Viêm tụy có thể nguy hiểm đến tính mạng: Trời lạnh càng nên cảnh giác với 7 loại thực phẩm này

Thời tiết chuyển lạnh thường khiến nhiều người thích ăn những món nóng, béo và giàu năng lượng như lẩu, thịt hầm, chân giò, đồ chiên rán. Không ít người còn cho rằng ăn nhiều thịt mỡ hoặc uống rượu sẽ giúp cơ thể "ấm" hơn. Tuy nhiên, với những người có sẵn yếu tố nguy cơ như sỏi mật, triglyceride cao, thừa cân, béo phì hoặc từng mắc bệnh tụy, thói quen ăn uống này có thể làm tăng nguy cơ gặp vấn đề.

Viêm tụy là tình trạng tuyến tụy bị viêm, có thể xảy ra đột ngột và diễn tiến từ nhẹ đến nặng. Trong trường hợp nghiêm trọng, viêm tụy cấp có thể gây biến chứng ở nhiều cơ quan, thậm chí đe dọa tính mạng.

Viêm tụy không đơn giản là đau bụng do ăn no

Tuyến tụy nằm phía sau dạ dày, có vai trò quan trọng trong tiêu hóa và kiểm soát đường huyết. Khi cơ quan này bị viêm, triệu chứng điển hình là đau vùng bụng trên, có thể lan ra sau lưng. Người bệnh cũng có thể buồn nôn, nôn, sốt hoặc đau bụng khi chạm vào.

Điểm đáng lưu ý là cơn đau do viêm tụy thường kéo dài và có thể rất dữ dội, khác với cảm giác đầy bụng thông thường sau khi ăn quá no.Nếu đau bụng trên dữ dội hoặc tăng dần, kèm nôn ói, sốt, tim đập nhanh, khó thở hay vàng da, cần đi khám sớm. Không nên tự chịu đựng vì viêm tụy nặng có thể diễn tiến nhanh.

7 nhóm thực phẩm, đồ uống nên hạn chế

1. Canh, súp và món hầm nhiều mỡ

Canh xương, chân giò, thịt hầm thường được xem là món bổ dưỡng trong mùa lạnh. Nhưng nếu sử dụng nhiều thịt mỡ, da hoặc phần nước có nhiều chất béo, lượng chất béo trong khẩu phần sẽ tăng đáng kể. Người có bệnh tụy nên ưu tiên các món hấp, luộc, nấu canh ít dầu và chọn thịt nạc

2. Đồ chiên rán

Quẩy, khoai chiên, gà rán, thịt chiên hay các món rán ngập dầu đều có mật độ năng lượng cao. Một chế độ ăn quá nhiều chất béo và calo có thể góp phần làm tăng triglyceride, thừa cân và béo phì. Trong khi đó, triglyceride máu rất cao là một nguyên nhân có thể gây viêm tụy cấp. Vì vậy, trời lạnh không phải lý do để ăn đồ chiên rán thường xuyên.

3. Rượu bia và đồ uống có cồn

Rượu là một trong những nguyên nhân quan trọng của viêm tụy cấp và viêm tụy mạn. Người từng bị viêm tụy càng cần tránh rượu bia vì nguy cơ tái phát. Rượu ngâm, rượu thuốc, rượu trái cây hay rượu gạo cũng không phải ngoại lệ nếu vẫn chứa cồn. Đặc biệt, việc kết hợp rượu bia với thịt nướng, đồ chiên, nội tạng hoặc một bữa lẩu nhiều mỡ có thể khiến tổng lượng chất béo và năng lượng nạp vào tăng cao.

4. Lẩu nhiều mỡ, nhiều nội tạng

Một nồi lẩu không mặc nhiên có hại. Vấn đề nằm ở nước dùng nhiều dầu, thịt bò hoặc thịt cừu nhiều mỡ, ba chỉ, nội tạng, viên chiên và các món ăn kèm giàu chất béo. Ngoài ra, một bữa lẩu kéo dài cũng dễ khiến mọi người ăn quá nhiều mà không nhận ra. Có thể thay thịt nhiều mỡ bằng cá, thịt nạc, đậu phụ, nấm và rau xanh. Nước dùng nên ưu tiên loại ít dầu.

5. Các loại hạt nếu ăn quá nhiều

Óc chó, đậu phộng, hạt điều, hạt hướng dương... đều có giá trị dinh dưỡng và cung cấp chất béo không bão hòa. Tuy nhiên, đây vẫn là nhóm thực phẩm giàu năng lượng. Nếu vừa ăn nhiều hạt, vừa sử dụng thịt mỡ, đồ chiên và các món nhiều dầu, tổng lượng chất béo trong ngày có thể vượt nhu cầu. Vì vậy, người thừa cân, mỡ máu cao hoặc từng bị viêm tụy cần kiểm soát khẩu phần thay vì ăn hạt không giới hạn.

