Doanh nghiệp tự quyết giá xăng dầu nhưng công bố giá mới ít nhất trước 30 phút

Tại dự thảo lần thứ 14 Nghị định về kinh doanh xăng dầu đang được lấy ý kiến hoàn thiện, Bộ Công Thương tiếp tục đề xuất bỏ cơ chế Nhà nước công bố giá cơ sở định kỳ. Thay vào đó, doanh nghiệp đầu mối và thương nhân phân phối được tự quyết định giá bán, thực hiện kê khai và kết nối dữ liệu để cơ quan quản lý theo dõi, giám sát.

Tuy nhiên, doanh nghiệp đầu mối phải công khai thời điểm áp dụng giá mới trước ít nhất 30 phút, ghi rõ giờ, phút có hiệu lực. Quy định này nhằm ngăn tình trạng tăng giá sớm hoặc trì hoãn giảm giá khi thị trường biến động.

Doanh nghiệp không được lợi dụng việc điều chỉnh giá để ngừng bán hoặc hạn chế bán xăng dầu trái quy định. Các thông báo, dữ liệu về thời điểm công bố, cập nhật giá và giao dịch liên quan phải được lưu trữ, không được tự ý chỉnh sửa hoặc xóa.

Đối với thương nhân phân phối, dự thảo cho phép tự quyết định giá bán nhưng không vượt mức giá do thương nhân đầu mối cung cấp công bố. Khi đầu mối tăng giá, đơn vị phân phối không bắt buộc phải tăng giá tương ứng.

Tại những địa bàn xa cảng, kho đầu mối, giá bán có thể cao hơn nhưng mức chênh lệch không quá 2% theo đề xuất trong dự thảo.

Về chi phí kinh doanh định mức trong công thức tính giá, Bộ Công Thương dự kiến thông báo mức điều chỉnh theo chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và thời điểm áp dụng, chậm nhất ngày 31/1 hằng năm. Doanh nghiệp phải báo cáo chi phí thực tế hằng năm và thực hiện kiểm toán độc lập định kỳ 3 năm một lần.

Dự thảo cũng bổ sung dấu hiệu phục vụ điều tra hành vi hạn chế cạnh tranh. Theo đó, nhóm từ hai thương nhân đầu mối hoặc thương nhân phân phối trở lên hoạt động trên cùng địa bàn, có tổng thị phần từ 30% trở lên, nếu có dấu hiệu thông đồng, thỏa thuận giá không xuất phát từ biến động đầu vào, có thể thuộc diện xem xét, điều tra theo quy định.

Trong trường hợp thị trường biến động bất thường, Nhà nước vẫn có thể can thiệp bằng cách áp dụng giá tối đa, khung giá hoặc giá cụ thể trong một thời hạn nhất định để bình ổn thị trường khi cần thiết.

Mới đây, Bộ Công Thương đã thông tin về các công cụ kiểm soát, giám sát liên quan đến đề xuất cho phép doanh nghiệp tự quyết giá xăng dầu. Theo đó, Bộ cho biết sẽ giám sát hệ thống dữ liệu cảnh báo những trường hợp bất thường để cơ quan quản lý kiểm tra, giám sát thường xuyên, nhất là khi doanh nghiệp điều chỉnh giá.

Bộ nhấn mạnh, dự thảo Nghị định mới được xây dựng với mục tiêu để giá xăng dầu vận hành sát hơn cơ chế thị trường nhưng vẫn bảo đảm vai trò quản lý của Nhà nước. Doanh nghiệp được giao quyền quyết định giá bán nhưng phải tính toán giá theo công thức và các yếu tố cấu thành giá do Nhà nước quy định.

Một trong những công cụ quan trọng để Nhà nước giám sát là cơ chế kê khai giá. Khi xác định hoặc điều chỉnh giá bán, doanh nghiệp phải kê khai công thức tính, các yếu tố cấu thành giá và giải trình nguyên nhân biến động với cơ quan quản lý.

Việc kê khai được thực hiện trên hệ thống cơ sở dữ liệu về giá do Bộ Công Thương xây dựng và áp dụng trên cả nước. Hệ thống này cũng sẽ có những cảnh báo đối với các yếu tố bất thường để cơ quan quản lý Nhà nước như Sở Công Thương, Bộ Công Thương có thể giám sát. Từ những cảnh báo này có sự kiểm tra, giám sát thường xuyên khi doanh nghiệp quyết định giá và thay đổi giá bán.

Hệ thống cũng sẽ cảnh báo kịp thời đến Sở Công Thương và lực lượng quản lý thị trường đối với những thương nhân có kê khai nhưng không giải trình được các yếu tố biến động làm tăng hoặc giảm giá.

Như vậy, dù được trao quyền quyết định giá, doanh nghiệp vẫn phải chịu trách nhiệm giải trình về cơ sở hình thành giá và các biến động bất thường. “ Doanh nghiệp phải làm rõ yếu tố nào trong cấu thành giá có biến động, như chi phí đầu vào, chi phí định mức… ”, đại diện Bộ Công Thương cho biết.

Trong các yếu tố hình thành giá, chi phí định mức vẫn là một yếu tố do Nhà nước quản lý và được doanh nghiệp đưa vào công thức tính giá. Trường hợp Nhà nước sử dụng các biện pháp bình ổn giá xăng dầu, doanh nghiệp cũng phải căn cứ vào những biện pháp này khi điều chỉnh giá bán.

Cho phép thương nhân phân phối mua bán xăng dầu lẫn nhau

Một nội dung đáng chú ý tại dự thảo lần thứ 14 là đề xuất cho phép các thương nhân phân phối mua bán xăng dầu lẫn nhau, đi kèm những điều kiện nhằm kiểm soát nguồn hàng và bảo đảm trách nhiệm cung ứng.

Theo phương án mới, thương nhân phân phối được ký hợp đồng mua xăng dầu từ một hoặc nhiều thương nhân đầu mối, đồng thời được bán hàng cho thương nhân phân phối khác.

Tuy nhiên, xăng dầu mua từ thương nhân phân phối khác chỉ được bán tại cửa hàng bán lẻ, điểm bán xăng dầu thuộc hệ thống của bên mua hoặc cung ứng cho cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp sử dụng xăng dầu.

Trường hợp mua xăng dầu từ thương nhân phân phối khác nhưng không đưa ra tiêu thụ trên thị trường, hoạt động này có thể bị xác định là đầu cơ và xử lý theo quy định pháp luật.

Dự thảo quy định thương nhân phân phối bán hàng cho đơn vị khác phải bảo đảm nguồn cung theo hợp đồng đã ký, không được đơn phương ngừng hoặc giảm lượng cung cấp trái thỏa thuận. Khi có nguy cơ không bảo đảm nguồn cung, bên bán phải thông báo ngay cho bên mua và báo cáo UBND cấp tỉnh nơi hệ thống phân phối của bên mua bị ảnh hưởng để phối hợp xử lý.

Các giao dịch mua bán phải gắn với việc giao nhận hàng hóa thực tế, chuyển quyền sở hữu và bảo đảm truy xuất nguồn gốc theo từng lô hàng thông qua hóa đơn điện tử, chứng từ giao nhận và liên kết với giao dịch tiếp theo.