Gian lận thi ở Tuyên Quang: Ai đã bẻ gãy những 'hàng rào' bảo vệ kỳ thi tốt nghiệp?

Đề thi thuộc danh mục bí mật Nhà nước độ "Tối mật". Từ khâu in sao, vận chuyển, bảo quản đến sử dụng đều có quy trình riêng với sự tham gia của lực lượng công an và nhiều bộ phận giám sát độc lập.

Theo kết quả điều tra ban đầu của Công an tỉnh Tuyên Quang, Trần Thị Thu Hằng, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Văn Huyên, được phân công làm Trưởng điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang, đã chỉ đạo một số giám thị tạo điều kiện cho thí sinh làm bài môn Toán.

Thực hiện chỉ đạo này, Nguyễn Hà Duy, giáo viên Trường THPT Chuyên Tuyên Quang, giữ vai trò thư ký điểm thi, được xác định đã vào phòng thi và trực tiếp hướng dẫn một số thí sinh làm bài.

Diễn biến trên làm xuất hiện hàng loạt câu hỏi như: Nguyễn Hà Duy tiếp cận đề thi bằng cách nào? Đáp án được hình thành ra sao? Việc vào phòng thi diễn ra trong bao lâu, bao nhiêu lần và đã vượt qua những khâu kiểm soát nào?

Đây không chỉ là câu hỏi về hành vi của một cá nhân, mà còn là phép thử đối với toàn bộ hệ thống bảo vệ kỳ thi tốt nghiệp THPT, vốn được cho là đã được Bộ GD&ĐT thiết kế quy trình với nhiều tầng kiểm soát chặt chẽ.

Đề thi đã vượt qua loạt "hàng rào" nào?

Kỳ thi tốt nghiệp THPT nhiều năm qua được Bộ GD&ĐT xây dựng với quy trình bảo mật nhiều lớp nhằm hạn chế tối đa nguy cơ lộ đề, gian lận.

Đề thi thuộc danh mục bí mật Nhà nước độ "Tối mật". Từ khâu in sao, vận chuyển, bảo quản đến sử dụng đều có quy trình riêng với sự tham gia của lực lượng công an và nhiều bộ phận giám sát độc lập.

Đề thi được in sao trong khu vực cách ly nhiều vòng bảo vệ. Khi vận chuyển đến các địa phương đều có lực lượng công an áp tải. Tại điểm thi, đề được bảo quản trong phòng riêng, niêm phong, có camera giám sát liên tục, lực lượng công an trực bảo vệ và chỉ được mở đúng thời điểm quy định.

Đối với môn Toán của kỳ thi năm nay, đề được bóc đồng loạt trên cả nước trước giờ phát đề. Giám thị phải mời hai thí sinh chứng kiến tình trạng niêm phong của túi đề trước khi mở. Các đề còn thừa tiếp tục được niêm phong ngay tại phòng thi để quản lý.

Quy trình trên được thiết kế nhằm bảo đảm đề thi chỉ xuất hiện trong phòng thi đúng thời điểm quy định và được kiểm soát chặt chẽ.

Chính vì vậy, nếu kết quả điều tra xác định có người đã hướng dẫn thí sinh làm bài trong thời gian thi thì một trong những vấn đề cần làm rõ là đề thi đã được tiếp cận theo phương thức nào và ở khâu nào của quy trình.

Cụ thể là làm thế nào để Nguyễn Hà Duy với tư cách là thư ký hội đồng thi có thể tiếp cận đề, có thời gian giải đề và có thể lọt qua hàng rào giám thị hành lang, đặc biệt là lọt qua mắt lực lượng giám sát đến từ các trường ĐH do Bộ GD&ĐT cử đến địa phương?

Không chỉ là câu chuyện của một thư ký điểm thi

Theo quy chế thi, thư ký điểm thi có nhiệm vụ hỗ trợ công tác hành chính, tổng hợp hồ sơ, lập biên bản, phục vụ điều hành của trưởng điểm thi; không phải lực lượng coi thi.

Việc một thư ký điểm thi bị xác định đã trực tiếp vào phòng thi hướng dẫn thí sinh, nếu đúng như kết quả điều tra ban đầu, đặt ra câu hỏi lớn hơn nhiều so với hành vi của một cá nhân.

Ai là người cho phép việc này diễn ra?

Trong thời gian thí sinh làm bài, phòng thi là khu vực được kiểm soát nghiêm ngặt. Giám thị không được tự ý rời vị trí. Người không có nhiệm vụ không được tùy tiện ra vào phòng thi.

