Bài 3: TPHCM - Trung tâm tài chính kết nối vốn, dịch vụ và tri thức quốc tế

Để hiểu rõ hơn về lộ trình phát triển Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TPHCM trong thời gian tới, Báo Điện tử Chính phủ đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TPHCM (VIFC-HCMC).

Ông có thể chia sẻ về định hướng phát triển VIFC-HCMC trong giai đoạn tới để có thể cạnh tranh với các trung tâm tài chính trong khu vực. Đâu là lợi thế khác biệt của VIFC-HCMC và TPHCM có những chính sách ưu đãi và cải cách thể chế nào nhằm thu hút các định chế tài chính và nhà đầu tư nước ngoài?

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân : Định hướng phát triển Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TPHCM trong giai đoạn tới không đặt mục tiêu "sao chép" hay cạnh tranh trực diện bằng quy mô với các trung tâm tài chính đã định hình như Singapore hay Hong Kong (Trung Quốc), mà lựa chọn cách tiếp cận khác biệt và thực chất hơn: Xây dựng một trung tâm tài chính gắn chặt với nhu cầu vốn của nền kinh tế Việt Nam và chuỗi giá trị khu vực, đồng thời vận hành theo chuẩn mực quốc tế ngay từ đầu.

Điểm cốt lõi trong định hướng của VIFC-HCMC là chọn đúng phân khúc để đi nhanh và đi sâu, tạo thanh khoản thực, thay vì dàn trải. Trung tâm được định vị xoay quanh các trụ cột có lợi thế rõ ràng của Việt Nam và TPHCM như: Thị trường vốn quốc tế, tài trợ thương mại - đầu tư xuyên biên giới, ngân hàng và fintech thế hệ mới, tài chính xanh và các dịch vụ tài chính chuyên biệt phục vụ logistics, hàng hải, hàng không, sản xuất - xuất khẩu. Cách tiếp cận này cho phép Trung tâm nhanh chóng hình thành thị trường hoạt động thực chất, có giao dịch thật, dòng tiền thật và nhà đầu tư hiện diện thật.

Về lợi thế khác biệt, VIFC-HCMC có ba điểm cạnh tranh nổi bật

Thứ nhất, lợi thế về quy mô kinh tế thực và vị trí của TPHCM . Thành phố là đầu tàu kinh tế của cả nước, trung tâm của FDI, xuất nhập khẩu, tài chính - ngân hàng, doanh nghiệp tư nhân và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Điều này tạo ra nhu cầu vốn, nhu cầu phòng ngừa rủi ro, nhu cầu dịch vụ tài chính rất lớn và đa dạng - một "đầu vào thị trường" mà không phải trung tâm tài chính nào trong khu vực cũng có sẵn.

Thứ hai, lợi thế về thể chế đi sau nhưng có chọn lọc . Là trung tâm hình thành sau, VIFC-HCMC không bị ràng buộc bởi các mô hình cũ, mà có thể thiết kế ngay từ đầu theo hướng tinh gọn, số hóa, dựa trên chuẩn mực quốc tế tốt nhất. Thay vì chỉ cạnh tranh bằng ưu đãi thuế, Thành phố tập trung vào giảm chi phí giao dịch, rút ngắn thời gian xử lý, đơn giản hóa thủ tục và tăng tính dự đoán của chính sách - những yếu tố mà các định chế tài chính và nhà đầu tư nước ngoài đặc biệt coi trọng.

Thứ ba, lợi thế về khả năng tích hợp tài chính - công nghệ - thị trường mới . VIFC-HCMC được định hướng không chỉ là trung tâm tài chính truyền thống, mà là nền tảng để thử nghiệm và triển khai các mô hình tài chính hiện đại như fintech, ngân hàng số, tài sản số, token hóa, tài chính xanh gắn với chuyển đổi số và chuyển đổi xanh của nền kinh tế. Cách tiếp cận này giúp Trung tâm "đi tắt, đón đầu" ở những lĩnh vực mà các trung tâm cũ đang chịu sức ì thể chế.

