Vàng vật chất chỉ 500 tỷ USD nhưng giao dịch hàng trăm tỷ mỗi ngày: Ai thực sự điều khiển giá?

Thị trường vàng vật chất khoảng 500 tỷ USD là không lớn

Mới đây, CafeLand vừa tổ chức talk show: Giá vàng lên - xuống "chóng mặt", tiếp tục đầu tư hay chờ thời "thoát hàng"?.

Talk show đặt vấn đề: ngay những phiên giao dịch đầu tiên sau khi nghỉ Tết Nguyên đán, thị trường vàng thế giới đã có biến động mạnh. Giá vàng đã có lúc vọt lên đỉnh lịch sử 5.600 USD/ounce, nhưng ngay lập tức rơi 1.000 USD chỉ trong thời gian ngắn. Những cú sốc này đang khiến cộng đồng nhà đầu tư xôn xao: liệu đây là đỉnh cao mới của một chu kỳ thịnh vượng hay chỉ là một đợt sóng tâm lý được dàn dựng bởi các "cá mập" trên thị trường?

Chia sẻ về vấn đề trên, Thạc sĩ Hồ Bá Tình, chuyên gia kinh tế lý giải, thị trường vàng vật chất mỗi năm trên thế giới chỉ sản xuất được khoảng 3.500 tấn vàng, tức là lượng vàng khai thác từ các mỏ trên thế giới. Với mức giá vàng hiện nay, 3.500 tấn vàng chỉ trị giá khoảng gần 500 tỷ USD, không phải là một con số quá lớn so với quy mô thị trường.

Chuyên gia cho biết, lượng vàng trên toàn cầu được tiêu thụ bởi ba nhóm nhà đầu tư. Nhóm thứ nhất, mỗi năm tiêu thụ khoảng 1.000 tấn vàng. Nhóm thứ hai dùng cho lĩnh vực kỹ nghệ và trang sức khoảng hơn 2.500 tấn. Còn lại một phần dùng trong các ngành công nghiệp như công nghiệp bán dẫn, điện tử, khoảng gần 1.000 tấn vàng một năm.

"Rõ ràng thị trường vàng vật chất trên thế giới không lớn, chỉ khoảng 500 tỷ đô la, rất thấp so với quy mô GDP toàn cầu. Trong khi đó, lượng vàng giao dịch hằng ngày lại rất lớn. Chẳng hạn, thị trường London mỗi ngày giao dịch khoảng 250–300 tỷ USD. Ở thị trường New York, mỗi ngày giao dịch khoảng 150 tỷ USD. Ngoài ra còn có lượng vàng phái sinh như các hợp đồng tương lai hoặc các CFD (hợp đồng chênh lệch giá) khác; riêng thị trường giao dịch CFD mỗi ngày khoảng 150 tỷ USD.

Như vậy, riêng quy mô giao dịch trên thị trường vàng phi vật chất mỗi ngày đã tương đương lượng vàng sản xuất và giao dịch vàng vật chất trong một năm. Chính cấu trúc này khiến thị trường phái sinh chi phối thị trường vàng rất mạnh", ông Tình nói.

Ai thực sự có ảnh hưởng lớn đến giá kim loại quý?

Ths Hồ Bá Tình cho biết, giá kim loại quý chủ yếu được chi phối bởi các nhà đầu tư trên thị trường quốc tế, đặc biệt là các quỹ đầu tư. Các quỹ ETF trên thế giới hiện nay nắm giữ khoảng 4.000–5.000 tấn vàng.

Có thể hình dung rằng, trên thế giới, một quỹ đầu tư phát hành chứng chỉ quỹ để huy động vốn từ người dân. Người dân không trực tiếp đầu tư vàng như ở Việt Nam mà mua chứng chỉ quỹ. Quỹ sẽ dùng số tiền đó mua vàng vật chất để giao dịch và dự trữ. Như vậy, người dân gián tiếp nắm giữ vàng vật chất thay vì trực tiếp ra hiệu vàng mua như ở Việt Nam.

