Đi làm đừng lúc nào cũng nhẫn nhịn: Có những cuộc tranh cãi giúp bạn được tôn trọng hơn

Có một kiểu mệt mỏi rất quen thuộc với dân văn phòng: Bị giao thêm việc nhưng không được ghi nhận, bị đồng nghiệp đẩy trách nhiệm, bị cấp trên đánh giá thiếu công bằng nhưng cuối cùng vẫn tự nhủ nên bỏ qua để giữ hòa khí.

Chúng ta được khuyên phải chuyên nghiệp, bình tĩnh, hòa đồng và tránh xung đột. Những lời khuyên ấy không sai. Tuy nhiên, khi sự nhẫn nhịn trở thành thói quen, ranh giới giữa việc giữ gìn quan hệ và chấp nhận bị đối xử bất công cũng dần trở nên mong manh.

Một quan điểm của Frances Hedges trên Harper's Bazaar UK đã đặt ra câu hỏi đáng suy ngẫm: Liệu sự tức giận tại nơi làm việc có thực sự tiêu cực, hay đôi khi chính nó là động lực để con người thay đổi những điều không còn phù hợp?

Câu trả lời có lẽ nằm ở cách chúng ta lựa chọn cuộc tranh luận và chuẩn bị cho nó.

Không phải cơn giận nào cũng cần được kìm nén

Theo báo cáo State of the Global Workplace 2026 của Gallup, 22% người lao động trên toàn thế giới cho biết họ đã trải qua cảm giác tức giận trong phần lớn thời gian của ngày trước khi được khảo sát. Tỷ lệ này ở nam và nữ đều là 22%.

Con số ấy cho thấy tức giận không phải trải nghiệm hiếm gặp trong môi trường làm việc. Vấn đề là nhiều người vẫn coi cảm xúc này như một biểu hiện của sự thiếu chuyên nghiệp.

Đặc biệt với phụ nữ, áp lực phải giữ thái độ ôn hòa đôi khi còn lớn hơn. Một người đàn ông thể hiện sự cứng rắn có thể được nhận xét là quyết đoán, trong khi một phụ nữ bày tỏ sự bất bình lại có nguy cơ bị đánh giá là quá nhạy cảm hoặc khó hợp tác.

Nhà trị liệu tâm lý Kathleen Saxton, tác giả cuốn sách Sly and Mighty, cho rằng mong muốn được tổ chức chấp nhận không nên khiến một người bỏ qua những hành vi không thể chấp nhận. Quan điểm này chạm đến một thực tế phổ biến: Nhiều nhân viên không thiếu khả năng nhận ra điều bất hợp lý. Họ chỉ lo rằng nếu lên tiếng, mình sẽ trở thành người gây rắc rối.

Chẳng hạn, một nhân viên thường xuyên hoàn thành công việc đúng hạn nhưng liên tục phải làm thay phần việc của đồng nghiệp. Ban đầu, người ấy có thể nghĩ rằng giúp đỡ nhau là điều bình thường. Sau vài tháng, sự hỗ trợ bất đắc dĩ trở thành trách nhiệm mặc định, trong khi thành tích vẫn được chia đều.

Đến một lúc nào đó, cảm giác khó chịu xuất hiện không phải vì người ấy ích kỷ, mà vì sự phân chia công việc đã mất cân bằng. Nếu cứ tiếp tục im lặng, vấn đề chưa chắc tự biến mất. Ngược lại, người khác có thể mặc nhiên cho rằng cách sắp xếp hiện tại hoàn toàn ổn.

Bởi vậy, điều cần thay đổi không phải là cố gắng trở thành một người không bao giờ nổi giận. Quan trọng hơn, chúng ta cần hiểu cơn giận đang báo hiệu điều gì. Đó có thể là cảm giác không được tôn trọng, công sức không được ghi nhận hoặc một giới hạn cá nhân đã nhiều lần bị vượt qua.

Muốn tranh luận có kết quả, đừng bước vào cuộc nói chuyện chỉ với cảm xúc

Tuy nhiên, lên tiếng không có nghĩa là phản ứng ngay khi đang tức giận.

