AI đang thay cha mẹ nuôi con: 6/10 phụ huynh thừa nhận con cái tương tác trợ lý giọng nói hàng ngày

Tờ Business Insider (BI) cho hay AI không còn là câu chuyện của tương lai xa xôi hay những bộ phim khoa học viễn tưởng. Nó đang hiện diện ngay trong nôi ngủ, trong những món đồ chơi lông thú và trong cả cách một đứa trẻ 5 tuổi học đánh vần.

Khi các tập đoàn công nghệ lớn (Big Tech) dần thay thế vai trò của cha mẹ, chúng ta đang thực hiện một cuộc thí nghiệm khổng lồ trên chính thế hệ tương lai mà chưa hề có kịch bản ứng phó.

Theo báo cáo mới nhất từ Brookings Institution (2026), AI đã "thẩm thấu" vào đời sống của trẻ em từ 0 đến 8 tuổi một cách vô hình nhưng vô cùng mạnh mẽ.

Những trợ lý giọng nói như Alexa, Siri, hay các thuật toán gợi ý của YouTube không đơn thuần là công cụ giải trí, chúng đang trực tiếp định hình nhận thức của trẻ ngay từ giai đoạn bộ não phát triển mạnh mẽ nhất.

"Người nuôi dưỡng" vô hình

Báo cáo của Common Sense Media năm 2025 chỉ ra một con số giật mình: Trẻ em từ 0-8 tuổi trung bình dành 2,5 giờ mỗi ngày trước màn hình. Với nhóm từ 5-8 tuổi, con số này lên tới 3,5 giờ. Đáng chú ý, 6/10 phụ huynh xác nhận con cái họ tương tác với các trợ lý giọng nói hàng ngày.

Nghiên cứu cho thấy YouTube, nền tảng ngày càng tích hợp nhiều AI tạo sinh, đã ghi nhận mức sử dụng hàng ngày trong 5 năm qua tăng từ 24% lên 35% đối với trẻ dưới 2 tuổi và từ 38% lên 51% đối với trẻ từ 2 đến 4 tuổi.

Đồng quan điểm tờ BI cho hay AI đang ngày càng xuất hiện nhiều trong cuộc sống trẻ nhỏ. Một em bé đang ngủ dưới tầm mắt của chiếc camera theo dõi nhịp thở. Một đứa trẻ mới biết đi đang yêu cầu Alexa phát một bài nhạc. Một đứa trẻ 5 tuổi đang đánh vần các mặt chữ thông qua ứng dụng máy tính bảng có khả năng tự điều chỉnh theo tốc độ học của riêng em. Hay một cậu bé 7 tuổi với danh sách phát YouTube được thuật toán tuyển lựa dựa trên sở thích cá nhân.

Tất cả đều cho thấy AI đang thực hiện những nhiệm vụ vốn dĩ thuộc về thiên chức của cha mẹ: giám sát, dạy dỗ và thậm chí là trấn an cảm xúc. Những chiếc camera giám sát giấc ngủ tích hợp AI (như Nanit hay CuboAi) giờ đây không chỉ truyền hình ảnh mà còn phân tích nhịp thở, dự đoán biểu đồ giấc ngủ và gửi cảnh báo thời gian thực. Chúng ta đang dịch chuyển từ việc "mẹ nhìn con ngủ" sang việc "để thuật toán canh chừng từng nhịp thở".

Thậm chí, các ứng dụng như CryAnalyzer hay Zoundream còn tự tin tuyên bố có thể "dịch" được tiếng khóc của trẻ sơ sinh để biết đứa trẻ đang đói, mệt hay đau. Sự tiện lợi này vô tình tạo ra một rào cản vô hình, làm giảm đi khả năng thấu cảm và sự kết nối trực giác giữa cha mẹ và con cái. một yếu tố cốt lõi của sự phát triển nhân cách.

Ngoài ra, các nghiên cứu cho thấy một trong những xu hướng đáng ngại nhất là sự bùng nổ của các loại đồ chơi AI tích hợp mô hình ngôn ngữ lớn (LLM). Những món đồ chơi như Curio Grok hay Miko không chỉ lặp lại những câu thoại có sẵn, chúng có thể trò chuyện, lắng nghe và phản hồi theo thời gian thực dựa trên tính cách của đứa trẻ.

Nghiên cứu từ Digital Wellness Lab (Bệnh viện Nhi Boston) cho thấy trẻ nhỏ có xu hướng "gán nhân cách" cho công nghệ. Chúng tin rằng AI có cảm xúc và suy nghĩ như con người. Bà Chris (nhân vật đã được đổi tên), một người mẹ tại Los Angeles, đã phải xóa ngay ứng dụng khi phát hiện con gái 10 tuổi của mình đặt tên cho chatbot và coi nó là "bạn thân".

Thị trường bùng nổ của các thiết bị giám sát trẻ em tích hợp AI, đồ chơi thông minh (bao gồm cả thú nhồi bông) và các ứng dụng giáo dục đồng nghĩa với việc ngay cả những trẻ sơ sinh nhỏ tuổi nhất cũng có thể gặp gỡ AI trước khi chúng biết đi hoặc biết nói.

