4 đặc điểm thường thấy ở người là con cả trong gia đình

Trong nhiều gia đình, con cả thường là người đầu tiên được cha mẹ đặt kỳ vọng, giao việc và nhờ cậy. Khi có em, họ cũng có thể sớm làm quen với việc nhường nhịn, trông em hoặc trở thành người mà cha mẹ tìm đến khi cần giúp đỡ. Những trải nghiệm này không tự động quyết định tính cách của một người, nhưng nếu lặp lại trong thời gian dài, chúng có thể góp phần hình thành một số thói quen khá đặc trưng.

Vì vậy, không phải cứ là con cả thì sẽ có những đặc điểm dưới đây. Điều đáng chú ý hơn là cách gia đình phân chia trách nhiệm, mức độ kỳ vọng và vai trò mà mỗi đứa trẻ được giao trong quá trình lớn lên.

1. Có xu hướng trách nhiệm hơn trong một số việc

Khi từ nhỏ đã quen được giao nhiệm vụ hoặc được nhắc rằng mình là anh, là chị, con cả có thể sớm hình thành thói quen để ý đến những việc cần làm. Họ thường không quá xa lạ với việc phải chủ động chuẩn bị, hoàn thành phần việc của mình hoặc hỗ trợ người khác trong gia đình.

Khi trưởng thành, thói quen này có thể tiếp tục xuất hiện trong học tập, công việc hay các mối quan hệ. Họ dễ trở thành người đứng ra sắp xếp, nhắc nhở hoặc nhận phần việc mà mọi người đang bỏ ngỏ.

Tất nhiên, trách nhiệm không phải đặc điểm chỉ có ở con cả. Một đứa trẻ được cha mẹ tin tưởng và trao cho những việc phù hợp cũng có thể hình thành tính chủ động tương tự, bất kể thứ tự sinh.

2. Dễ có cảm giác mình phải làm gương

Khi có em nhỏ, con cả đôi khi được nhắc rằng mình cần “làm gương”. Những câu như “Con là anh/chị thì phải biết nhường em” hoặc “Em còn nhỏ, con lớn rồi” có thể xuất hiện thường xuyên hơn trong cuộc sống hàng ngày.

Điều này có thể khiến một số người hình thành tiêu chuẩn khá cao đối với bản thân. Họ muốn mình làm đúng, cư xử đúng và không muốn trở thành người khiến cha mẹ thất vọng, đặc biệt khi đã quen với việc được xem là người lớn hơn trong số các con.

Ở chiều ngược lại, nếu kỳ vọng quá cao và kéo dài, cảm giác phải luôn làm gương cũng có thể trở thành áp lực. Vì vậy, việc yêu cầu con cả có trách nhiệm không nên đồng nghĩa với việc bắt trẻ lúc nào cũng phải nhường nhịn hoặc trưởng thành hơn tuổi.

3. Khá quen với việc tự xoay xở

Con cả thường là đứa trẻ đầu tiên cha mẹ nuôi dạy nên trong nhiều gia đình, cha mẹ có xu hướng dành nhiều sự hướng dẫn trực tiếp cho con đầu. Nhưng khi gia đình có thêm con, một số việc mà trước đây cha mẹ làm cùng có thể dần được giao cho con cả tự thực hiện.

Nếu được trao quyền đúng mức, trải nghiệm này có thể giúp một người sớm hình thành khả năng tự giải quyết những việc thuộc về mình. Họ có thể không quá ngại bắt tay vào một việc mới hoặc tìm cách xử lý vấn đề trước khi nhờ người khác.

Tuy nhiên, tự lập và phải tự xoay xở là hai chuyện khác nhau. Nếu một đứa trẻ bị giao quá nhiều trách nhiệm chỉ vì là anh hoặc chị, việc “trưởng thành sớm” có thể trở thành gánh nặng thay vì một kỹ năng.

4. Dễ quan tâm đến cảm xúc và nhu cầu của người khác

Một số con cả từ nhỏ đã quen với việc để ý đến em, nhường đồ chơi, nhường phần ăn hoặc điều chỉnh hành vi vì có người nhỏ tuổi hơn bên cạnh. Những trải nghiệm lặp đi lặp lại có thể khiến họ hình thành thói quen quan sát người khác trước khi đưa ra quyết định cho bản thân.

Khi lớn lên, điều này đôi khi thể hiện ở việc họ khá chu đáo, dễ chủ động giúp đỡ hoặc thường là người đứng ra hòa giải khi có vấn đề. Nhưng nếu luôn đặt nhu cầu của người khác lên trước, họ cũng có thể khó nói “không” hoặc cảm thấy có lỗi khi lựa chọn điều mình muốn.

Là con cả không đồng nghĩa với việc phải trở thành “người lớn thứ hai” trong gia đình. Một đứa trẻ vẫn cần có thời gian vui chơi, được mắc lỗi và được cha mẹ chăm sóc như những đứa trẻ khác. Trách nhiệm phù hợp có thể giúp trẻ trưởng thành, nhưng việc trao cho trẻ quá nhiều trách nhiệm chỉ vì chúng là anh chị lại có thể tạo ra áp lực không cần thiết.

Thứ tự sinh có thể tạo nên những trải nghiệm khác nhau trong một gia đình, nhưng nó không phải chiếc khuôn quyết định tính cách. Điều ảnh hưởng đến một người còn nằm ở cách cha mẹ nuôi dạy, mối quan hệ giữa các thành viên, hoàn cảnh gia đình và chính những trải nghiệm mà họ có trong quá trình lớn lên.