Chứng khoán Việt Nam đi xuống sau nâng hạng, Chủ tịch VSDC chỉ ra điều còn thiếu để hút dòng vốn ngoại

Việc Việt Nam được nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp mở ra cơ hội tiếp cận những dòng vốn quốc tế lớn hơn. Trong khuôn khổ Vietnam Investment Forum 2027 với chủ đề "Khi thế giới định giá lại thị trường vốn Việt Nam", ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) cho biết nâng hạng mới chỉ là điểm khởi đầu. Để các quỹ ngoại thực sự giải ngân quy mô lớn, thị trường cần tiếp tục cải thiện cơ chế vận hành, thanh khoản và đặc biệt là chất lượng hàng hóa.

Thị trường đi xuống sau nâng hạng không phải là điều bất thường 

Theo ông Nguyễn Sơn cho biết phân hạng thị trường thường là một trong những căn cứ quan trọng để các định chế tài chính quốc tế xác định quy mô ngân sách đầu tư. Với ngân sách đầu tư 300 triệu USD, một quỹ có thể chỉ giải ngân thăm dò khoảng 5–100 triệu USD vào một số tài sản, đồng thời phối hợp với các tổ chức nghiên cứu trong nước để tiếp tục đánh giá trước khi quyết định nâng tỷ trọng. 

Các định chế nước ngoài, đặc biệt là nhà đầu tư khu vực Đông Á, thường rất thận trọng và dành nhiều thời gian cho quá trình nghiên cứu, phân tích. Tuy nhiên, khi đã quyết định tham gia, họ có xu hướng duy trì khoản đầu tư tương đối ổn định, thay vì chỉ giao dịch ngắn hạn.

Điều các quỹ quan tâm không chỉ là triển vọng thị trường mà còn là khả năng triển khai và quản lý danh mục với quy mô lớn. Những yếu tố như quy mô, độ sâu thanh khoản, khả năng chuyển đổi giữa nội tệ và ngoại tệ đều được xem xét kỹ lưỡng. Đặc biệt, thị trường phải bảo đảm khả năng mua bán khi cần thiết, đồng thời có cơ chế thanh toán và quản trị rủi ro hiệu quả.

Từ kinh nghiệm tham gia các hoạt động xúc tiến đầu tư và làm việc với những tổ chức xếp hạng trong quá trình nâng hạng, ông Sơn cho biết các định chế quốc tế thường đặt ra nhiều câu hỏi cụ thể về khả năng tiếp cận thị trường, cơ chế đặt lệnh từ xa, thanh toán và bù trừ. Họ cũng đánh giá kỹ tiềm lực tài chính của các công ty chứng khoán, vai trò của ngân hàng lưu ký, giám sát và mức độ an toàn trong việc quản lý tài sản.

Bên cạnh hạ tầng giao dịch, chất lượng doanh nghiệp, tỷ lệ sở hữu nước ngoài và tỷ lệ vốn nhà nước nắm giữ cũng ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định đầu tư. Khi tỷ lệ vốn nhà nước quá lớn, vai trò chi phối của Nhà nước có thể hạn chế quyền tham gia quản trị của những cổ đông khác. Trong khi đó, giới hạn sở hữu nước ngoài khiến các quỹ khó tiếp cận doanh nghiệp hoặc phân bổ vốn với quy mô mong muốn.

Đáng chú ý, ông Sơn nhận định việc thị trường chứng khoán Việt Nam đi ngang, thậm chí có những nhịp giảm điểm trong gần hai tháng sau thời điểm được FTSE Russell nâng hạng vào ngày 21/9 không phải hiện tượng bất thường. Tại nhiều quốc gia, thị trường cũng từng trải qua giai đoạn đi ngang hoặc điều chỉnh trong khoảng 6–9 tháng sau khi thay đổi phân hạng.

Vì vậy, lãnh đạo VDSC cho rằng không nên kỳ vọng thị trường sẽ lập tức tăng mạnh sau nâng hạng. "Nâng hạng không phải là đích đến, đấy là điểm khởi đầu", ông nhấn mạnh.

Giải bài toán hàng hóa chất lượng

Đi sâu vào những điều kiện cần cải thiện sau nâng hạng, ông Nguyễn Sơn đặc biệt lưu ý đến nguồn cung cổ phiếu chất lượng cao trên thị trường Việt Nam.

Theo Chủ tịch VSDC, trong khoảng ba năm gần đây, số lượng tập đoàn tư nhân thực hiện IPO chưa nhiều, đặc biệt là những doanh nghiệp lớn có nền tảng tài chính tốt. Điều này khiến thị trường chưa có thêm nhiều lựa chọn đầu tư hấp dẫn đối với các định chế quốc tế.