Ông Dane Witbeck, CEO của Pinwheel, cảnh báo: "Khi chúng ta đưa cho trẻ em công nghệ vốn được thiết kế cho người lớn, những rủi ro và tác động tiêu cực có thể trở nên cực kỳ nghiêm trọng."

Sự "vô cảm" của AI đằng sau những câu trả lời ngọt ngào có thể tạo ra một "khoảng trống thấu cảm", khiến trẻ lệch lạc trong việc xây dựng các mối quan hệ xã hội thực tế sau này.

Dưới góc độ kinh doanh, trẻ em chính là "mỏ vàng" dữ liệu mới của các Big Tech. Khác với người lớn, trẻ em hoàn toàn không có khả năng nhận thức để đưa ra sự đồng ý (consent) đối với việc thu thập dữ liệu.

Mọi tiếng khóc được phân tích, mọi câu hỏi "Tại sao?" gửi đến Alexa, và mọi thói quen xem YouTube đều được số hóa. Những dữ liệu hành vi, giấc ngủ và cảm xúc này có thể trở thành tài sản vô giá để các tập đoàn xây dựng hồ sơ người tiêu dùng từ khi họ còn chưa biết đi.

Ông James P. Steyer, CEO của Common Sense Media, nhấn mạnh rằng chúng ta vẫn thiếu các rào cản pháp lý thực sự hiệu quả để bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em trước sự tấn công của AI.

Một cuộc điều tra của PIRG (Mỹ) trên 4 dòng đồ chơi AI phổ biến đã phát hiện những nội dung không phù hợp, thậm chí là hướng dẫn tiếp cận các đồ vật nguy hiểm trong nhà, chiếm tới 27% phản hồi của thiết bị. Điều này cho thấy công nghệ dù "thông minh" đến đâu vẫn tồn tại những lỗ hổng chết người khi được đặt vào tay những đối tượng dễ bị tổn thương nhất.

Cha mẹ “thuê ngoài” việc chăm con

Sự nguy hiểm lớn nhất không nằm ở công nghệ, mà ở việc phụ huynh đang dần "chia sẻ vai trò" hoặc thậm chí là "thuê ngoài" (outsource) việc làm cha mẹ cho AI.

Các chatbot tư vấn nuôi dạy con cái có thể trả lời mọi thắc mắc của phụ huynh ngay lập tức, nhưng chúng không thể thay thế được sự thấu hiểu văn hóa và bối cảnh gia đình riêng biệt.

"AI là một công cụ hỗ trợ hữu ích, nhưng không bao giờ là sự thay thế cho sự chăm sóc chuyên nghiệp và tình yêu thương," một chuyên gia giáo dục chia sẻ trên tờ Parent.com. Việc quá phụ thuộc vào AI có thể làm mòn đi bản năng làm cha mẹ vốn có.

Thay vì là những người dẫn dắt, cha mẹ đang dần trở thành những người điều phối các công cụ AI xung quanh con cái. Chúng ta cần giáo dục trẻ rằng AI là một công cụ, không phải là một người bạn. Thiên chức làm người và sự kết nối giữa người với người là thứ mà không một dòng code nào có thể sao chép hoàn hảo.

Cô Tatiana Jordan, CMO của Bark, một công ty sản xuất phần mềm giám sát được thiết kế cho trẻ em và thanh thiếu niên, cho biết nhân loại hiện đang ở thời điểm mà không ai biết chắc chắn chatbot AI ảnh hưởng đến người trẻ về mặt cảm xúc như thế nào.

"Chúng ta chỉ vừa mới có các nghiên cứu về những gì mà 15 năm sử dụng màn hình vừa qua đã gây ra cho trẻ em," cô Jordan nói với tờ BI.

Gần như tất cả các nhà quan sát ngành mà tôi đã nói chuyện đều đồng ý về một điều: Chatbot AI sẽ còn tồn tại lâu dài, và cha mẹ nên suy nghĩ về cách dạy con mình sử dụng chúng một cách an toàn thay vì tránh né hoàn toàn và hy vọng chúng sẽ biến mất.

"Không ai trong chúng ta có thể ngăn chặn những gì sắp tới với AI," Jordan nói. "Chúng ta phải giáo dục con cái rằng đó là một công cụ. Nó có thể là một công cụ tích cực hoặc một công cụ có hại."

CEO James Martin của Dante AI đồng quan điểm: "Trẻ em kể cho AI những điều chúng không nói với cha mẹ hay thầy cô. AI không phán xét, nhưng nó cũng không biết dẫn dắt. Nó chỉ phản hồi dựa trên dữ liệu.”

Rõ ràng trong cuộc đua công nghệ này, nếu không cẩn trọng, chúng ta có thể thắng được sự tiện lợi nhưng lại thua trong việc nuôi dạy một thế hệ biết thấu cảm.

*Nguồn: BI, Brooking, Parent.com