Châu Âu kích hoạt "vũ khí thương mại" dành cho đối thủ nhưng nhắm thẳng vào đồng minh: Tranh chấp Greenland không phải trò đùa

Cuộc đối đầu không khoan nhượng

Những đe dọa áp thuế quan mới nhất của Tổng thống Mỹ Donald Trump liên quan đến vấn đề Greenland đang đẩy quan hệ thương mại xuyên Đại Tây Dương vào một giai đoạn căng thẳng mới, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ giá nhập khẩu tăng cao và tác động tiêu cực lan rộng tới cả kinh tế Mỹ lẫn châu Âu.

Trong một động thái được đánh giá là leo thang hiếm thấy, ông Trump cuối tuần qua tuyên bố sẽ áp mức thuế 10% kể từ ngày 1/2 đối với hàng hóa nhập khẩu từ tám quốc gia châu Âu, gồm Đan Mạch, Phần Lan, Pháp, Đức, Hà Lan, Na Uy, Thụy Điển và Vương quốc Anh. Theo kế hoạch, mức thuế này sẽ tăng lên 25% nếu các bên không đạt được thỏa thuận trước ngày 1/6.

Động thái của Washington nhanh chóng vấp phải phản ứng mạnh mẽ từ phía châu Âu. Ngày Chủ nhật, đại diện các quốc gia EU đã tổ chức một cuộc họp khẩn. Truyền thông châu Âu cho biết Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã kêu gọi EU kích hoạt “công cụ chống cưỡng ép”, thường được ví như “bazooka thương mại”, cho phép khối này hạn chế quyền tiếp cận thị trường EU của Mỹ hoặc áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu và trả đũa thương mại khác.

Tuy nhiên, theo bà Erica York, Phó chủ tịch phụ trách chính sách thuế liên bang tại Tax Foundation, công cụ phòng vệ này vốn được xây dựng để đối phó với các đối thủ chiến lược như Trung Quốc, chứ không phải nhằm vào các đồng minh thân cận như Mỹ.

Cùng với đó, theo Reuters, EU cũng đang xem xét tái kích hoạt gói thuế trả đũa trị giá 93 tỉ euro đối với Mỹ – gói biện pháp từng bị hoãn lại sau khi hai bên đạt được thỏa thuận đình chiến thương mại tạm thời vào tháng 7 năm ngoái.

Ông Carsten Brzeski, Giám đốc toàn cầu mảng kinh tế vĩ mô của ING, nhận định rằng những phản ứng ban đầu cho thấy một số nhà lãnh đạo châu Âu sẵn sàng áp dụng lập trường cứng rắn hơn. Theo ông, các diễn biến cuối tuần qua đồng nghĩa với một giai đoạn bất định mới đối với doanh nghiệp, đặc biệt là trong các quyết định đầu tư và xuất khẩu sang thị trường Mỹ.

Chính sự bất định này đã khiến nhiều doanh nghiệp Mỹ thận trọng hơn trong năm 2025, thậm chí tạm dừng tuyển dụng, khi họ chờ đợi sự rõ ràng giữa chuỗi quyết định áp thuế – rút thuế liên tục và khó đoán của chính quyền Trump. Ông Brzeski ước tính, nếu các mức thuế mới được triển khai, tăng trưởng GDP của châu Âu có thể bị kéo giảm khoảng 0,25 điểm phần trăm trong năm nay.

“Châu Âu vẫn phụ thuộc vào Mỹ trên nhiều phương diện, từ kinh tế cho tới an ninh,” ông Brzeski lưu ý.

Ở chiều ngược lại, các biện pháp trả đũa của EU cũng tiềm ẩn nguy cơ gây tổn hại cho chính khối này. Theo ông Dan Hamilton, chuyên gia cao cấp không thường trú tại Viện Brookings, việc triển khai “bazooka thương mại” – bao gồm khả năng đình chỉ giấy phép của các công ty Mỹ hoặc đánh thuế dịch vụ – có thể mất nhiều tháng và không dễ thực hiện trong thực tế.

Sự bất ổn trở thành kẻ thù của tăng trưởng

Ông Hamilton cảnh báo rằng những đe dọa thuế quan mới nhất của ông Trump có thể làm lung lay các thỏa thuận thương mại mà Mỹ đã đạt được với EU và Vương quốc Anh vào mùa hè năm ngoái, đồng thời tiếp tục bào mòn quan hệ với các đồng minh quan trọng nhất của Washington.

