Vì sao chi phí mổ tim, ghép tạng tại Việt Nam chỉ bằng 1/10 của Mỹ?

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, trong nhiều năm, người Việt quen với cảm giác khám chữa bệnh trong nước “dễ thở” hơn rất nhiều so với các nước phát triển.

Đằng sau mức giá chênh lệch ấy không chỉ là vấn đề thu nhập, mà là sự khác biệt về cấu trúc hệ thống y tế, cách trả lương bác sĩ, quản lý thuốc và vai trò điều tiết của Nhà nước.

Nếu nhìn ở quy mô toàn cầu, Mỹ là quốc gia chi tiêu cho y tế nhiều nhất thế giới, cả theo tỷ lệ GDP lẫn chi phí bình quân đầu người. Ngược lại, Việt Nam thuộc nhóm có mức chi vừa phải nhưng khả năng tiếp cận dịch vụ khá rộng.

Sự khác biệt này tạo ra một nghịch lý dễ chịu khi thu nhập còn thấp nhưng người dân vẫn có thể tiếp cận nhiều kỹ thuật cao với chi phí thấp hơn đáng kể so với các nước giàu.

Chi ít hơn nhưng vẫn tiếp cận kỹ thuật cao

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, tỷ lệ chi cho y tế của Việt Nam thấp hơn nhiều nước phát triển, song điều này không đồng nghĩa với việc thiếu dịch vụ.

Các bệnh viện lớn tại Hà Nội, TP.HCM hay Đà Nẵng đã triển khai nhiều kỹ thuật phức tạp như can thiệp mạch vành, phẫu thuật tim mở, thay khớp, thụ tinh trong ống nghiệm, ghép tạng . Chi phí cho những kỹ thuật này thường chỉ bằng một phần nhỏ so với Mỹ hoặc châu Âu.

Khác biệt lớn nằm ở giá mỗi dịch vụ. Người Mỹ không đi khám hay nằm viện nhiều hơn đáng kể, nhưng chi phí cho cùng một dịch vụ lại cao hơn rất nhiều. Điều này khiến tổng chi y tế của Mỹ luôn đứng đầu thế giới.

Lương nhân sự và chi phí vận hành

Một yếu tố quan trọng là chi phí nhân lực. Tại Mỹ, bác sĩ và điều dưỡng thuộc nhóm nghề có thu nhập cao nhất xã hội. Thu nhập hàng trăm nghìn USD mỗi năm không hiếm với các chuyên khoa phẫu thuật, gây mê, tim mạch. Chi phí đào tạo y khoa cũng rất đắt đỏ, kéo theo gánh nặng nợ sinh viên lớn. Những yếu tố này buộc hệ thống phải định giá dịch vụ cao để bù đắp.

Ở Việt Nam, thu nhập của bác sĩ và điều dưỡng thấp hơn nhiều lần. Dù áp lực công việc và thời gian đào tạo không hề nhỏ, chi phí nhân công vẫn ở mức thấp, góp phần giữ giá dịch vụ y tế ở mức dễ tiếp cận hơn.

Bên cạnh đó, chi phí hành chính tại Mỹ cũng cao. Hệ thống bảo hiểm tư nhân phức tạp khiến bệnh viện phải duy trì bộ máy lớn để xử lý thanh toán và đối soát. Ngược lại, Việt Nam chủ yếu dựa vào bảo hiểm y tế xã hội với khung giá thống nhất, ít tầng nấc trung gian hơn.

Rủi ro kiện tụng cũng là yếu tố khiến chi phí y tế ở Mỹ tăng cao. Bác sĩ và bệnh viện phải mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp với phí lớn để phòng các vụ kiện bồi thường hàng triệu USD. Chi phí này cuối cùng được tính vào hóa đơn dịch vụ. Ở Việt Nam, khung bồi thường được giới hạn rõ, nên chi phí bảo hiểm thấp hơn đáng kể.

Vai trò của bảo hiểm y tế và khung giá dịch vụ

Một điểm khác biệt lớn là mức độ can thiệp của Nhà nước vào giá dịch vụ. Với hệ thống bệnh viện công, giá khám chữa bệnh được ban hành theo khung thống nhất. Nhiều khoản chi như lương cơ bản, hạ tầng được ngân sách hỗ trợ, không tính toàn bộ vào viện phí. Nhờ đó, chi phí khám, xét nghiệm, giường bệnh không tăng tự do theo thị trường.

Với người có bảo hiểm y tế, quỹ bảo hiểm chi trả phần lớn chi phí. Người bệnh chỉ đóng phần nhỏ hoặc được miễn hoàn toàn tùy đối tượng. Trong khi đó, tại Mỹ, một lần khám bác sĩ gia đình có thể tốn hàng trăm USD nếu không có bảo hiểm.

Thuốc generic và quản lý giá dược phẩm

Chi phí thuốc là phần lớn trong tổng chi y tế. Việt Nam sử dụng tỷ lệ cao thuốc generic, có cùng hoạt chất với thuốc gốc nhưng giá thấp hơn nhiều. Điều này giúp điều trị các bệnh mạn tính với chi phí dễ tiếp cận.

Ngoài ra, việc đấu thầu tập trung và đàm phán giá giúp nhiều thuốc đắt tiền được mua với mức giá thấp hơn. Khác với Mỹ, nơi hãng dược có quyền định giá lớn, Việt Nam có lợi thế khi Nhà nước đóng vai trò người mua lớn để thương lượng.

Lợi thế cho du lịch y tế

Chênh lệch chi phí đã giúp Việt Nam trở thành điểm đến tiềm năng cho du lịch y tế. Các dịch vụ nha khoa, thẩm mỹ, phẫu thuật chọn lọc thường rẻ hơn nhiều so với Mỹ hay châu Âu. Khi kết hợp với du lịch nghỉ dưỡng, Việt Nam trở nên hấp dẫn với khách quốc tế và kiều bào.

Nhiều địa phương đang hướng tới phát triển mô hình kết hợp bệnh viện với khách sạn và dịch vụ du lịch. Việc chuẩn hóa chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế được xem là chìa khóa để cạnh tranh với các quốc gia trong khu vực.

Dù chi phí hiện tại được đánh giá là hợp lý, hệ thống y tế Việt Nam đang đối mặt nhiều thách thức. Già hóa dân số làm gia tăng bệnh mạn tính, kéo theo chi phí điều trị lớn.

Sự phát triển của bệnh viện tư và dịch vụ cao cấp có thể làm mặt bằng giá tăng ở một số phân khúc. Công nghệ mới như phẫu thuật robot, y học chính xác hay trí tuệ nhân tạo cũng đòi hỏi đầu tư lớn.

Bài toán đặt ra là duy trì lợi thế chi phí thấp nhưng vẫn nâng cao chất lượng. Mục tiêu dài hạn không chỉ là giữ giá rẻ, mà xây dựng hệ thống y tế có giá trị cao, an toàn, hiệu quả và phù hợp khả năng chi trả của đa số người dân.