Đây cũng là điểm được Kathleen Saxton đặc biệt nhấn mạnh. Từ kinh nghiệm làm việc ở những vị trí quản lý cấp cao và tuyển dụng lãnh đạo, bà nhận thấy sự chuẩn bị đóng vai trò quan trọng trong những cuộc đối thoại khó khăn.

Một người bước vào phòng họp với tâm trạng ấm ức nhưng không có bằng chứng cụ thể rất dễ rơi vào tình huống bất lợi. Khi cuộc trao đổi chuyển thành tranh cãi về thái độ, vấn đề ban đầu có thể bị bỏ quên. Ngược lại, nếu đã chuẩn bị đầy đủ thông tin, người lao động có thể đưa cuộc trò chuyện trở lại đúng trọng tâm.

Ví dụ, thay vì nói rằng cấp trên luôn đối xử bất công với mình, hãy chỉ ra những tình huống cụ thể: Khối lượng công việc tăng như thế nào, nhiệm vụ được giao có vượt ngoài phạm vi trách nhiệm hay không, những đóng góp nào chưa được ghi nhận. Một lời phàn nàn chung chung rất dễ bị bác bỏ. Những dữ kiện rõ ràng sẽ tạo cơ sở tốt hơn để hai bên thảo luận.

Saxton cũng khuyên người lao động nên xác định trước kết quả mình mong muốn. Đây là chi tiết tưởng nhỏ nhưng lại quyết định hiệu quả của cuộc trao đổi.

Bạn muốn được giảm bớt khối lượng công việc, điều chỉnh mức lương, thay đổi cách phối hợp hay chỉ cần một lời xin lỗi?

Nếu không biết bản thân muốn gì, cuộc nói chuyện rất dễ biến thành nơi kể lại hàng loạt chuyện bực bội từ nhiều tháng trước.

Trong thực tế, người lao động có thể thử một số cách diễn đạt đơn giản:

"Em muốn trao đổi lại về cách phân chia công việc trong nhóm vì hiện tại có một số phần việc chưa cân đối".

"Em sẵn sàng hỗ trợ, nhưng cần thống nhất rõ đâu là nhiệm vụ chính của em để bảo đảm tiến độ".

"Em nghĩ chúng ta nên xem lại các tiêu chí đánh giá để mọi người có cùng cách hiểu".

"Em muốn tập trung vào vấn đề đang cần giải quyết, thay vì nhận xét về thái độ của nhau".

Những câu nói ấy không nhằm công kích cá nhân. Chúng giúp người nói thể hiện quan điểm rõ ràng mà vẫn giữ được sự chuyên nghiệp.

Một nguyên tắc hữu ích khác là đừng cố giải quyết mọi bất đồng trong cùng một cuộc họp. Nếu vấn đề liên quan đến lương thưởng, hãy tập trung vào lương thưởng. Nếu muốn thay đổi cách phân công công việc, hãy chuẩn bị những thông tin liên quan trực tiếp đến việc phân công.

Càng nói lan man, thông điệp chính càng dễ bị loãng.

Người trưởng thành nơi công sở không phải người luôn nói "vâng"

Chuyên gia giải quyết xung đột Priya Parker đưa ra một góc nhìn đáng chú ý: Mâu thuẫn không phải lúc nào cũng phá hoại tập thể. Nếu được xử lý đúng cách, nó có thể giúp các thành viên hiểu nhau hơn và cải thiện cách làm việc.

Điều này đặc biệt đúng với những môi trường đòi hỏi sự sáng tạo.

Một cuộc họp mà tất cả đều đồng ý với ý kiến của người đứng đầu có thể diễn ra rất nhanh, nhưng chưa chắc tạo ra kết quả tốt nhất. Nếu nhân viên không dám phản biện vì sợ bị đánh giá, những ý tưởng chưa hợp lý sẽ không được xem xét đầy đủ. Những rủi ro đáng lẽ có thể phát hiện sớm cũng dễ bị bỏ qua. Ngược lại, khi một tập thể cho phép các thành viên đặt câu hỏi, phản biện và đưa ra quan điểm khác biệt, mọi người có thêm cơ hội nhìn vấn đề từ nhiều phía.