Trên thực tế, thỏa thuận thương mại Mỹ – EU dù đã được triển khai trên thực tế nhưng vẫn chưa được ký kết chính thức. Dù một số lãnh đạo, trong đó có Thủ tướng Đức Friedrich Merz, ủng hộ thỏa thuận vì giúp tránh một cuộc leo thang thuế quan lớn hơn, nhiều nhà lãnh đạo châu Âu đã công khai chỉ trích ngay từ đầu. Phát biểu mới nhất của ông Trump càng khiến triển vọng phê chuẩn thỏa thuận trở nên mong manh. Ông Manfred Weber, lãnh đạo nhóm Nghị sĩ Nhân dân châu Âu tại Nghị viện châu Âu, cho rằng trong bối cảnh các đe dọa liên quan đến Greenland, việc thông qua một hiệp định thương mại Mỹ – EU là “không thể vào thời điểm này”.

Theo ông Steven Durlauf, giáo sư tại Trường Chính sách công Harris thuộc Đại học Chicago, những động thái trên đang làm xói mòn uy tín của các cam kết từ phía Mỹ và sẽ để lại hệ quả tiêu cực đối với kinh tế toàn cầu.

Số liệu của Cục Điều tra Dân số Mỹ cho thấy, năm 2024, kim ngạch thương mại hàng hóa giữa Mỹ và Đức đạt 236 tỉ USD, với Vương quốc Anh là 147,7 tỉ USD, Hà Lan 122,27 tỉ USD, Pháp 103 tỉ USD, cùng hàng chục tỉ USD với Thụy Điển, Na Uy và Phần Lan. Điều này cho thấy mức độ gắn kết sâu rộng giữa hai nền kinh tế, cũng như rủi ro nếu căng thẳng thương mại leo thang.

Dù vậy, một số chuyên gia cho rằng các mức thuế của Mỹ vẫn tồn tại “kẽ hở” nhất định, khi chúng chỉ nhắm vào từng quốc gia riêng lẻ, chứ không áp dụng cho toàn bộ EU. Trong một thị trường chung không có biên giới nội khối, các doanh nghiệp hoàn toàn có thể tái định tuyến hàng hóa qua các nước khác để né thuế. “Nếu chỉ đánh thuế từng quốc gia, việc vận chuyển hàng hóa qua một nước EU khác là tương đối dễ dàng,” ông Joseph Foudy, giáo sư tại Trường Kinh doanh Stern của Đại học New York, nhận định.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng tác động nghiêm trọng nhất có thể không đến từ mức thuế 10% trước mắt, mà từ hệ quả dài hạn của mối quan hệ ngày càng căng thẳng giữa Mỹ và các đối tác thương mại lớn nhất. Sự bất định kéo dài về chính sách thuế quan có thể khiến các doanh nghiệp và đối tác dần tránh xa thị trường Mỹ trong dài hạn.

“Sự bất định là kẻ thù của tăng trưởng,” ông Durlauf nhấn mạnh, cho rằng những quyết định mang tính khó đoán khiến niềm tin của các đồng minh bị xói mòn, ngay cả khi một chính quyền mới lên nắm quyền trong tương lai.

Trong bối cảnh đó, các đối tác thương mại lớn của Mỹ đang chủ động mở rộng quan hệ với những thị trường khác. Canada gần đây công bố thiết lập “quan hệ đối tác chiến lược” với Trung Quốc, trong khi EU đạt được thỏa thuận với khối Mercosur ở Nam Mỹ sau 25 năm đàm phán.

Theo ông Foudy, nỗ lực gây sức ép nhằm giành quyền kiểm soát Greenland có thể đang tạo ra hiệu ứng ngược, đẩy các đồng minh quan trọng nhất của Mỹ ra xa và vô tình tiếp sức cho các đối thủ chiến lược. Chính sách này, theo ông, sẽ làm suy yếu năng lực cạnh tranh xuất khẩu của Mỹ và khiến nhiều doanh nghiệp trì hoãn các quyết định đầu tư.

“Chi phí thực sự của các cuộc xung đột thuế quan không chỉ nằm ở các con số thuế suất, mà ở những nhà máy đã không bao giờ được xây dựng, chỉ vì doanh nghiệp không đủ chắc chắn để đầu tư,” ông Foudy kết luận.

Tham khảo: CNN