Vượt qua Mỹ và Úc, một công trình kiến trúc của Việt Nam bất ngờ lọt top 15 đẹp nhất thế giới

Một công trình kiến trúc của Việt Nam bất ngờ lọt top 15 đẹp nhất thế giới

Theo bài viết "24 công trình kiến trúc đẹp nhất thế giới" do Time Out công bố, Bát Tràng Ceramic Community House, Vietnam đứng ở vị trí thứ 15. Ngay sau đó là Museum at Eldridge Street, Mỹ ở vị trí 16, còn Museum of Old and New Art, Úc đứng thứ 18. Chỉ riêng chi tiết này đã đủ khiến nhiều người bất ngờ, bởi trong suy nghĩ của không ít độc giả, những bảng xếp hạng kiến trúc tầm cỡ thế giới thường là "sân chơi" của các công trình châu Âu, Mỹ hoặc những biểu tượng đã đi vào lịch sử hàng trăm năm.

Công trình được nhắc tới chính là Bảo tàng gốm Bát Tràng, hay còn có tên quốc tế là Bát Tràng Ceramic Community House, nằm ở làng gốm Bát Tràng, Gia Lâm, Hà Nội. Trong phần giới thiệu, Time Out nhấn mạnh Bát Tràng là một ngôi làng cổ đã tồn tại từ thế kỷ 11 và nổi tiếng lâu đời với nghề gốm. Tuy nhiên, điều đặc biệt là một trong những công trình mới nhất của ngôi làng này lại trở thành điểm nhấn nổi bật nhất về mặt thị giác, đủ sức chen chân vào danh sách những công trình đẹp nhất hành tinh.

Khi một làng nghề Việt bước vào bảng xếp hạng toàn cầu

Sức hút của công trình không nằm ở sự đồ sộ hay vẻ lộng lẫy quen thuộc kiểu cung điện, thánh đường hay kim tự tháp, mà ở cách nó mang tinh thần làng nghề Việt Nam vào ngôn ngữ kiến trúc đương đại. Theo Time Out, thiết kế của Bát Tràng Ceramic Community House được hình thành từ những hiểu biết của người dân địa phương, các nghệ nhân và chuyên gia gốm sứ, từ đó tạo nên một cấu trúc phân tầng táo bạo, gợi nhắc rất rõ tới hình dáng của bàn xoay gốm. Chính chi tiết này khiến công trình vừa mới lạ với du khách, vừa không tách khỏi cội rễ văn hóa của nơi nó sinh ra.

Trên thực tế, đây là một công trình còn rất mới. Hồ sơ dự án đăng trên ArchDaily cho biết Bát Tràng Ceramic Community House được đưa vào vận hành năm 2021 sau ba năm xây dựng, do 1+1>2 Architects thực hiện, có diện tích khoảng 3.380 m2 và tổng vốn đầu tư khoảng 150 tỷ đồng. Công trình là một phần của Trung tâm Tinh hoa Làng nghề Việt, hướng đến mục tiêu phát triển làng nghề và gìn giữ truyền thống gốm lâu đời của Bát Tràng.

Không chỉ gây ấn tượng ở câu chuyện phía sau, bản thân hình khối công trình cũng đủ để người xem phải dừng lại. ArchDaily mô tả tòa nhà là tổ hợp đa chức năng 5 tầng, được tạo nên từ 7 khối gợi hình các bàn xoay gốm lồng vào nhau, lấy cảm hứng từ động tác người thợ vuốt đất trên bàn xoay để tạo thành những đường cong chồng lớp, nở dần ra ngoài. Nhìn ở một góc khác, công trình còn gợi liên tưởng tới hình ảnh lò bầu cổ của Bát Tràng. Màu nâu đỏ chủ đạo cùng việc sử dụng gạch, ngói, vật liệu gần gũi với làng nghề càng làm rõ hơn tinh thần mộc mạc, chân chất mà công trình muốn giữ lại.

Vượt qua Mỹ và Úc nhờ bản sắc rất riêng

Việc một công trình Việt Nam đứng trên đại diện của Mỹ và Úc vì thế không đơn thuần là câu chuyện thứ hạng. Nếu Museum at Eldridge Street của Mỹ được Time Out đánh giá cao bởi sự kết hợp giữa vẻ đẹp Moorish, Gothic, Romanesque cùng bề dày lịch sử nhập cư ở khu Lower East Side của New York, còn MONA của Úc gây ấn tượng vì nằm nép vào vách đá sa thạch Triassic bên sông Derwent và sử dụng nhiều không gian ngầm, thì Bát Tràng Ceramic Community House lại chinh phục theo một cách khác: không phô trương, không áp đảo, nhưng có bản sắc văn hóa rất rõ.

Đó cũng là lý do sự xuất hiện của công trình này trong top 15 mang ý nghĩa lớn hơn một danh hiệu mang tính tham khảo. Nó cho thấy kiến trúc Việt Nam hoàn toàn có thể được thế giới chú ý khi biết kể câu chuyện của chính mình bằng một hình thức hiện đại, dễ nhận diện và có chiều sâu văn hóa. Ở Bát Tràng, bàn xoay, lò nung, đất sét và ký ức làng nghề không chỉ là chất liệu sản xuất gốm, mà còn trở thành chất liệu của kiến trúc.

Theo Vietnam Pictorial, công trình nằm cách trung tâm Hà Nội khoảng 15 km và nhanh chóng trở thành điểm đến mới của người dân thủ đô lẫn du khách. Không gian bên trong được tổ chức để vừa trưng bày, vừa kể lại lịch sử phát triển của làng gốm, đồng thời phục vụ các hoạt động văn hóa, triển lãm, sự kiện và thương mại gắn với đời sống cộng đồng. Nói cách khác, đây không phải một "vỏ kiến trúc" đẹp để ngắm đơn thuần, mà là công trình vẫn đang sống cùng làng nghề mỗi ngày.

Việc Time Out đưa Bát Tràng Ceramic Community House vào danh sách 24 công trình đẹp nhất thế giới, rồi đặt nó ở vị trí thứ 15, trên cả đại diện của Mỹ và Úc, vì vậy có thể xem là một tín hiệu đáng chú ý. Trong thời đại mà nhiều công trình dễ sa vào cuộc đua hoành tráng và khác lạ bằng mọi giá, Bát Tràng lại cho thấy một hướng đi khác: càng đi sâu vào bản sắc bản địa, kiến trúc càng có cơ hội chạm tới giá trị bền vững. Và đôi khi, chính một công trình bước ra từ làng nghề Việt lại đủ sức khiến thế giới phải ngoái nhìn.

Nguyệt Phạm (Theo Time Out, Archdaily, TTXVN)