Bắt đầu di dời công trình mang tính biểu tượng tại địa bàn trung tâm Hà Nội: Cao hơn 12 m, đã tồn tại hơn 60 năm, thuộc dự án từng được Liên Xô hỗ trợ xây dựng

Ngày 4/11, Đại học Bách khoa Hà Nội thông báo bắt đầu triển khai các công tác di dời cổng Parabol, công trình mang tính biểu tượng nằm trên đường Giải Phóng, phường Bạch Mai, Hà Nội. Theo kế hoạch, cổng sẽ được chuyển vào phía trong khuôn viên trường khoảng 20 m so với vị trí hiện tại.

Đáng chú ý, đây là công trình được khánh thành từ năm 1965, có thiết kế hình parabol đặc biệt, thuộc tổng thể khu trường được xây dựng với sự giúp đỡ của Liên Xô. Trải qua hơn 6 thập kỷ, cánh cổng đã trở thành một trong những hình ảnh nhận diện quen thuộc nhất của Đại học Bách khoa Hà Nội.

Vì sao công trình hơn 60 năm tuổi phải di dời?

Theo thông báo từ Đại học Bách khoa Hà Nội, việc di dời cổng Parabol được thực hiện đồng bộ với kế hoạch giải phóng mặt bằng phục vụ dự án Trục không gian Quốc lộ 1A, đoạn qua đường Giải Phóng.

Ghi nhận ngày 4/11 cho thấy, đội ngũ kỹ thuật đã triển khai các công việc chuẩn bị di dời. Khu vực cổng được dựng rào chắn, công nhân tiến hành lắp ghép các kết cấu phục vụ thi công. Do công trình có kết cấu đặc thù, quá trình di dời dự kiến kéo dài vài tuần và cần được tính toán kỹ lưỡng để bảo đảm an toàn.

PGS Trần Ngọc Khiêm, Phó giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, cho biết cổng dự kiến được di dời nguyên trạng vào phía trong khuôn viên trường trong khoảng một tuần tới. Sau khi hoàn thành, công trình vẫn duy trì chức năng lối ra vào như trước. Việc di dời gắn với dự án hạ tầng có quy mô đặc biệt lớn của Hà Nội.

Theo Báo Điện tử Chính phủ, dự án Trục không gian Quốc lộ 1A được khởi công ngày 19/5/2026, có tổng chiều dài khoảng 36,3 km, vốn đầu tư gần 162.000 tỷ đồng. Tuyến đường được thiết kế với mặt cắt ngang tối đa 90 m, gồm 16 làn xe, nhằm tăng cường kết nối khu vực trung tâm với cửa ngõ phía Nam Thủ đô.

Trước giá trị lịch sử và ý nghĩa biểu tượng của cổng Parabol, phương án dịch chuyển công trình thay vì tháo dỡ hoàn toàn đã được lựa chọn. Nhà trường mong muốn giữ nguyên kiến trúc, kết cấu đặc trưng của cổng tại vị trí mới.

Kiến trúc cao hơn 12 m, ra đời từ dự án có sự giúp đỡ của Liên Xô

Cổng Parabol có chiều cao khoảng 12,5 m tính từ mặt đất tới đỉnh, khoảng cách giữa hai chân cổng rộng khoảng 8 m. Khác với những cổng trường truyền thống thường sử dụng trụ đứng và dầm ngang, công trình nổi bật với đường cong vươn cao, tạo nên hình dáng mềm mại nhưng vững chắc.

Thân cổng có màu sáng, dọc đường cong xuất hiện những chi tiết hình tròn được bố trí đều đặn. Giữa không gian cây xanh trên đường Giải Phóng, thiết kế này tạo nên dấu ấn kiến trúc khác biệt, khiến công trình dễ dàng được nhận diện.

Theo thông tin từ Đại học Bách khoa Hà Nội, tên gọi Parabol thực chất không phải tên hành chính ban đầu. Công trình vốn mang tên Cổng Giải Phóng, nhưng sinh viên đã gọi là cổng Parabol bởi hình dáng gợi liên tưởng đến đồ thị hàm số parabol trong toán học. Cách gọi gần gũi với môi trường đào tạo kỹ thuật ấy dần trở nên phổ biến qua nhiều thế hệ.

Lịch sử công trình gắn với quá trình xây dựng khuôn viên mới của nhà trường. Đại học Bách khoa Hà Nội được thành lập năm 1956. Đến ngày 7/11/1960, dự án xây dựng khu trường mới chính thức khởi công với sự giúp đỡ của Liên Xô. Ngày 7/11/1965, khu trường được khánh thành, trong đó có khu nhà C và cổng Parabol.

Một chi tiết kiến trúc thú vị khác được nhà trường nhắc đến là giai thoại về "ngọn sóng Soliton". Theo truyện ngắn Những ngọn sóng Soliton của tác giả Trần Đức Trung, một kiến trúc sư Liên Xô được truyền cảm hứng từ câu chuyện vua Lê Lợi trả gươm tại Hồ Gươm, từ đó hình dung những lớp sóng lan tỏa về phía Nam thành phố.

Trong cách lý giải này, 9 đường cong trên mái tòa nhà C1 tượng trưng cho những lớp sóng nối tiếp, còn cổng Parabol là ngọn sóng vươn lên phía trước, biểu trưng cho tinh thần tiên phong và sáng tạo.

Hơn 60 năm trở thành biểu tượng trong ký ức nhiều thế hệ sinh viên

Không chỉ sở hữu kiến trúc đặc biệt, cổng Parabol còn gắn bó với lịch sử phát triển của Đại học Bách khoa Hà Nội suốt 61 năm. Theo bài viết về những biểu tượng vượt thời gian đăng trên website chính thức của nhà trường, cổng Parabol là nơi nhiều thế hệ sinh viên bắt đầu hành trình đại học, lưu giữ những bức ảnh đầu tiên khi nhập học, những cuộc gặp gỡ bạn bè và cả khoảnh khắc chia tay sau lễ tốt nghiệp.

Công trình cũng chứng kiến sự thay đổi của khuôn viên trường và diện mạo đô thị Hà Nội qua nhiều thập kỷ. Từ một khu vực nằm ở phía Nam thành phố, Đại học Bách khoa Hà Nội ngày nay đã trở thành một phần quen thuộc của không gian đô thị trung tâm.

Hiện trường có thêm các cổng trên đường Trần Đại Nghĩa và Đại Cồ Việt, trong đó cổng Trần Đại Nghĩa được nhiều sinh viên sử dụng. Tuy nhiên, cổng Parabol trên đường Giải Phóng vẫn giữ vị trí đặc biệt trong ký ức của các thế hệ người Bách khoa.

Trước đó, khi xuất hiện thông tin công trình có thể bị ảnh hưởng bởi dự án mở rộng đường vào tháng 5/2026, nhiều cựu sinh viên đã trở lại chụp ảnh lưu niệm, bày tỏ mong muốn gìn giữ biểu tượng gắn với thời thanh xuân.

Sau hơn 60 năm hiện diện, cổng Parabol đang chuẩn bị bước sang một giai đoạn mới. Dù vị trí có thay đổi, việc bảo tồn công trình được kỳ vọng sẽ tiếp tục lưu giữ dấu ấn kiến trúc, lịch sử và ký ức của nhiều thế hệ sinh viên Đại học Bách khoa Hà Nội.