Vì sao tài chính ngân hàng, CNTT, báo chí... hot cả chục năm bỗng giảm nhiệt, cử nhân VN "chật vật" tìm việc?

Tại Tọa đàm "Việc làm thanh niên và xu hướng thị trường lao động" tổ chức ngày 18/9 ở Hà Nội, bên cạnh đưa ra bức tranh chung về tình trạng việc làm nhóm thanh niên "ba không" (NEET) - tức nhóm không việc làm, không học tập, không tham gia đào tạo, các chuyên gia còn đề cập tới tình trạng cử nhân khó tìm việc làm sau khi tốt nghiệp.

TS Nguyễn Thị Thu Hường, Trưởng Ban Quản lý khoa học và Hợp tác quốc tế, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, đặt vấn đề, trong năm 2025, thị trường lao động ở TP HCM là gần 2,3 triệu, nhưng số hồ sơ của sinh viên mới tốt nghiệp ra trường vào các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp lên tới hơn 7 triệu. Con số dư ra chiếm tới 2/3 số lượng sinh viên hay thanh niên được đào tạo.

Nếu như cách đây khoảng mấy năm, ở Việt Nam, các ngành như quản trị kinh doanh, tài chính – ngân hàng, công nghệ thông tin... rất được ưa chuộng. Nhưng bây giờ thì lại khác.

"Đơn cử như báo chí – truyền thông, một ngành rất hot trong 10 năm trở lại đây thì điểm thi đầu vào năm nay cũng đã giảm xuống rồi. Điều này cho thấy thị trường lao động đang có sự điều chỉnh và biến đổi", TS Hường chia sẻ.

Theo TS, sự dôi dư về lực lượng lao động trẻ như trên phải chăng là chưa có chính sách hay dự báo, thông tin, số liệu kịp thời để người trẻ có lựa chọn đúng đắn và phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động. Chính phủ Việt Nam cần phải làm gì để giải quyết tình trạng này?

Về câu hỏi này, theo ông Felix Weidenkaff, chuyên gia chính sách thị trường lao động và việc làm, Văn phòng Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) tại Việt Nam, cho rằng vấn đề này có hai khía cạnh.

Thứ nhất, như TS Nguyễn Thị Thu Hường chia sẻ, trọng tâm thường đặt vào TP HCM. Tuy nhiên, tại Việt Nam cũng như nhiều nền kinh tế khác, chúng ta thấy rõ xu hướng người trẻ mong muốn tìm kiếm cơ hội việc làm tốt hơn tại các đô thị lớn như TP HCM hay Hà Nội, với kỳ vọng về công việc chất lượng hơn và mức lương hấp dẫn hơn.

"Qua trao đổi với chính quyền thành phố và các nhà tuyển dụng, chúng tôi nhận thấy ngày càng nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc thu hút và huy động nhân lực tại Hà Nội hay TP HCM. Một phần do chi phí sinh hoạt tại đây đang gia tăng. Vì vậy, người lao động và giới trẻ đang cân nhắc kỹ lưỡng: Liệu có nên chuyển đến các đô thị lớn hay tìm kiếm một công việc tương đương ở địa phương khác, nơi vừa giúp họ phát triển sự nghiệp, vừa cho phép họ sống gần gia đình", ông Felix Weidenkaff phân tích.

Theo ông, đây là thách thức mà Việt Nam cần giải quyết trong thời gian tới. Đó là làm sao để cân bằng và đảm bảo các tỉnh, thành phố có thể nâng cao mức sống thông qua mức lương thỏa đáng, đồng thời duy trì chi phí sinh hoạt ở mức hợp lý.

"Khía cạnh thứ hai liên quan đến số lượng tuyển sinh đại học mới. Đây là một xu hướng rất thú vị mà tôi rất muốn tiếp tục theo dõi trong những năm tới. Một bước tiến quan trọng mà Việt Nam đã thực hiện là việc Bộ Nội vụ, phối hợp cùng các đối tác quốc tế, không chỉ xem xét các dữ liệu thống kê hiện có mà còn cập nhật thông tin thị trường lao động theo thời gian thực.

Họ kết hợp dữ liệu từ các trang tuyển dụng trực tuyến (như VietnamWorks, TopCV và các cổng thông tin việc làm lớn khác) để theo dõi số lượng vị trí tuyển dụng hàng tuần, hàng tháng; đồng thời xác định các lĩnh vực đang tăng trưởng cũng như so sánh sự phát triển việc làm giữa TP HCM và Hà Nội", chuyên gia của ILO cho biết.

Ông Felix Weidenkaff cho hay, mục tiêu cuối cùng là xây dựng chính sách dựa trên thông tin xác thực. Sự kết hợp giữa dữ liệu thống kê truyền thống, dữ liệu hành chính và thông tin thị trường lao động thời gian thực sẽ mang lại cái nhìn toàn diện hơn, qua đó giúp chúng ta định hướng các bước đi tiếp theo hiệu quả hơn.

Thanh niên mới ra trường thường đối mặt với rủi ro chưa tìm được việc làm

Trong khi đó, theo ThS Nguyễn Thị Hoàng Nguyên, Phó Giám đốc Trung tâm thông tin, phân tích dự báo chiến lược và dịch vụ công, Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động, Bộ Nội vụ, thanh niên mới ra trường, thiếu kinh nghiệm thường đối mặt với rủi ro chưa tìm được việc làm. Thậm chí, người có được việc làm đầu tiên cũng rất gian nan khi thu nhập chưa được như kỳ vọng.

Theo bà, nguyên nhân có thể tới từ những bất lợi thường bắt nguồn từ đứt gãy trong quá trình chuyển tiếp từ nhà trường ra thị trường lao động, thông tin nghề nghiệp chưa đủ sớm khi đi học. Ngoài ra còn có bước thử việc thiếu kinh nghiệm và người hướng dẫn; công việc đầu tiên hợp đồng ngắn và lương thấp; hay quá trình phát triển thiếu đào tạo lại và lộ trình nghề nghiệp không rõ ràng.

Bà Hoàng Nguyên phân tích, một trong những rào cản với sinh viên, thanh niên khi tìm việc làm là kinh nghiệm lẫn kỹ năng. Thực tế các doanh nghiệp thường yêu cầu cao với vị trí việc làm, nên người trẻ cần chuẩn bị đầy đủ kiến thức chuyên môn và xã hội để có tâm thế vững vàng trước nhà tuyển dụng. Đồng thời, vai trò của nhà trường là kết nối người học với doanh nghiệp thông qua uy tín đào tạo.

Hiện nay, nhiều trường cũng có chiến lược nâng tỷ lệ tìm được việc làm của sinh viên sau ra trường bằng cách chủ động hợp tác với các tập đoàn lớn, đưa đi thực tập, hoặc liên kết đào tạo ngay khi còn đi học.

Về phía thanh niên, bà Hoàng Nguyên khuyến cáo, người trẻ khi có việc làm rồi thì cũng cần cập nhật về kỹ năng, xu hướng và lộ trình nghề nghiệp.