Cựu sinh viên Bách Khoa SN 1993 là Phó Giám đốc, vừa trở thành nhân sự duy nhất của tỷ phú Phạm Nhật Vượng nhận Giải thưởng Quả Cầu Vàng 2026

TS. Thái Mai Thành, giảng viên ngành Kỹ thuật Cơ khí, Viện Kỹ thuật và Khoa học Máy tính VinUni, Phó Giám đốc Trung tâm Sức khỏe Thông minh VinUni-Illinois (VISHC) vừa được trao Giải thưởng Khoa học Công nghệ Quả Cầu Vàng 2026 ở lĩnh vực Công nghệ robot và tự động hóa.

Giải thưởng do Trung ương Đoàn TNCS Hồ chí Minh phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức, nhằm tôn vinh những tài năng khoa học trẻ có thành tích nổi bật và đóng góp cho sự phát triển của đất nước. Đây là giải thưởng quốc gia uy tín hàng đầu dành cho các nhà khoa học trẻ Việt Nam dưới 35 tuổi, mỗi năm trao cho tối đa 10 cá nhân.

Năm nay, Hội đồng giải thưởng xét chọn từ 77 hồ sơ hợp lệ thuộc 10 lĩnh vực công nghệ chiến lược quốc gia, dựa trên các tiêu chí về thành tích khoa học, tính mới, khả năng ứng dụng và tính chính trực trong nghiên cứu khoa học.

TS. Thành được ghi nhận với nghiên cứu nổi bật về robot mềm ứng dụng trong phẫu thuật ít xâm lấn, in sinh học 3D và phát triển thiết bị y tế thông minh.

Nghiên cứu robot mềm có thể “in” mô sống bên trong cơ thể

Trong phẫu thuật ít xâm lấn, việc tiếp cận những vị trí sâu bên trong cơ thể mà vẫn hạn chế tổn thương mô là thách thức lớn. Các hệ thống robot phẫu thuật truyền thống thường sử dụng cấu trúc cơ học cứng, có thể đạt độ chính xác cao nhưng gặp khó khăn khi di chuyển qua những đường cong giải phẫu phức tạp hoặc thao tác trên các mô mềm dễ tổn thương.

Thay vì sử dụng những cơ cấu cứng, nhóm nghiên cứu của TS. Thành lựa chọn phát triển robot từ vật liệu mềm, có khả năng biến dạng và thích ứng với môi trường xung quanh.

Năm 2023, anh là tác giả thứ nhất của công trình Advanced Soft Robotic System for In Situ 3D Bioprinting and Endoscopic Surgery, công bố trên tạp chí Advanced Science. Nghiên cứu giới thiệu hệ thống robot mềm tích hợp hai chức năng: hỗ trợ thao tác nội soi và in vật liệu sinh học trực tiếp tại vị trí cần tái tạo mô.

Cách tiếp cận này hướng tới khả năng tái tạo cấu trúc mô tại vị trí tổn thương, thay vì phải chế tạo mô ở bên ngoài rồi mới đưa vào cơ thể. Công trình được thực hiện tại UNSW Sydney, thu hút sự chú ý của nhiều cơ quan truyền thông khoa học và công nghệ quốc tế.

Nghiên cứu cũng là cơ sở cho một hồ sơ sáng chế quốc tế về cánh tay robot mềm phục vụ in sinh học và phẫu thuật. Dù vẫn cần trải qua các bước kiểm chứng và đánh giá an toàn trước khi có thể tiến tới ứng dụng lâm sàng, hướng nghiên cứu này mở ra triển vọng kết hợp robot mềm, nội soi và in sinh học để phát triển những phương pháp can thiệp ít xâm lấn hơn.

Từ thủ khoa Bách khoa đến Tiến sĩ tại Australia

TS. Thái Mai Thành tốt nghiệp thủ khoa toàn Khoa Cơ khí, ngành Cơ điện tử, Trường Đại học Bách khoa - Đại học Quốc gia TP.HCM năm 2016. Với thành tích này, anh được trao Huy chương Vàng dành cho sinh viên thủ khoa tốt nghiệp của Khoa Cơ khí.

Sau đó, anh nhận bằng Thạc sĩ Kỹ thuật Hàng không Vũ trụ tại Viện Khoa học và Công nghệ Tiên tiến Hàn Quốc (KAIST) năm 2019, và bằng Tiến sĩ Kỹ thuật Y sinh tại UNSW Sydney năm 2023 với học bổng toàn phần thuộc Chương trình Học bổng Khoa học Công nghệ Vingroup.

TS. Thành tiếp tục nghiên cứu sau tiến sĩ tại Phòng thí nghiệm Robot Y tế của UNSW, phát triển các hệ thống robot hướng tới ứng dụng trong y học và chăm sóc sức khỏe.

Đến nay, anh là tác giả hoặc đồng tác giả của hơn 50 bài báo trên các tạp chí và hội nghị khoa học quốc tế. TS. Thái Mai Thành cũng tham gia 3 hồ sơ sáng chế quốc tế, có 3 bằng sáng chế tại Mỹ và 2 bằng sáng chế tại Việt Nam.

Xây dựng năng lực nghiên cứu robot y sinh tại Việt Nam

Năm 2023, TS. Thái Mai Thành gia nhập Trường Đại học VinUni và thành lập VinUni Biorobotics Lab, từng bước xây dựng môi trường nghiên cứu chuyên sâu về robot sinh học và các hệ thống thông minh phục vụ sức khỏe.

Tại đây, hướng nghiên cứu được mở rộng từ robot phẫu thuật sang nhiều lĩnh vực liên quan như cơ nhân tạo có khả năng tự cảm biến, cảm biến đeo được, thiết bị phản hồi xúc giác và hệ thống hỗ trợ theo dõi phục hồi chức năng.

VinUni Biorobotics Lab hiện thu hút 3 nghiên cứu sinh tiến sĩ, 8 học viên thạc sĩ, 5 trợ lý nghiên cứu và 10 sinh viên đại học tham gia. Nhóm đã đạt một số thành tích tại các diễn đàn học thuật quốc tế.

Không chỉ giới hạn trong lĩnh vực y sinh, nền tảng robot và cảm biến do nhóm phát triển còn có tiềm năng ứng dụng trong những ngành nghề khác. Một ví dụ là dự án VietFruitRise, được tài trợ bởi chương trình Aus4Innovation, hướng tới phát triển công nghệ quản lý thụ phấn thông minh cho sản xuất trái cây tại Việt Nam.

Với TS. Thành, việc xây dựng năng lực nghiên cứu trong nước không chỉ là đưa những công nghệ mới về phòng thí nghiệm Việt Nam mà còn tạo cơ hội để các nhà khoa học trẻ trực tiếp tham gia vào quá trình hình thành tri thức và phát triển công nghệ.

“Trở về Việt Nam không phải là rời xa cơ hội và nghiên cứu đỉnh cao. Điều tôi muốn là sinh viên ở đây được làm những nghiên cứu có thể sánh ngang với các phòng thí nghiệm hàng đầu thế giới, ngay từ Hà Nội”, anh chia sẻ.

Với thành tích của TS. Thái Mai Thành, VinUni hiện có 7 nhà khoa học từng được trao Giải thưởng Khoa học Công nghệ Quả Cầu Vàng.