Canada chuẩn bị tung sáng kiến mới, tách khỏi trật tự do Mỹ dẫn dắt

Canada dự kiến sẽ công bố danh sách khoảng 10 quốc gia sáng lập Ngân hàng Quốc phòng, An ninh và Phục hồi (Defence, Security and Resilience Bank - DSRB) tại Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) diễn ra ở Thổ Nhĩ Kỳ vào tuần tới.

“Chúng tôi tự đặt ra hạn chót là Hội nghị thượng đỉnh NATO… Điều chúng tôi hướng tới là công bố danh sách các thành viên sáng lập”, bà Isabelle Hudon - trưởng đoàn đàm phán của Canada về sáng kiến đa phương này, đồng thời là Tổng giám đốc Ngân hàng Phát triển doanh nghiệp Canada, cho biết trong cuộc phỏng vấn với Reuters ngày 2/7.

Bà Hudon cho biết các nước tham gia ban đầu nhiều khả năng sẽ chủ yếu ở châu Âu, nhưng từ chối nêu tên. Bà lưu ý rằng việc công bố vẫn chưa được đảm bảo vì còn phụ thuộc vào các cuộc đàm phán cuối cùng với đồng minh, trong đó có vấn đề cam kết góp vốn. Tuy nhiên, bà khẳng định dự án đang có động lực tích cực.

“Thủ tướng của chúng tôi nói rằng chúng ta không nên chờ mọi thứ hoàn hảo mới khởi động sáng kiến. Chúng ta nên tập hợp những quốc gia đã sẵn sàng trở thành thành viên sáng lập, và sau đó cánh cửa vẫn sẽ mở cho các nước khác tham gia”, bà Hudon nói.

Tuy nhiên, tương lai của dự án vẫn chưa chắc chắn nếu không nhận được sự ủng hộ từ những quốc gia đủ sức giúp ngân hàng đạt xếp hạng tín nhiệm AAA.

Theo bà Hudon, Canada đã có các cuộc trao đổi tích cực với Hàn Quốc về việc tham gia DSRB, và khả năng quốc gia Đông Bắc Á này tham gia là “50-50”, có thể vào giai đoạn sau. Bà cũng cho biết hiện chưa có quốc gia G7 nào khác tiến gần tới việc tham gia. Trước đó, Bộ Tài chính Hàn Quốc nói với Reuters rằng họ đang xem xét đề xuất này.

“Chúng tôi hy vọng sẽ chuẩn bị được điều gì đó cho Hội nghị thượng đỉnh NATO, nhưng vẫn còn rất nhiều yếu tố cần hoàn thiện”, ông John Fragos - Thư ký báo chí của Bộ trưởng Tài chính Canada, cho biết. Ông nhấn mạnh giá trị của ngân hàng này đang được “đánh giá cao”.

Nhiều trở ngại tiềm tàng

Cho đến nay, Canada mới chỉ công khai có Luxembourg tham gia. Đại công quốc này sẽ là nơi đặt trụ sở của DSRB tại châu Âu. Cuối tuần trước, Thủ tướng Carney cho biết đã có “một số lượng đủ lớn” các quốc gia dự định tham gia, nhưng không nêu cụ thể.

“Ankara sẽ là cột mốc quan trọng để xem liệu sáng kiến này có đạt được động lực đủ mạnh hay không”, ông Linus Terhorst, chuyên gia của Viện Nghiên cứu quốc phòng và an ninh Hoàng gia Anh (RUSI), nhận định.

Bà Hudon cho biết, DSRB đề nghị các quốc gia nòng cốt đóng góp vốn theo quy mô nền kinh tế của mình. “Phần góp vốn chính là yếu tố khó khăn nhất trong quyết định tham gia”, bà nói.

Một nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết nếu áp dụng nguyên tắc này, Canada có thể phải đóng góp tới 1,5 tỷ euro (1,7 tỷ USD), trong khi các quốc gia nhỏ hơn sẽ đóng từ 500 triệu - 750 triệu euro.

Theo một số nguồn tin, Anh hiện chưa muốn tham gia DSRB mà ưu tiên theo đuổi dự án tài chính quốc phòng riêng mang tên MDM cùng Hà Lan và Phần Lan. Tuy nhiên, London cũng đang tìm hiểu khả năng phối hợp hoặc sáp nhập MDM với DSRB.

Thủ tướng Carney cho biết ông mong chờ thảo luận về DSRB với thủ tướng mới của Anh, sau khi người kế nhiệm ông Keir Starmer lên nắm quyền. Cựu Thị trưởng Manchester Andy Burnham hiện được đánh giá là ứng viên sáng giá.

Đức trước đây cũng giữ khoảng cách với sáng kiến của Canada, nhưng người phát ngôn Bộ Tài chính Đức cho biết nước này đã tham gia các cuộc thảo luận về DSRB với tư cách quan sát viên và đang đánh giá kết quả.

Theo nhiều nguồn tin, Ý, Tây Ban Nha, Thổ Nhĩ Kỳ, Bỉ và Ukraine cũng đã nghiên cứu các đề xuất liên quan đến DSRB. Bộ Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ chưa bình luận, nhưng các nguồn tin cho biết Ankara tỏ ra quan tâm.

Trong khi đó, Hà Lan khẳng định không tham gia vì đang tập trung hoàn toàn vào sáng kiến MDM với Anh và Phần Lan.

DSRB được một nhóm cựu cố vấn an ninh NATO, cựu tướng lĩnh quân đội và các chuyên gia ngân hàng đề xuất từ năm 2024.

Các nước NATO và đồng minh hiện phải đối mặt với nhu cầu tăng mạnh về chi tiêu quốc phòng do chiến sự Ukraine kéo dài, căng thẳng gia tăng với Nga và những lo ngại về sức mạnh quân sự ngày càng lớn của Trung Quốc.

Tại hội nghị thượng đỉnh NATO tháng 6/2025, các nhà lãnh đạo nhất trí nâng mức chi cho quốc phòng và các khoản đầu tư liên quan đến an ninh lên tương đương 5% GDP vào năm 2035.

Nhiều ngân hàng lớn như JPMorgan, Deutsche Bank, Commerzbank và ING đã tham gia DSRB, cùng với các ngân hàng hàng đầu của Canada gồm RBC, BMO, CIBC, National Bank of Canada, Scotiabank và TD Bank.