Châu Âu rót gần 200 tỷ euro vào xe điện: 109 tỷ cho pin, 46 tỷ cho trạm sạc và cuộc đua giành lại vị thế trước Trung Quốc

Trong nhiều năm qua, Trung Quốc đã vươn lên trở thành trung tâm của ngành công nghiệp xe điện thế giới khi nắm giữ lợi thế vượt trội về sản xuất pin và chuỗi cung ứng nguyên liệu. Trước sức ép cạnh tranh ngày càng lớn, châu Âu đang đẩy mạnh chiến lược đầu tư quy mô lớn nhằm xây dựng một hệ sinh thái xe điện hoàn chỉnh, từ khai thác nguyên liệu, sản xuất pin, lắp ráp xe đến phát triển mạng lưới sạc công cộng.

Theo nhóm nghiên cứu New Automotive, các quốc gia thuộc Khu vực Kinh tế châu Âu (EEA) và Thụy Sĩ đã cam kết đầu tư gần 200 tỷ euro (232,7 tỷ USD) vào hệ sinh thái xe điện. Đây được xem là một trong những chương trình đầu tư lớn nhất từ trước tới nay của khu vực nhằm chuẩn bị cho quá trình chuyển đổi sang giao thông không phát thải.

Trong tổng số vốn này, khoảng 109 tỷ euro (127 tỷ USD) được dành cho chuỗi cung ứng pin, tối đa 46 tỷ euro (53,5 tỷ USD) dành cho việc mở rộng mạng lưới trạm sạc công cộng và khoảng 60 tỷ euro (70 tỷ USD) được đầu tư cho hoạt động sản xuất xe điện. Động thái này diễn ra trong bối cảnh ngành xe điện toàn cầu ngày càng chịu ảnh hưởng mạnh từ các doanh nghiệp Trung Quốc.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), các công ty Trung Quốc hiện sản xuất gần 70% pin xe điện trên toàn thế giới và cung cấp pin cho hơn 80% số xe điện đang lưu hành toàn cầu. Những doanh nghiệp như CATL hay BYD không chỉ dẫn đầu về sản lượng pin mà còn kiểm soát phần lớn năng lực tinh chế các nguyên liệu chiến lược như lithium, yếu tố quan trọng quyết định giá thành và khả năng mở rộng sản xuất xe điện.

Theo New Automotive, châu Âu hiện mới sản xuất lượng pin đủ đáp ứng khoảng một phần ba số xe điện tiêu thụ trong khu vực. Tuy nhiên, nếu toàn bộ các dự án đã được công bố được triển khai và vận hành hết công suất, năng lực sản xuất pin của khu vực hoàn toàn có thể đáp ứng nhu cầu trong tương lai.

Pin trở thành trọng tâm trong cuộc đua xây dựng hệ sinh thái xe điện của châu Âu

Trong toàn bộ kế hoạch đầu tư, pin là lĩnh vực nhận được nguồn vốn lớn nhất. Khoản đầu tư 109 tỷ euro không chỉ dành cho các nhà máy sản xuất pin quy mô lớn mà còn bao gồm hoạt động khai thác, tinh chế khoáng sản, sản xuất vật liệu, tái chế pin và xây dựng chuỗi cung ứng khép kín.

Theo New Automotive, châu Âu đang sở hữu lợi thế đáng kể ở khâu sản xuất pin và khả năng tích hợp chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, khu vực vẫn còn thiếu năng lực trong sản xuất cực âm, tiền chất và nhiều công đoạn trung gian quan trọng của chuỗi giá trị. Báo cáo nhận định đây cũng là lĩnh vực đối mặt với nhiều rủi ro nhất do yêu cầu vốn đầu tư rất lớn, trong khi phải cạnh tranh gay gắt với các doanh nghiệp quốc tế.

Điều này khiến nhiều dự án dễ bị trì hoãn, thu hẹp quy mô hoặc thậm chí hủy bỏ. Dù vậy, nhiều tập đoàn sản xuất pin hàng đầu châu Á đã mở rộng hiện diện tại châu Âu. CATL và LG Energy Solution đều đã xây dựng hoạt động sản xuất tại khu vực nhằm phục vụ nhu cầu ngày càng tăng của các hãng xe.

Song song với đó, các doanh nghiệp châu Âu cũng đang từng bước xây dựng năng lực sản xuất độc lập. Điển hình là PowerCo - công ty thuộc Tập đoàn Volkswagen - đang phát triển và sản xuất pin hoàn toàn trong nội khối. Ông Oliver Blume, Giám đốc điều hành Volkswagen, cho biết tập đoàn là nhà sản xuất ô tô châu Âu đầu tiên xây dựng hoạt động phát triển và sản xuất pin riêng.

Theo ông, bước đi này giúp củng cố vị thế cũng như tăng tính độc lập của doanh nghiệp trong cuộc cạnh tranh toàn cầu. Không chỉ đầu tư vào pin, sản xuất xe điện cũng là trụ cột quan trọng trong chiến lược của châu Âu. Theo New Automotive, phần lớn các dự án tập trung vào chuyển đổi những nhà máy sản xuất ô tô truyền thống sang sản xuất xe điện, đồng thời lựa chọn xây dựng thêm các cơ sở mới tại những địa điểm chiến lược.

Một xu hướng đáng chú ý là việc đặt nhà máy pin gần các cơ sở lắp ráp xe nhằm giảm chi phí logistics và hạn chế rủi ro về nguồn cung. Mô hình này đang được triển khai mạnh tại các trung tâm sản xuất ô tô lâu đời như Đức và Tây Ban Nha. Đức tiếp tục giữ vai trò đầu tàu trong ngành xe điện châu Âu.