Không chỉ khu vực tư nhân trong nước, ông Sơn cho rằng Việt Nam còn có tiềm năng lớn từ những doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Nhiều doanh nghiệp FDI đã hoạt động thành công tại Việt Nam trong thời gian dài, sở hữu tiềm lực tài chính tốt nhưng chưa tham gia thị trường chứng khoán.

Ông lấy ví dụ về VSIP và nhận định nếu doanh nghiệp này thực hiện IPO, nhiều nhà đầu tư nước ngoài có thể sẽ quan tâm. Đây là một hướng bổ sung nguồn cung cổ phiếu có chất lượng, đồng thời mở rộng cơ hội lựa chọn cho các quỹ quốc tế.

Ở khu vực doanh nghiệp nhà nước, dư địa cũng còn đáng kể khi trong những năm gần đây, thị trường chưa ghi nhận nhiều thương vụ IPO của các doanh nghiệp lớn có nền tảng tài chính tốt. Hoạt động thoái vốn tại một số doanh nghiệp cũng chưa được đẩy mạnh, kể cả những trường hợp Nhà nước không nhất thiết phải tiếp tục nắm giữ tỷ lệ chi phối.

Theo ông Sơn, thực tế này cho thấy trong quá trình phát triển thị trường, Việt Nam đã dành nhiều sự quan tâm cho việc thu hút nhà đầu tư, nhưng nguồn cung hàng hóa chất lượng vẫn chưa được chú trọng tương xứng.

"Về cầu thì có thể chúng ta đã quan tâm, nhưng về cung hàng hóa, trong chừng mực nào đấy chúng ta vẫn chưa thực sự quan tâm", Chủ tịch VSDC nhận định.

Đồng tình với quan điểm này, ông Nguyễn Hữu Huân ví thị trường chứng khoán như một khu chợ. Dù được xây dựng hiện đại, khang trang đến đâu, nếu thiếu hàng hóa hấp dẫn hoặc chất lượng sản phẩm không đáp ứng kỳ vọng, người mua cũng khó quyết định xuống tiền. Vì vậy, việc khuyến khích những doanh nghiệp tư nhân đầu ngành, doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nhà nước có nền tảng tài chính tốt tham gia thị trường sẽ góp phần gia tăng sức hấp dẫn đối với dòng vốn quốc tế.

Tuy nhiên, nguồn cung hàng hóa không phải vấn đề duy nhất. Theo ông Nguyễn Sơn, để nhà đầu tư nước ngoài có thể tiếp cận và giao dịch thuận lợi, Việt Nam vẫn cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế vận hành thị trường.

Thời gian qua, các cơ quan quản lý, sở giao dịch, VSDC và thành viên thị trường đã triển khai nhiều cải cách quan trọng nhằm đáp ứng các yêu cầu nâng hạng. Trong đó có cơ chế Non-Prefunding (NPF), cho phép nhà đầu tư nước ngoài thực hiện giao dịch mà không phải ký quỹ trước toàn bộ giá trị, cùng cơ chế STP giúp tăng cường tương tác và đối chiếu số dư giữa ngân hàng lưu ký với công ty chứng khoán.

Bên cạnh đó, các giải pháp giao dịch thông qua tổ chức môi giới toàn cầu (Global Broker) và định hướng đưa mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP) vào vận hành cũng là những bước tiếp theo nhằm nâng cao hiệu quả giao dịch, thanh toán và kiểm soát rủi ro.

Ông Sơn đồng thời nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện cơ chế công bố thông tin bằng tiếng Anh, áp dụng các chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS), nâng cao chất lượng quản trị rủi ro và đáp ứng những tiêu chuẩn liên quan đến môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp (ESG).

Những phân tích của Chủ tịch VSDC cho thấy việc nâng hạng giúp Việt Nam mở rộng cơ hội tiếp cận dòng vốn quốc tế, nhưng chưa bảo đảm các quỹ sẽ lập tức gia tăng đầu tư. Để chuyển từ những khoản giải ngân thăm dò sang phân bổ vốn với quy mô lớn, thị trường không chỉ cần cơ chế vận hành thuận tiện, an toàn mà còn phải có đủ doanh nghiệp chất lượng để nhà đầu tư lựa chọn.

Trong đó, thúc đẩy IPO các tập đoàn tư nhân có nền tảng tốt, mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp FDI tham gia thị trường và đẩy mạnh IPO, thoái vốn tại doanh nghiệp nhà nước là những hướng được ông Sơn đặc biệt nhấn mạnh nhằm nâng cao sức hấp dẫn của chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn sau nâng hạng.