Để hiện thực hóa định hướng đó, Chính phủ và TPHCM đang triển khai một loạt chính sách ưu đãi và cải cách thể chế mang tính nền tảng.

Một là, khung pháp lý đặc thù cho Trung tâm tài chính quốc tế với mức độ mở cao hơn, rõ ràng hơn và ổn định hơn so với mặt bằng chung, bao gồm cơ chế cấp phép, giám sát, sandbox cho mô hình mới, chuẩn mực tuân thủ theo thông lệ quốc tế và cơ chế giải quyết tranh chấp đáng tin cậy.

Hai là, cải cách mạnh mẽ về nhân lực theo hướng thị trường: Cho phép thu hút và sử dụng chuyên gia nước ngoài, nhân sự chất lượng cao với cơ chế tuyển dụng, đãi ngộ linh hoạt, không bị bó buộc bởi các khung hành chính truyền thống. Đây là điều kiện then chốt để Trung tâm có thể vận hành các sản phẩm tài chính phức tạp và đạt chuẩn quốc tế.

Ba là, cải cách thủ tục hành chính theo mô hình "một cửa - một chuẩn - một nền tảng số", nhằm rút ngắn đáng kể thời gian xử lý hồ sơ, cấp phép và triển khai dự án; đồng thời nâng cao tính minh bạch, khả năng dự đoán và niềm tin của nhà đầu tư.

Tóm lại, con đường cạnh tranh của VIFC-HCMC không nằm ở việc trở thành "Singapore thứ hai", mà là trở thành trung tâm tài chính phù hợp nhất với Việt Nam và hấp dẫn đối với các dòng vốn đang tìm kiếm điểm đến mới tại châu Á: Chi phí hợp lý hơn, thể chế linh hoạt hơn, gắn chặt với kinh tế thực và sẵn sàng cho các mô hình tài chính của tương lai. Khi những lợi thế này được triển khai đồng bộ, Trung tâm sẽ đủ sức thu hút các định chế tài chính quốc tế không chỉ đến "khảo sát", mà đến để đặt hiện diện lâu dài và giao dịch thực chất.

Mức độ quan tâm và đánh giá của các nhà đầu tư trong và ngoài nước đối với Trung tâm Tài chính Quốc tế TPHCM hiện nay ra sao, thưa ông?

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân : Hiện nay, mức độ quan tâm của các nhà đầu tư trong và ngoài nước đối với VIFC-HCMC rất rõ nét và ngày càng gia tăng, không chỉ dừng lại ở tìm hiểu chính sách, mà đã chuyển sang các cuộc làm việc trực tiếp, trao đổi chuyên sâu về mô hình hoạt động, cấu trúc thị trường và khả năng hiện diện lâu dài.

Trong thời gian qua, VIFC-HCMC đã và đang tiếp nhận nhiều đoàn làm việc của các tập đoàn tài chính - ngân hàng - công nghệ tài chính hàng đầu thế giới. Có thể kể đến những tên tuổi lớn như Ant Financial, Standard Chartered, JPMorgan, DBS, cùng nhiều định chế tài chính, quỹ đầu tư và tập đoàn dịch vụ tài chính quốc tế khác. Đáng chú ý, không chỉ các ngân hàng hay fintech, mà những gia tộc tài chính và tổ chức đầu tư lâu đời hàng đầu thế giới như Rockefeller hay Rothschild cũng đã bày tỏ sự quan tâm và tiếp cận trao đổi ở nhiều cấp độ khác nhau.

Điều này cho thấy VIFC-HCMC đang được nhìn nhận không chỉ như một dự án mang tính thể chế của Việt Nam, mà như một điểm đến tiềm năng mới trong bản đồ tài chính châu Á, đặc biệt trong bối cảnh các dòng vốn toàn cầu đang tìm kiếm những trung tâm có chi phí hợp lý hơn, dư địa tăng trưởng lớn hơn và khả năng kết nối trực tiếp với kinh tế thực.