6. Thịt kho, chân giò và món hầm nhiều dầu

Thịt ba chỉ kho, chân giò hoặc các món thịt kho đậm vị thường rất hấp dẫn khi trời lạnh. Nhưng phần thịt nhiều mỡ kết hợp với nước sốt béo có thể khiến lượng chất béo của bữa ăn tăng nhanh. Không cần loại bỏ hoàn toàn thịt khỏi thực đơn. Có thể chọn phần nạc, cá hoặc thịt gia cầm bỏ da, đồng thời ưu tiên hấp, luộc, nấu thay vì chiên xào.

7. Đồ ngọt và thực phẩm giàu năng lượng

Bánh ngọt, nước ngọt, món tráng miệng nhiều đường không phải nguyên nhân phổ biến nhất của viêm tụy, nhưng vẫn đáng lưu ý ở người có rối loạn chuyển hóa. Lượng đường và năng lượng dư thừa có thể góp phần làm tăng cân, béo phì và triglyceride. Khi triglyceride tăng rất cao, nguy cơ viêm tụy cấp cũng tăng. Điều này không có nghĩa ăn một vài miếng trái cây ngọt sẽ gây viêm tụy. Điều quan trọng là tổng chế độ ăn và tình trạng sức khỏe của mỗi người.

PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn, chuyên gia phẫu thuật tiêu hóa, nguyên Chủ nhiệm Khoa Phẫu thuật Ống tiêu hóa, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, từng cảnh báo viêm tụy có thể diễn biến nặng và gây nhiều biến chứng nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời trên Báo Sức khỏe & Đời sống.

Theo chuyên gia, người uống nhiều rượu bia, rối loạn mỡ máu, mắc sỏi mật hoặc từng bị bệnh tụy cần đặc biệt chú ý chế độ ăn. Nên hạn chế thực phẩm nhiều chất béo, đồ chiên rán, thịt nhiều mỡ, rượu bia và tránh ăn quá nhiều trong một bữa.

Người từng mắc viêm tụy cần xây dựng chế độ ăn phù hợp với nguyên nhân bệnh và hướng dẫn của bác sĩ. Nếu xuất hiện đau dữ dội vùng bụng trên, đau lan ra lưng, nôn kéo dài, sốt, vàng da hoặc đau không thuyên giảm, cần đi khám sớm, không tự điều trị tại nhà.

Ai cần đặc biệt cảnh giác?

Không phải cứ bước sang tuổi 40 là tuyến tụy suy yếu và dễ viêm. Tuổi tác có thể đi kèm nhiều bệnh lý chuyển hóa, nhưng các yếu tố nguy cơ cụ thể mới đáng quan tâm hơn. Trong đó, sỏi mật, uống nhiều rượu, triglyceride cao, béo phì và tiền sử viêm tụy đều có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh.

Sỏi mật đặc biệt đáng lưu ý vì sỏi có thể làm tắc đường mật hoặc đường tụy, từ đó gây viêm tụy cấp. Những người thuộc nhóm này nên thận trọng hơn với các bữa ăn nhiều chất béo, rượu bia và thói quen ăn quá mức.

Trời lạnh, bảo vệ tuyến tụy bằng cách nào?

Không cần áp dụng những quy tắc cứng nhắc như ép bản thân chỉ ăn "70% no" hoặc uống một lượng nước cố định để phòng viêm tụy. Những nguyên tắc thiết thực hơn là:

- Ăn vừa đủ, tránh các bữa quá lớn.

- Hạn chế món chiên, xào và thực phẩm nhiều chất béo.

- Ưu tiên cá, thịt nạc, rau xanh và ngũ cốc nguyên hạt.

- Không uống rượu bia, đặc biệt nếu từng bị viêm tụy.

- Kiểm soát cân nặng và triglyceride.

- Nếu đã mắc bệnh, tuân thủ chế độ ăn do bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng hướng dẫn.

Quan trọng nhất, đừng quy mọi cơn đau bụng sau ăn cho chứng khó tiêu.

Nếu xuất hiện đau dữ dội vùng bụng trên, đau lan ra lưng, nôn ói kéo dài, sốt, khó thở, tim đập nhanh hoặc vàng da, cần đi khám ngay để được đánh giá.

Trời lạnh không phải nguyên nhân trực tiếp khiến mọi người bị viêm tụy. Nhưng đây có thể là thời điểm nhiều người ăn uống thiếu kiểm soát hơn. Thay vì tìm cách "ăn thật bổ để giữ ấm", nên duy trì khẩu phần vừa phải, hạn chế chất béo không lành mạnh và kiểm soát các yếu tố nguy cơ. Với tuyến tụy, ăn vừa đủ và đúng cách vẫn tốt hơn rất nhiều so với những bữa ăn quá đà chỉ vì thời tiết lạnh.