Chuyên gia cho biết trên thế giới có khoảng 4 quỹ lớn và quỹ lớn nhất là SPDR Gold Trust, nắm khoảng trên 1.000 tấn vàng. Thời gian qua, khi sự biến động giá vàng mạnh, các quỹ này bán ra khoảng 5–6 tấn vàng rồi mua vào, dẫn đến biến động rất lớn.

Ngoài ra, đối với thị trường bạc, quỹ lớn nhất thế giới là iShare Silver đã giao dịch khoảng 500 tấn bạc thời gian qua, dẫn đến sự biến động giá bạc rất mạnh.

Có "cá mập" thao túng giá không?

Ông cho biết năm vừa qua, sự biến động lớn của giá vàng xuất phát từ nhu cầu đầu tư của các ngân hàng trung ương và các quỹ đầu tư. Năm vừa rồi, ngân hàng trung ương của Nga, Trung Quốc và một vài quốc gia khác đã tăng dự trữ vàng rất mạnh bởi sự xáo trộn của nền kinh tế, những chính sách của ông Donald Trump, nước Mỹ can thiệp vào Fed… Tất cả làm cho niềm tin vào đồng đô la giảm xuống, người ta gia tăng nắm giữ vàng như một cách chia sẻ rủi ro bên cạnh việc nắm giữ các đồng ngoại tệ mạnh như USD, Euro hoặc một số đồng tiền khác.

"Thật sự, trả lời câu hỏi "cá mập thao túng giá hay không" là rất khó. Nếu theo một số thuyết âm mưu, rõ ràng việc giá vàng biến động 500–600 đô trong vòng vài tiếng là rất bất thường. Người ta có thể nghĩ rằng các quỹ đầu tư lớn bán ra để thao túng giá. Trên thực tế, chúng ta có thể quan sát trong thời điểm thị trường tăng mạnh, các quỹ đầu tư lớn đều chốt giá, tức là khi giá lên họ bán rất mạnh, sau đó giới đầu tư khác mua vào và đợi giá. Ở một góc độ nào đó có thể xem đây là hành vi thao túng.

Tuy nhiên, trên thế giới nếu cơ quan quản lý phát hiện sự thao túng giá một cách chính thức, chắc chắn sẽ có hình thức xử phạt. Thực tế, một số ngân hàng trước đây đã bị phạt hàng tỷ đô la vì cố tình thao túng giá vàng hoặc một số ngoại tệ", vị chuyên gia phân tích.

Theo ông Hồ Bá Tình, về dài hạn, vàng và bạc tăng giá do cung cầu dài hạn của nền kinh tế và được quyết định bởi các yếu tố vĩ mô như đồng đô la suy yếu, biến động địa chính trị toàn cầu hay rủi ro từ các chính sách mà nước Mỹ đưa ra gần đây. Điều đó khiến ngân hàng trung ương và các quỹ đầu tư tăng dự trữ vàng để đảm bảo rủi ro. Đó là xu thế dài hạn của giá vàng.

Còn về ngắn hạn, vàng luôn biến động theo tin tức kinh tế. Một ngày vàng có thể biến động 2–3%, 6–7% là chuyện bình thường do tâm lý và cung cầu trong nền kinh tế. Chỉ một thông tin về lãi suất của Fed hay một xung đột chính trị ở đâu đó cũng có thể khiến giá vàng biến động 2–3%. Xưa nay thị trường vẫn như vậy. Bạc thậm chí có thể biến động 5–10% trong một ngày là rất bình thường.

"Do đó, sự biến động giá vàng vừa qua là bất thường, nhưng cũng chưa có dấu hiệu nào để khẳng định có thao túng giá. Nếu chứng minh được, những "cá mập" sẽ bị trừng phạt ngay. Vì vậy, chúng ta xem đây là đặc tính biến động của thị trường và khi tham gia thị trường đó, chúng ta phải chấp nhận cuộc chơi như vậy", ông tình nói.