Việt Nam có 1 ngôi làng gần 200 người "ăn chung nồi cơm, tiêu chung túi tiền": Xanh mát như ốc đảo, được công nhận "Làng du lịch tốt nhất thế giới"

Năm 2022, Khu bảo tồn làng nhà sàn du lịch sinh thái Thái Hải trở thành đại diện đầu tiên của Việt Nam được Tổ chức Du lịch Thế giới công nhận là “Làng du lịch tốt nhất thế giới”. Đây cũng là đại diện duy nhất của Đông Nam Á trong danh sách 32 ngôi làng được vinh danh năm đó. Từ dấu mốc này, Thái Hải được biết đến rộng rãi hơn, trở thành điểm đến thu hút những du khách quan tâm đến mô hình du lịch cộng đồng.

Từ vùng đồi cằn cỗi thành bản làng xanh giữa Thái Nguyên

Khu bảo tồn làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải cách thủ đô Hà Nội khoảng 70km và trung tâm thành phố Thái Nguyên (cũ) 10km, nằm trong trục tham quan khu du lịch Hồ Núi Cốc, không gian văn hóa chè Tân Cương…

Làng sinh thái bắt đầu được xây dựng từ năm 2003 trên vùng đất khi ấy còn nhiều khoảng trống, đồi trọc, cây cối thưa thớt. Trưởng làng Nguyễn Thị Thanh Hải cùng những người đồng hành đã bắt đầu hành trình gây dựng từ việc phủ xanh từng khoảng đất, tìm mua từng gốc cây và dành nhiều công sức đưa 30 ngôi nhà sàn cổ từ vùng ATK Định Hóa về phục dựng, bảo tồn nguyên bản.

Sau hơn 20 năm, nơi đây đã hình thành một cộng đồng với khoảng 50 hộ và gần 200 nhân khẩu thuộc nhiều dân tộc như Tày, Nùng, Dao, Kinh... cùng sinh sống và làm việc.

Ở Thái Hải, tinh thần cộng đồng không chỉ được thể hiện qua những khẩu hiệu về du lịch bền vững. Theo mô tả của Tổ chức Du lịch Thế giới, mô hình quản lý tại đây được xây dựng theo tinh thần gia đình, đề cao sự gắn kết, chia sẻ và cùng chăm lo cho cuộc sống chung.

Người dân làng ăn chung ba bữa mỗi ngày, cùng lao động và cùng gây dựng một quỹ chung để chăm lo đời sống. Những người già neo đơn, người mắc bệnh hiểm nghèo hay những hoàn cảnh yếu thế cũng được đón về nương náu, chăm sóc như người thân trong gia đình.

Công việc trong làng được phân chia theo nhu cầu và khả năng của từng người. Mỗi ngày, người dân có thể đảm nhận các công việc như chăm sóc rừng, trồng rau, làm chè, nấu ăn, bảo tồn nghề truyền thống, hướng dẫn du khách hoặc chăm sóc cảnh quan.

Đưa văn hóa bản địa thành nền tảng của hoạt động du lịch

Tổ chức Du lịch Thế giới ghi nhận cộng đồng Tày tại Thái Hải vẫn duy trì ngôn ngữ, phong tục, nghi lễ, trang phục và các hình thức sinh hoạt truyền thống, đồng thời đưa những giá trị này vào xây dựng sản phẩm du lịch.

Khu bảo tồn được tổ chức thành nhiều khu vực như khu bảo tồn, khu ẩm thực, khu nghỉ dưỡng, khu vui chơi giải trí và khu tổ chức sự kiện. Đến đây, du khách được hòa mình vào không gian xanh, nghỉ trong những ngôi nhà sàn truyền thống nằm giữa những quả đồi trồng keo. Mỗi ngôi nhà lại gắn với một hoạt động riêng: nơi làm thuốc nam, nơi chế biến chè xanh, nơi bảo tồn và truyền dạy hát Then...

Du khách có thể bước vào những ngôi nhà sàn cổ để tìm hiểu cách người dân làm bánh, chế biến chè hay nuôi ong. Họ cũng có thể học hát Then, tập đàn Tính, tham gia các hoạt động nông nghiệp hoặc thưởng thức những món ăn truyền thống của người Tày như khâu nhục, lợn quay, ốc xào măng chua, canh gà nấu mẻ, xôi ngũ sắc, nộm hoa chuối rừng, cá nướng than hoa...

Song song với các hoạt động trải nghiệm văn hóa, các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, vật lý trị liệu theo y học cổ truyền cũng được đầu tư, nâng cấp nhằm đáp ứng nhu cầu nghỉ dưỡng của du khách.

Những lễ hội như Lồng Tồng, Tết ăn cơm mới cùng các hoạt động múa chầu, múa sạp cũng góp phần tạo nên nhịp sống riêng của bản làng. Đây vốn là những thực hành văn hóa gắn với đời sống cộng đồng và được đưa vào hoạt động du lịch như một cách để duy trì, phát huy các giá trị truyền thống.

Hiện Thái Hải đón bình quân khoảng 40.000-50.000 lượt khách mỗi năm. Mô hình này từng nhận nhiều giải thưởng trong nước và quốc tế như Giải thưởng Du lịch bền vững ASEAN năm 2018, 2022 và Giải thưởng Du lịch cộng đồng ASEAN giai đoạn 2023-2025. Tháng 1/2025, sản phẩm “Du lịch văn hóa Tày bản làng Thái Hải” được công nhận đạt OCOP 5 sao quốc gia.

Tại Lễ trao Giải thưởng Du lịch Việt Nam 2025 do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Khu bảo tồn Làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải tiếp tục được vinh danh ở hai hạng mục: Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất và Nhà hàng ăn uống phục vụ khách du lịch tốt nhất.

Theo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, Cổng Du lịch Thái Nguyên, Cổng thông tin điện tử Bộ Nông nghiệp và Môi trường