Về mặt con số, hiện nay đã có hàng chục tập đoàn và định chế tài chính quốc tế, cùng nhiều doanh nghiệp lớn trong nước, chính thức đăng ký làm việc, trao đổi và bày tỏ mong muốn tham gia vào Trung tâm dưới nhiều hình thức khác nhau: Từ mở văn phòng đại diện, đặt trung tâm khu vực, tham gia thị trường vốn, tài trợ thương mại, fintech, cho đến các hoạt động đầu tư dài hạn. Trong đó, khối doanh nghiệp trong nước - đặc biệt là ngân hàng, tập đoàn tài chính, doanh nghiệp đầu ngành xuất nhập khẩu, logistics, năng lượng và công nghệ - cũng thể hiện sự quan tâm rất chủ động, coi đây là không gian thể chế mới để mở rộng hoạt động ra thị trường quốc tế.

Cần nhấn mạnh rằng, VIFC-HCMC hiện vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế vận hành, vì vậy số lượng doanh nghiệp đăng ký đầu tư chính thức theo thủ tục pháp lý đầy đủ sẽ được công bố theo từng đợt, gắn với tiến độ ban hành các nghị định và quy chế hoạt động cụ thể. Tuy nhiên, nếu nhìn vào mức độ tiếp xúc, tần suất làm việc và chiều sâu trao đổi với các tập đoàn hàng đầu thế giới, có thể khẳng định rằng niềm tin ban đầu của thị trường quốc tế đối với Trung tâm là rất tích cực.

Quan trọng hơn, các nhà đầu tư không chỉ hỏi "ưu đãi gì", mà tập trung nhiều vào độ ổn định của thể chế, khả năng dự đoán chính sách, chuẩn mực vận hành, chất lượng nguồn nhân lực và hạ tầng thị trường. Điều này cho thấy họ đang tiếp cận VIFC-HCMC với tâm thế đặt hiện diện dài hạn, chứ không phải đầu tư ngắn hạn hay mang tính thử nghiệm.

Tóm lại, VIFC-HCMC đang bước vào giai đoạn chuyển từ "thu hút sự quan tâm" sang "chuyển hóa quan tâm thành cam kết cụ thể". Sự hiện diện và làm việc trực tiếp của các định chế tài chính hàng đầu thế giới là tín hiệu rất quan trọng, cho thấy Trung tâm đang đi đúng hướng và có cơ hội thực sự để trở thành một điểm trung chuyển tài chính mới, gắn với tăng trưởng dài hạn của Việt Nam và khu vực.

Những lĩnh vực tài chính nào được kỳ vọng sẽ thu hút dòng vốn đầu tư mạnh nhất khi VIFC-HCMC đi vào hoạt động, qua đó giúp TPHCM có thêm những nguồn vốn quan trọng, thúc đẩy tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn tới, thưa ông?

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân : Khi VIFC-HCMC đi vào vận hành, Thành phố kỳ vọng dòng vốn sẽ không đến một cách dàn trải, mà tập trung mạnh vào những cấu phần tài chính có khả năng tạo quy mô thị trường nhanh, lan tỏa lớn và gắn trực tiếp với tăng trưởng của kinh tế thực, qua đó hình thành thêm những "động cơ vốn" mới cho mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới của TPHCM.

Trước hết, trung tâm tài chính hàng không được kỳ vọng là một trong những điểm hút vốn lớn nhất. Việt Nam đang nằm trong khu vực tăng trưởng hàng không nhanh nhất thế giới, với nhu cầu đội bay, thuê - mua - bảo dưỡng tàu bay, bảo hiểm hàng không, tài trợ xuất nhập khẩu máy bay và đặc biệt là tài chính cho quá trình chuyển đổi xanh của ngành hàng không. Việc hình thành một trung tâm tài chính chuyên biệt cho hàng không sẽ cho phép thu hút các dòng vốn dài hạn, các quỹ cho thuê máy bay, ngân hàng đầu tư và tổ chức bảo hiểm quốc tế, biến TPHCM thành điểm trung chuyển tài chính cho ngành hàng không khu vực, thay vì để dòng vốn này đi qua các trung tâm nước ngoài.

