Việt Nam mới có Trung tâm Vũ trụ trị giá hơn 7.000 tỷ đồng: Rộng gần 90.000m², là nơi điều khiển “mắt thần” nặng 600kg, thực hiện nhiệm vụ quan trọng của quốc gia

Tháng 3/2026, Trung tâm Vũ trụ Việt Nam (VNSC) tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, Hà Nội, chính thức khánh thành, đánh dấu bước chuyển từ giai đoạn xây dựng nền tảng sang vận hành, khai thác và từng bước làm chủ công nghệ vũ trụ. Công trình có tổng mức đầu tư hơn 7.000 tỷ đồng, diện tích khoảng 9 ha.

Việc đưa Trung tâm Vũ trụ Việt Nam vào hoạt động được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng quan trọng để nước ta từng bước làm chủ các công nghệ vũ trụ tiên tiến, phục vụ phát triển bền vững và nâng cao năng lực khoa học – công nghệ quốc gia.

Một “thành phố vũ trụ” thu nhỏ

Trung tâm Vũ trụ Việt Nam tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc không phải một tòa nhà đơn lẻ mà là một tổ hợp gồm nhiều khu chức năng, được thiết kế để hình thành chuỗi hoạt động từ nghiên cứu, phát triển công nghệ vệ tinh, chế tạo - thử nghiệm, điều khiển vận hành đến thu nhận, xử lý và khai thác dữ liệu.

Theo đó, khu vực Hòa Lạc được tổ chức thành 2 khu chính: khu phía Nam gồm các hạng mục dành cho làm việc, nghiên cứu và các hoạt động có yêu cầu bảo mật cao; khu phía Bắc dành cho các hạng mục liên quan đến việc phổ biến kiến thức, đón khách tham quan và các hạng mục phục vụ cộng đồng.

Nhiều công trình quan trọng đã được đưa vào vận hành gồm: Trung tâm Điều hành; Trung tâm Khai thác và Ứng dụng dữ liệu vệ tinh; Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển vệ tinh; Trung tâm gia công; hệ thống mặt đất với ăng-ten thu tín hiệu đường kính 9,3 m; Bảo tàng Vũ trụ; Trung tâm đa phương tiện; Nhà khách quốc tế.

Riêng Bảo tàng Vũ trụ Việt Nam, không gian này có diện tích hơn 3.000 m², với các khu giới thiệu về hành trình khám phá không gian, công nghệ vệ tinh, tháp thiên văn và hệ thống trình chiếu không gian.

Ngoài các công trình tại Hòa Lạc, dự án còn có Trung tâm hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực và chuyển giao công nghệ vũ trụ tại 18 Hoàng Quốc Việt và Đài Thiên văn Nha Trang. Các hạng mục này cùng với hệ thống tại Hòa Lạc tạo thành mạng lưới phục vụ đào tạo nhân lực, nghiên cứu, vận hành vệ tinh, thu nhận - xử lý dữ liệu, phát triển ứng dụng và phổ biến kiến thức vũ trụ.

Sau lễ khánh thành tháng 3/2026, Trung tâm Vũ trụ Việt Nam tại Hòa Lạc đang chuyển sang giai đoạn vận hành thực tế. VNSC cho biết trong năm 2026, đơn vị đang thực hiện việc chuyển hoạt động chính của Trung tâm từ cơ sở tại Hoàng Quốc Việt lên Hòa Lạc.

Thực hiện sứ mệnh quan trọng

Dự án Trung tâm Vũ trụ Việt Nam là dự án khoa học - công nghệ cao đầu tiên của Việt Nam được triển khai bằng nguồn vốn vay ODA của Chính phủ Nhật Bản.

Dự án hướng tới 2 mục tiêu trọng tâm: xây dựng hạ tầng trung tâm vũ trụ hiện đại, tiếp nhận chuyển giao công nghệ để từng bước làm chủ công nghệ vệ tinh quan sát Trái đất; đồng thời nâng cao năng lực phòng chống thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên và giám sát môi trường thông qua dữ liệu viễn thám, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh quốc gia.

Toàn bộ dự án gồm ba hợp phần chính: xây dựng cơ sở hạ tầng Trung tâm Vũ trụ Việt Nam; chế tạo và phóng vệ tinh quan sát Trái đất LOTUSat-1 sử dụng cảm biến radar khẩu độ tổng hợp (SAR); tiếp nhận chuyển giao công nghệ thông qua đào tạo và phát triển nguồn nhân lực công nghệ vũ trụ.

Đến nay, dự án đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Một trong những dự án đáng chú ý của VNSC là vệ tinh LOTUSat-1. Đây là vệ tinh radar được phía Nhật Bản phát triển, chế tạo trong khuôn khổ dự án hợp tác với Việt Nam. Các kỹ sư Việt tham gia quá trình triển khai, đào tạo, tiếp nhận công nghệ và chuẩn bị vận hành. Vệ tinh LOTUSat-1 được thiết kế giúp Việt Nam ứng phó với thiên tai và biến đổi khí hậu nhưng ở quy mô lớn với nhiều loại cảm biến khác nhau.

Theo PGS.TS Phạm Anh Tuấn, nguyên Tổng Giám đốc Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, ý nghĩa của LOTUSat-1 không chỉ nằm ở kích thước hay khối lượng vệ tinh, mà còn ở cấp độ công nghệ và năng lực khai thác cả một hệ thống quan sát Trái đất.

Sử dụng radar khẩu độ tổng hợp (SAR), LOTUSat-1 có khả năng quan sát cả ngày lẫn đêm và hoạt động trong điều kiện nhiều mây. Đây là đặc tính đặc biệt phù hợp với Việt Nam, nơi nhiều thiên tai xảy ra trong mùa mưa, khi các vệ tinh quang học có thể gặp hạn chế do mây che phủ.

Quan trọng hơn, LOTUSat-1 đưa đội ngũ kỹ sư Việt tiếp cận một hệ thống quan sát Trái Đất có mức độ phức tạp và tính nghiệp vụ cao hơn: từ vận hành vệ tinh, lập kế hoạch chụp, truyền lượng dữ liệu lớn xuống mặt đất, xử lý ảnh radar đến tổ chức cung cấp sản phẩm cho người sử dụng.

Nếu ví LOTUSat-1 như một “mắt thần” quan sát Trái đất từ không gian, thì hệ thống mặt đất tại Trung tâm Vũ trụ Việt Nam ở Hòa Lạc có thể được hình dung như một phần “bộ não” dưới mặt đất, đảm nhiệm việc điều khiển, tiếp nhận và khai thác dữ liệu từ vệ tinh.

Tại đây, hệ thống mặt đất gồm ăng-ten đường kính 9,3 m, Trung tâm Điều khiển và Vận hành vệ tinh cùng Trung tâm Xử lý dữ liệu vệ tinh. PGS.TS Phạm Anh Tuấn, Tổng Giám đốc VNSC cho biết, tất cả hệ thống mặt đất đã sẵn sàng thu tín hiệu từ LOTUSat-1 của Việt Nam khi được phóng lên quỹ đạo.

Việc phóng vệ tinh LOTUSat-1 và vận hành ổn định cũng là bước tiến, đưa hợp tác không gian giữa Việt Nam và Nhật Bản lên tầm cao mới.

(Tổng hợp)