Dĩ nhiên, tranh luận mang tính xây dựng không đồng nghĩa với việc ai cũng được phép trút giận lên người khác. Một môi trường làm việc lành mạnh cần phân biệt rõ giữa phản biện ý tưởng và công kích con người.

Bạn có thể không đồng tình với phương án của đồng nghiệp mà không cần phủ nhận năng lực của họ. Bạn cũng có thể từ chối một yêu cầu thiếu hợp lý mà không phải hạ thấp người đưa ra yêu cầu ấy.

Đó là kỹ năng cần rèn luyện, chứ không phải đặc điểm tính cách mà ai sinh ra cũng có sẵn.

Với những vấn đề mang tính hệ thống, chẳng hạn nhiều nhân viên cùng gặp khó khăn vì cách quản lý thiếu minh bạch, việc trao đổi dựa trên những trải nghiệm và bằng chứng cụ thể cũng có thể hiệu quả hơn so với để từng người âm thầm chịu đựng.

Tất nhiên, không phải mâu thuẫn nào cũng đáng để theo đuổi đến cùng. Có những chuyện chỉ là khác biệt trong thói quen làm việc, cách diễn đạt hoặc sở thích cá nhân. Nếu không ảnh hưởng đáng kể đến công việc và quyền lợi, chúng ta hoàn toàn có thể lựa chọn bỏ qua.

Nhưng với những vấn đề liên quan đến sự tôn trọng, tính công bằng, trách nhiệm hoặc hành vi gây tổn hại, im lặng kéo dài có thể khiến tình hình trở nên tồi tệ hơn. Điều quan trọng là biết phân biệt hai trường hợp ấy.

Trước khi quyết định lên tiếng, hãy tự hỏi mình 3 câu

Một cuộc đối thoại khó khăn sẽ có nhiều cơ hội đạt kết quả nếu người trong cuộc tự làm rõ ba điều.

Thứ nhất, đây là chuyện khiến mình khó chịu nhất thời hay là vấn đề đã lặp lại nhiều lần?

Có những ngày công việc quá tải khiến một lời nhận xét bình thường cũng trở nên khó nghe. Khi ấy, dành thời gian bình tĩnh lại có thể giúp chúng ta nhìn nhận sự việc công bằng hơn. Nhưng nếu cùng một tình huống bất hợp lý liên tục tái diễn, đó là dấu hiệu cần được trao đổi nghiêm túc.

Thứ hai, mình có đủ thông tin để chứng minh vấn đề không?

Cảm nhận cá nhân rất quan trọng, nhưng trong những cuộc thảo luận liên quan đến công việc, dữ kiện cụ thể thường giúp giải quyết bất đồng hiệu quả hơn.

Thứ ba, mình mong điều gì thay đổi sau cuộc nói chuyện?

Nếu không xác định được kết quả mong muốn, tốt nhất nên dành thêm thời gian chuẩn bị trước khi đối thoại.

Cuối cùng, trưởng thành trong môi trường công sở không có nghĩa là trở thành một người dễ chịu trong mắt tất cả mọi người. Bạn không cần phản đối mọi thứ để chứng minh mình mạnh mẽ, nhưng cũng không nhất thiết phải đồng ý với tất cả để được yêu quý.

Có những cuộc tranh luận không đáng để mất thời gian. Nhưng cũng có những lần lên tiếng giúp chúng ta giữ được lòng tự trọng, bảo vệ thành quả lao động và khiến những người xung quanh hiểu rằng sự tử tế không đồng nghĩa với việc có thể bị đối xử tùy tiện.

Giữ hòa khí là một lựa chọn tốt. Nhưng hòa khí chỉ thực sự có giá trị khi nó không được duy trì bằng sự chịu đựng của một người.