Song song với đó là trung tâm tài chính hàng hải , gắn với vai trò của TPHCM trong chuỗi logistics, xuất nhập khẩu và thương mại quốc tế. Các lĩnh vực như tài trợ đóng mới - mua tàu, bảo hiểm - tái bảo hiểm hàng hải, tài trợ thương mại, phái sinh hàng hóa, quản lý rủi ro vận tải biển… được đánh giá có dư địa rất lớn. Khi các dịch vụ tài chính này được cung cấp ngay tại VIFC-HCMC, chi phí vốn của doanh nghiệp logistics và xuất khẩu sẽ giảm đáng kể, đồng thời hình thành một thị trường tài chính hàng hải có thanh khoản thực, gắn trực tiếp với dòng chảy hàng hóa của nền kinh tế.

Một trụ cột quan trọng khác là hệ thống ngân hàng và các định chế tài chính quốc tế . VIFC-HCMC được định hướng trở thành nơi các ngân hàng thương mại, ngân hàng đầu tư, công ty quản lý tài sản, bảo hiểm và tái bảo hiểm đặt hiện diện khu vực, triển khai các sản phẩm tài chính phức tạp hơn như tài trợ dự án lớn, hợp vốn quốc tế, quản trị rủi ro, quản lý tài sản và dịch vụ ngân hàng xuyên biên giới. Đây là nguồn vốn có quy mô lớn, ổn định, đồng thời đóng vai trò "xương sống" cho toàn bộ hệ sinh thái tài chính của Trung tâm.

Bên cạnh đó, family offices và các quỹ quản lý tài sản tư nhân được kỳ vọng sẽ là dòng vốn mới, mang tính chiến lược. Trong bối cảnh tài sản toàn cầu đang tái cơ cấu, nhiều family offices quốc tế tìm kiếm điểm đến an toàn, chi phí hợp lý, gắn với tăng trưởng dài hạn tại châu Á. VIFC-HCMC có lợi thế khi kết nối trực tiếp với thị trường tiêu dùng gần 100 triệu dân, hệ sinh thái doanh nghiệp năng động và cơ hội đầu tư đa dạng từ hạ tầng, công nghiệp, công nghệ đến tài chính xanh. Dòng vốn này không chỉ mang tiền, mà còn mang theo kinh nghiệm quản trị, mạng lưới toàn cầu và tầm nhìn đầu tư dài hạn.

Fintech và tài chính số cũng là lĩnh vực được kỳ vọng thu hút dòng vốn mạnh, đặc biệt trong các mảng thanh toán xuyên biên giới, tài trợ thương mại số, ngân hàng số, tài sản số và các nền tảng tài chính dựa trên công nghệ mới. Việc cho phép thử nghiệm có kiểm soát các mô hình này ngay trong khuôn khổ VIFC-HCMC sẽ giúp Thành phố đi nhanh hơn, giảm chi phí trung gian và mở ra các hình thức huy động vốn mới cho doanh nghiệp.

Ở cấp độ thị trường, sàn chứng khoán quốc tế và sàn giao dịch hàng hóa quốc tế được xem là "điểm hội tụ" của dòng vốn. Sàn chứng khoán quốc tế sẽ tạo kênh huy động vốn bằng ngoại tệ, kết nối trực tiếp doanh nghiệp Việt Nam và khu vực với nhà đầu tư toàn cầu; trong khi sàn hàng hóa quốc tế giúp hình thành giá, phòng ngừa rủi ro và thu hút các nhà giao dịch, quỹ đầu tư hàng hóa, góp phần nâng cao vai trò của TPHCM trong chuỗi giá trị thương mại toàn cầu.

Các lĩnh vực được kỳ vọng hút vốn mạnh nhất tại VIFC-HCMC đều có điểm chung: Gắn chặt với kinh tế thực, có quy mô thị trường lớn, nhu cầu vốn dài hạn và khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa cao. Khi những dòng vốn này được kích hoạt đồng thời - từ hàng không, hàng hải, ngân hàng - định chế tài chính, family offices, fintech cho đến các sàn giao dịch quốc tế – Thành phố sẽ có thêm những nguồn lực tài chính mới, đủ chiều sâu và độ bền, để hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

Xin trân trọng cảm ơn ông!