Các hạn chế của Mỹ có thể chia rẽ thế giới robot như thế nào?

Cuối tháng 7, Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) bổ sung “thiết bị robot tiên tiến sản xuất ở nước ngoài” vào danh sách hạn chế. Các mẫu robot mới thuộc diện này sẽ không được cấp phép thiết bị cần thiết để nhập khẩu và bán tại Mỹ, trừ trường hợp được chấp thuận có điều kiện.

Quy định áp dụng với sản phẩm nước ngoài không phân biệt quốc gia, nhưng được cho là tác động lớn tới Trung Quốc. Nước này chiếm hơn 80% số robot hình người được triển khai trên toàn cầu năm 2025 và sở hữu nhiều nhà sản xuất lớn.

Động thái của FCC cũng đánh dấu bước chuyển trong cách Washington kiểm soát công nghệ. Thay vì chỉ hạn chế những công nghệ nền tảng giúp máy móc thông minh hoạt động, Mỹ đang hướng trực tiếp tới robot như một nhóm sản phẩm.

Từ kiểm soát chip đến robot

Quá trình siết công nghệ robot đã diễn ra trong nhiều năm. Năm 2018, thuế quan theo Điều 301 của Mỹ xác định rõ ràng ngành robot nằm trong số các ngành được hưởng lợi từ chính sách “Sản xuất tại Trung Quốc năm 2025”.

Từ năm 2022, Washington tập trung vào công nghệ nền tảng, kiểm soát xuất khẩu chip điện toán tiên tiến và năng lực sản xuất bán dẫn phục vụ AI.

Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng năm tài khóa 2025 định nghĩa “robot di động” và “robot hình người” là hệ thống phương tiện mặt đất không người lái, khi Lầu Năm Góc xem xét sản phẩm từ các thực thể Trung Quốc và một số quốc gia.

Cùng năm, Bộ Thương mại Mỹ mở cuộc điều tra an ninh quốc gia đối với robot và máy móc công nghiệp nhập khẩu. Tháng 6 năm nay, Unitree được thêm vào danh sách các công ty quân sự Trung Quốc của Lầu Năm Góc và sau đó chịu hạn chế mua sắm của cơ quan này.

Quyết định tháng 7 của FCC đi xa hơn khi gắn rủi ro an ninh với chính nhóm sản phẩm robot, thay vì chỉ nhắm tới doanh nghiệp, hoạt động thương mại hay công nghệ nền tảng.

Washington cho biết robot tiên tiến tích hợp hàng loạt camera, micro, hệ thống định vị và cảm biến, đồng thời kết nối mạng, cho phép bảo trì từ xa và cập nhật phần mềm. Nếu được sử dụng tại địa điểm nhạy cảm, thiết bị bị xâm nhập có thể thu thập dữ liệu, gây gián đoạn hoạt động hoặc bị can thiệp để thay đổi cách vận hành.

Tuy nhiên, an ninh không phải yếu tố duy nhất. Robot đang trở thành một mặt trận mới trong cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung khi đưa AI từ môi trường số vào thế giới vật lý, kết hợp AI với thị giác máy tính, điều khiển chuyển động và sản xuất tiên tiến.

Quy mô sản xuất lớn mang lại cho Trung Quốc lợi thế đáng kể. Càng nhiều robot được triển khai, doanh nghiệp càng thu được nhiều dữ liệu vận hành và phản hồi kỹ thuật để cải tiến sản phẩm, giảm giá thành và tiếp tục mở rộng thị trường.

Vì vậy, lợi thế của Mỹ về AI, chip và phần mềm không đồng nghĩa nước này chắc chắn dẫn đầu lĩnh vực robot thông minh.

Mỹ có thể cũng phải đánh đổi

Các biện pháp của Washington có thể khiến doanh nghiệp Trung Quốc mất đơn hàng, tăng chi phí chứng nhận và huy động vốn, khó tiếp cận một số công nghệ hoặc phải điều chỉnh sản phẩm, chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, những hạn chế này khó làm mất đi nền tảng của ngành robot Trung Quốc. Nước này vẫn là thị trường robot công nghiệp lớn nhất thế giới, sở hữu chuỗi cung ứng trải rộng từ pin, động cơ, bộ giảm tốc đến camera, lidar, linh kiện điện tử ôtô và máy móc chính xác. Thị trường nội địa lớn cũng giúp các hãng tiếp tục thu thập dữ liệu và cải tiến sản phẩm khi cánh cửa vào Mỹ thu hẹp.

