng cảnh báo rằng tác động tích cực với châu Âu sẽ còn hạn chế trong ngắn hạn nếu khối này không đủ năng lực tự phát triển ngành pin và năng lượng tái tạo.

Một báo cáo của Bruegel cho thấy, 80% công suất sản xuất pin tại châu Âu hiện nay thuộc về các công ty Hàn Quốc, còn năng lực sản xuất của các thương hiệu châu Âu mới chỉ đang trong quá trình xây dựng.

Tham khảo SCMP