Theo nghiên cứu của New Automotive, quốc gia này chiếm gần một phần tư tổng vốn đầu tư của toàn khu vực. Trong khi đó, Pháp chiếm khoảng 18%, còn Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha đóng góp tổng cộng 12%. Theo Hiệp hội Ô tô Đức, nước này hiện sản xuất khoảng một nửa tổng số xe điện được chế tạo tại châu Âu.

Tesla cũng là một trong những doanh nghiệp quốc tế đầu tư lớn vào khu vực khi vận hành nhà máy Gigafactory trị giá 5,8 tỷ euro tại Grünheide (Đức), với công suất thiết kế đạt 375.000 xe điện mỗi năm. Ở Tây Ban Nha, Stellantis xác nhận sẽ sản xuất mẫu Opel C-SUV BEV cùng hãng xe Trung Quốc Leapmotor tại một nhà máy trong nước nhằm tận dụng hệ sinh thái xe năng lượng mới của Trung Quốc.

Hạ tầng sạc và cuộc cạnh tranh với Trung Quốc định hình tương lai ngành xe điện

Bên cạnh sản xuất, hạ tầng sạc cũng được xem là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy phổ cập xe điện tại châu Âu. Theo New Automotive, châu Âu đã xây dựng được vị thế hàng đầu thế giới trong lĩnh vực sản xuất thiết bị sạc công suất cao. Hiện có hơn 3,5 tỷ euro đang được đầu tư vào ngành sản xuất thiết bị sạc trên toàn châu lục, với các doanh nghiệp tại Ý, Đức và các quốc gia Bắc Âu cung cấp nhiều giải pháp sạc siêu nhanh.

Báo cáo ước tính việc triển khai hệ thống sạc công cộng trên toàn khu vực sẽ cần nguồn vốn từ 23 tỷ euro đến 46 tỷ euro. Đến nay, hơn một triệu điểm sạc công cộng đã được đưa vào vận hành. Trong số các doanh nghiệp nổi bật, ABB E-mobility hiện được xem là một trong những công ty dẫn đầu thế giới về hạ tầng sạc xe điện với hơn một triệu trạm sạc đã được triển khai.

Ở góc độ thị trường, các quốc gia Bắc Âu tiếp tục là những nơi có tỷ lệ sử dụng xe điện cao nhất châu Âu. Theo Cơ quan Môi trường châu Âu, Na Uy vẫn là quốc gia dẫn đầu thế giới về tỷ lệ xe điện trong doanh số bán ô tô mới, trong khi Đan Mạch, Thụy Điển và Phần Lan cũng thuộc nhóm thị trường phát triển nhanh nhất.

Tuy nhiên, tỷ trọng vốn đầu tư giữa các quốc gia lại có sự khác biệt. Na Uy chỉ chiếm khoảng 1,6% tổng vốn đầu tư của khu vực, Thụy Điển chiếm 3,8%, Phần Lan 3,6% và Đan Mạch khoảng 0,8%. Song song với việc mở rộng đầu tư, chính sách cũng đang thay đổi để phù hợp với thực tế thị trường. Tháng 12, Ủy ban châu Âu đã công bố kế hoạch điều chỉnh lộ trình cấm xe sử dụng động cơ đốt trong từ năm 2035.

Thay vì yêu cầu toàn bộ xe mới phải loại bỏ hoàn toàn động cơ đốt trong, mục tiêu mới đặt ra là 90% số xe bán ra từ thời điểm đó sẽ là xe không phát thải. Trong khi châu Âu đang tăng tốc xây dựng chuỗi cung ứng nội địa, Trung Quốc vẫn duy trì khoảng cách đáng kể. Theo IEA, thị trường Trung Quốc đã tiêu thụ 11,3 triệu xe điện trong năm 2024, tương đương 48% tổng doanh số bán ô tô của nước này, qua đó tiếp tục giữ vị trí thị trường xe điện lớn nhất thế giới.

Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), từ năm 2009 đến năm 2023, Trung Quốc đã đầu tư ít nhất 230 tỷ USD vào nghiên cứu, phát triển và thúc đẩy ngành xe điện. Khoản đầu tư này bao gồm miễn thuế bán hàng 10%, hỗ trợ phát triển hạ tầng sạc, tài trợ nghiên cứu - phát triển cho doanh nghiệp sản xuất và các chương trình mua sắm xe điện của chính phủ.

Ngoài hỗ trợ tài chính, Trung Quốc còn áp dụng nhiều chính sách quản lý như "hệ thống tín dụng kép". Chính sách này khuyến khích các nhà sản xuất phát triển xe điện và tạo điều kiện để người tiêu dùng tiếp cận phương tiện điện hóa dễ dàng hơn.

Những khoản đầu tư quy mô hàng trăm tỷ euro của châu Âu cho thấy cuộc cạnh tranh trong ngành xe điện đã không còn chỉ xoay quanh việc bán nhiều xe hơn, mà đang mở rộng sang cuộc đua kiểm soát toàn bộ chuỗi giá trị. Từ pin, sản xuất đến hạ tầng sạc, các nền kinh tế lớn đang tìm cách xây dựng năng lực tự chủ để giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng bên ngoài và chuẩn bị cho giai đoạn tăng trưởng tiếp theo của thị trường xe điện toàn cầu.

*Nguồn: EV Magazine