Ở chiều ngược lại, Mỹ cũng đối mặt với một số chi phí. Hạn chế robot Trung Quốc có thể làm tăng chi phí tự động hóa trong sản xuất, kho bãi và logistics, trong khi ngành chế tạo nước này đang thiếu nhân lực. Tháng 6/2026, khoảng 481.000 vị trí việc làm trong lĩnh vực sản xuất tại Mỹ còn bỏ trống.

Các trường đại học và phòng thí nghiệm cũng có thể chịu ảnh hưởng nếu mất quyền tiếp cận những nền tảng robot giá thấp.

Đại học William Paterson từng sử dụng nguồn tài trợ của Bộ Giáo dục Mỹ để mua robot hình người Unitree G1 Edu phục vụ giảng dạy và nghiên cứu AI, robot và xử lý ngôn ngữ tự nhiên.

Khả năng Washington thuyết phục các đồng minh áp dụng chính sách tương tự cũng chưa rõ ràng. Khác với một số biện pháp kiểm soát bán dẫn, quy định của FCC áp dụng với robot sản xuất ở nước ngoài bất kể quốc tịch, do đó có thể ảnh hưởng cả doanh nghiệp Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu.

Nguy cơ hình thành hai thế giới robot

Cạnh tranh Mỹ - Trung trong lĩnh vực robot không nhất thiết là điều tiêu cực.

Cạnh tranh có thể thúc đẩy đổi mới và mang đến nhiều lựa chọn công nghệ hơn cho các nước đang phát triển. Tuy nhiên, căng thẳng địa chính trị có thể khiến ngành robot bị chia tách khi thị trường toàn cầu còn chưa phát triển đầy đủ.

Trung Quốc có lợi thế về năng lực sản xuất và quy mô triển khai, còn Mỹ mạnh về AI tiên tiến, bán dẫn, phần mềm và nguồn vốn. Trong khi đó, phần lớn các quốc gia khác mới ở giai đoạn đầu ứng dụng công nghệ robot.

Việc phân tách thị trường ở thời điểm này có thể để lại tác động lâu dài do ngành robot có hiệu ứng mạng lưới. Khi một loại phần cứng được sử dụng rộng rãi, nó sẽ thu hút các nhà phát triển xây dựng phần mềm và mô hình AI. Quá trình triển khai tiếp tục tạo ra dữ liệu, đồng thời thúc đẩy doanh nghiệp hình thành chuỗi cung ứng xoay quanh nền tảng đó.

Một khi các hệ thống đã được sử dụng rộng rãi, việc chuyển sang nền tảng khác sẽ ngày càng tốn kém. Vì vậy, sự chia tách do các quyết định chính trị hiện nay có nguy cơ dẫn đến những hệ sinh thái công nghệ riêng biệt và khó chuyển đổi trong tương lai.

Theo Liên hợp Tảo báo , để hạn chế nguy cơ này, các hãng robot cần đáp ứng tốt hơn yêu cầu về cập nhật phần mềm, truy cập từ xa, xử lý dữ liệu và an ninh mạng.

Chính phủ và các tổ chức quốc tế cũng cần thúc đẩy những quy tắc chung về an toàn, dữ liệu, bảo mật và khả năng tương thích, thay vì để mỗi thị trường hình thành một hệ tiêu chuẩn riêng.

Điều này cũng quan trọng với châu Âu, Đông Nam Á, Trung Đông và các thị trường mới nổi. Việc duy trì khả năng tiếp cận nhiều công nghệ cạnh tranh giúp các nước có thêm lựa chọn và tránh phụ thuộc quá sớm vào một hệ thống duy nhất.

Trung Quốc cũng có lợi ích khi ủng hộ cơ chế quản lý đa phương dựa trên mức độ rủi ro, thay vì đáp trả các hạn chế dựa trên xuất xứ bằng những rào cản tương tự.