Nếu Nguyễn Hà Duy đã nhiều lần xuất hiện trong phòng thi để hướng dẫn thí sinh thì trách nhiệm không chỉ dừng ở người thực hiện hành vi, mà còn liên quan đến toàn bộ cơ chế giám sát tại điểm thi.

Những mắt xích nào đã không phát huy tác dụng?

Một điểm thi tốt nghiệp THPT không chỉ có trưởng điểm thi và giám thị coi thi.

Bên cạnh hai giám thị trong mỗi phòng còn có giám thị hành lang làm nhiệm vụ giám sát khu vực bên ngoài các phòng thi. Ngoài ra còn có lực lượng kiểm tra của các cơ sở giáo dục đại học do Bộ GD&ĐT điều động về địa phương, hoạt động độc lập với hội đồng thi; thanh tra của Sở GD&ĐT và các đoàn kiểm tra của UBND tỉnh.

Trong kỳ thi tốt nghiệp năm nay, Bộ GD&ĐT huy động hơn 6.000 cán bộ, giảng viên từ các cơ sở giáo dục đại học trên cả nước tham gia công tác kiểm tra tại 34 tỉnh, thành phố. Riêng tại Tuyên Quang, Bộ GD&ĐT điều động 160 giảng viên từ 4 trường đại học đến từ Trường Đại học Hòa Bình, Trường Đại học Thành Đô, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, Trường Đại học Thủ đô Hà Nội làm nhiệm vụ kiểm tra, giám sát tại 62 điểm thi (trung bình gần 2,6 cán bộ giám sát ở một điểm thi) với 929 phòng thi.

Bên cạnh lực lượng thanh tra theo sự phân công của Bộ GD&ĐT, các điểm thi tại Tuyên Quang còn có sự giám sát của thanh tra Sở GD&ĐT, cùng các đoàn kiểm tra do UBND tỉnh thành lập để cùng phối hợp thực hiện nhiệm vụ.

Sau các vụ gian lận thi năm 2018 tại Hà Giang, Sơn La và Hòa Bình, quy chế thi đã được điều chỉnh theo hướng tăng cường các tầng kiểm soát và giám sát chéo nhằm hạn chế việc một cá nhân có thể tự mình chi phối toàn bộ quy trình.

Bởi vậy, nếu hành vi gian lận tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang diễn ra như kết quả điều tra ban đầu xác định, dư luận có cơ sở đặt câu hỏi: các lực lượng giám sát đã phát hiện những dấu hiệu bất thường hay chưa? Nếu có, việc xử lý diễn ra thế nào? Nếu không, nguyên nhân nằm ở đâu?

Động cơ "vì thành tích" liệu có thuyết phục?

Một vấn đề khác cũng được nhiều chuyên gia giáo dục đặt ra là động cơ của vụ việc.

TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ GD&ĐT), cho rằng cần tiếp tục làm rõ nguyên nhân dẫn đến hành vi gian lận.

Theo ông, lý giải ban đầu rằng vụ việc xuất phát từ "bệnh thành tích" vẫn chưa thật sự thuyết phục.

Bởi, Trần Thị Thu Hằng, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Văn Huyên, được phân công làm Trưởng Điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang không có lí do gì để chỉ đạo giáo viên trường chuyên giải bài, nhét bài cho học sinh của chính trường chuyên Tuyên Quang.

Điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang chủ yếu phục vụ học sinh của chính nhà trường, nên cần làm rõ ai là người hưởng lợi, động cơ cụ thể là gì và việc chỉ đạo gian lận nhằm mục đích nào?

Việc xác định đầy đủ động cơ không chỉ phục vụ điều tra vụ án mà còn giúp nhận diện đúng những lỗ hổng trong công tác tổ chức thi để có giải pháp phòng ngừa.

Vụ gian lận thi tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang sẽ không chỉ dừng lại ở việc xử lý những cá nhân trực tiếp vi phạm.

Điều quan trọng hơn là phải trả lời đầy đủ các câu hỏi mà xã hội đang quan tâm: đề thi đã được tiếp cận bằng cách nào, người không có nhiệm vụ vào phòng thi ra sao, những tầng giám sát nào đã không phát huy hiệu quả và trách nhiệm thuộc về từng mắt xích nào trong hệ thống.

Chỉ khi toàn bộ chuỗi sự việc được làm rõ, từ nguyên nhân, phương thức thực hiện đến trách nhiệm quản lý, niềm tin của xã hội vào sự công bằng của kỳ thi tốt nghiệp THPT mới có thể được củng cố. Đồng thời, đây cũng sẽ là cơ sở để Bộ GD&ĐT tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy trình tổ chức kỳ thi, tránh lặp lại những khoảng trống mà vụ việc tại Tuyên Quang đã bộc lộ.