Điều gì xảy ra khi đi máy bay mà không để điện thoại ở 'chế độ máy bay'?

“ Quý khách vui lòng chuyển các thiết bị điện tử sang chế độ máy bay hoặc tắt nguồn.. .”, câu thoại quen thuộc này vang lên trong cabin mỗi khi tàu bay chuẩn bị lăn ra đường cất cánh. Đối với không ít hành khách, hành động gạt thanh gạt “Airplane Mode” ( Chế độ máy bay ) trên điện thoại thông minh đã trở thành phản xạ tự nhiên.

Thế nhưng, cũng có những lúc do vô tình quên hoặc cố ý phớt lờ, một vài chiếc điện thoại vẫn thản nhiên kết nối sóng di động trong suốt hành trình. Liệu sơ suất nhỏ như vậy có thực sự nguy hiểm đến mức làm hỏng một chuyến bay, hay chỉ là quy định cứng nhắc mà thôi?

Để hiểu rõ điều gì thực sự xảy ra, cần quay ngược thời gian về giai đoạn phát triển đầu tiên của ngành hàng không dân dụng và viễn thông. Điện thoại di động phát và nhận tín hiệu thông qua sóng vô tuyến băng tần cao để kết nối với các trạm thu phát sóng (BTS) trên mặt đất.

Khi máy bay ở độ cao hàng nghìn mét và di chuyển với tốc độ hàng trăm km/giờ, điện thoại di động sẽ liên tục mất kết nối với trạm phát sóng này và cố gắng tìm kiếm trạm khác. Để duy trì liên lạc, chiếc điện thoại bắt buộc phải phát ra công suất sóng mạnh nhất có thể.

Sự bùng nổ của các thiết bị cầm tay từ những năm 1990 đã khiến các cơ quan quản lý hàng không quốc tế lo ngại rằng tổng năng lượng bức xạ từ hàng trăm chiếc điện thoại hoạt động cùng lúc có thể gây nhiễu các hệ thống vô tuyến trên máy bay.

Các thiết bị nhạy cảm nhất chịu ảnh hưởng bao gồm hệ thống liên lạc đàm thoại giữa phi công với trạm điều hành bay, hệ thống định vị vệ tinh, cũng như thiết bị đo độ cao bằng radar, những công cụ sinh tử giúp tàu bay hạ cánh an toàn trong điều kiện sương mù hay thời tiết xấu.

Thực tế kỹ thuật cho thấy, việc quên bật chế độ máy bay hiếm khi trực tiếp gây ra một tai nạn thảm khốc ngay lập tức. Các dòng máy bay hiện đại ngày nay đều được thiết kế và bọc lót chống nhiễu vô tuyến rất tốt. Tuy nhiên, rắc rối thực sự lại nằm ở sự phiền toái mà nó gây ra cho tổ lái trong khoang điều khiển.

Khi một hoặc nhiều điện thoại cố gắng kết nối với mạng di động dưới mặt đất, nó phát ra các xung sóng điện từ. Tín hiệu này khi gặp hệ thống âm thanh của máy bay sẽ tạo ra những tiếng “bíp bíp” hoặc tiếng ù kéo dài liên tục. Hiện tượng này hoàn toàn tương tự như việc đặt một chiếc điện thoại đang gọi điện ngay cạnh loa thùng dưới mặt đất.

Hãy hình dung phi công đang phải căng trí óc để lắng nghe các chỉ dẫn điều phối quan trọng từ đài kiểm soát không lưu trong thời điểm cất cánh hoặc hạ cánh, hai giai đoạn nguy hiểm nhất của chuyến bay nhưng trong tai nghe lại liên tục xuất hiện những tạp âm tạch tạch khó chịu. Sự xao nhãng này, dù chỉ trong vài giây ngắn ngủi, cũng có thể dẫn đến việc nghe sai khẩu lệnh và gây ra những hậu quả vô cùng tồi tệ.

Gây phiền hà cho nhà mạng di động

Một khía cạnh ít ai ngờ tới là việc không bật chế độ máy bay lại gây phiền hà rất lớn cho chính các nhà mạng di động bên dưới. Ở độ cao tiêu chuẩn, một chiếc điện thoại di động mở sóng có thể bắt được tín hiệu từ rất nhiều trạm thu phát sóng cùng một lúc do không có vật cản.

Khi tàu bay xé gió lao đi với tốc độ cực nhanh, điện thoại sẽ liên tục nhảy từ trạm BTS này sang trạm BTS khác, bắt các trạm này phải liên tục thực hiện quy trình bàn giao kết nối (handover). Nếu hàng trăm hành khách trên hàng chục chuyến bay cùng lúc làm điều này, hệ thống mạng di động dưới mặt đất sẽ bị quá tải cục bộ, dẫn đến tình trạng nghẽn mạng hoặc rớt cuộc gọi của những người dùng đang ở dưới mặt đất.

Công nghệ hàng không và viễn thông ngày nay đã có những bước tiến vượt bậc. Hiện nay, nhiều hãng hàng không lớn trên thế giới đã lắp đặt hệ thống trạm phát sóng siêu nhỏ ngay trên máy bay (Picocell) kết nối qua vệ tinh.

Động thái này cho phép hành khách sử dụng wifi hoặc thậm chí nghe gọi trên không mà không làm ảnh hưởng đến hệ thống điều khiển bay. Liên minh Châu Âu (EU) cũng đã bắt đầu cho phép các hãng hàng không cung cấp công nghệ mạng 5G tần số riêng trên các chuyến bay.

Dù vậy, quy định bật “chế độ máy bay” vẫn được duy trì bắt buộc trên hầu hết các chuyến bay toàn cầu, đặc biệt là vào thời điểm cất cánh và hạ cánh. Lý do không chỉ dừng lại ở vấn đề kỹ thuật sóng vô tuyến, mà còn thuộc về nguyên tắc an toàn hành vi.

Khi cất cánh và hạ cánh, phi hành đoàn cần sự tập trung tuyệt đối của tất cả hành khách để xử lý nếu có tình huống khẩn cấp xảy ra. Nếu ai cũng mải mê nhìn vào màn hình, đeo tai nghe hoặc nói chuyện điện thoại, phản ứng của họ sẽ bị chậm trễ khi nhận được lệnh sơ tán.

Tóm lại, chiếc điện thoại nhỏ bé không thể tự mình làm rơi một phi cơ hiện đại nhưng sẽ gây phiền nhiễu cho phi công cũng như các trạm phát sóng. Hành động nhỏ gạt sang “Chế độ máy bay” lại thể hiện sự văn minh và tinh thần trách nhiệm. Nó bảo vệ sự tập trung của phi công, giữ an toàn cho toàn bộ hành trình và mang lại sự bình yên cho chính không gian chung của chuyến bay.