Đội quân đất nung của Tần Thủy Hoàng chôn giấu bí mật 2.200 năm: 79 dấu vân tay hé lộ điều bất ngờ

Khi quan tài của Tần Thủy Hoàng được đưa vào lăng mộ hơn 2.200 năm trước, ông không đơn độc bước sang thế giới bên kia. Hàng ngàn chiến binh đất nung đã cùng ông bước vào cõi vĩnh hằng. Có lẽ được tạo tác dựa theo hình mẫu của những người từng phục vụ Tần Thủy Hoàng khi còn sống, không một bức tượng nào hoàn toàn giống nhau.

Nhưng ai đã tạo nên đội quân đất nung này? Một số người đã để lại dấu vân tay của họ.

Trang Popular Mechanic mới đây đưa tin, lâu nay vẫn có quan niệm phổ biến rằng chỉ có các nghệ nhân nam mới có thể tạo ra toàn bộ đội quân đất nung của Tần Thủy Hoàng từ đất sét.

Tuy nhiên, khi nhà khảo cổ học Xiaoxi Li thuộc Bảo tàng Lăng mộ Tần Thủy Hoàng (tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc) cùng nhóm nghiên cứu của mình tiến hành điều tra, ông đã phát hiện ra một điều khác biệt đáng kinh ngạc. Dấu vân tay lưu lại trên các bức tượng cho thấy không phải tất cả các thợ thủ công đều là đàn ông trưởng thành.

Phân tích các dấu vân tay được in trên đất sét khi còn ướt và được bảo tồn vĩnh viễn sau khi nung cho thấy rằng các tượng đất nung không chỉ được tạo ra bởi đàn ông mà còn bởi phụ nữ và trẻ em.

Các nhà khảo cổ học trước đây từng phát hiện ra các dấu vân tay này nhưng không có cách nào tìm hiểu thêm về chúng. Nhóm của ông Li là nhóm đầu tiên khai thác được bằng chứng sinh học từ chúng.

"Những phát hiện này thách thức giả định lâu nay rằng việc sản xuất đội quân đất nung chỉ dựa vào lao động nam giới trưởng thành, đồng thời cung cấp bằng chứng sinh học định lượng đầu tiên về một lực lượng lao động đa dạng bao gồm cả phụ nữ và trẻ em", nhà khảo cổ này cho biết trong một nghiên cứu được công bố gần đây trên Tạp chí Di sản Văn hóa của Trung Quốc.

Quy mô của dự án xây dựng lăng mộ Tần Thủy Hoàng giúp giải thích tại sao cần rất nhiều người tham gia. Bên cạnh khoảng 8.000 tượng đất nung kích thước thật là 130 cỗ xe ngựa kéo bởi 520 con ngựa, cộng thêm 150 con ngựa kỵ binh khác. Nhà Tần vốn nổi tiếng với việc thực hiện những công trình có quy mô lớn như vậy, và các nghiên cứu trước đây thường tập trung vào cách thức thực hiện kỳ tích đáng kinh ngạc đó hơn là tìm hiểu xem ai đã thực hiện nó.

Những thông tin ít ỏi về các thợ thủ công đến từ dấu hiệu xưởng sản xuất của họ - hoặc chữ "Cung" (宫) hoặc "Hàm Dương" (咸阳) - và từ sự khác biệt về thành phần đất sét, cho thấy các bộ phận cơ thể của tượng đất nung được sản xuất tại các xưởng thủ công riêng biệt. Nhưng danh tính của các thợ thủ công vẫn là một khoảng trống.

Và trong khi các học giả thường cho rằng chỉ có đàn ông trưởng thành mới bị bắt buộc làm công việc này ở Trung Quốc vào thời nhà Tần, thì các dòng chữ khắc trên đồ sơn mài cùng thời kỳ lại ghi nhận công sức của phụ nữ và trẻ em, cả trai lẫn gái.

Để kiểm chứng giả thuyết đó, nhóm của nhà khảo cổ Li đã tập trung vào dấu vân tay được tìm thấy trên các tượng chiến binh đất nung trong một hố khai quật duy nhất của khu lăng mộ. Các nhà nghiên cứu đã chụp ảnh các dấu vân tay, chỉ giữ lại những dấu vân tay không bị biến dạng hoặc bị mòn và do đó đủ rõ ràng để phân tích.

Sau đó, các bức ảnh được xử lý kỹ thuật số để tối đa hóa khả năng hiển thị của những đường vân và rãnh để có thể đo đạc cẩn thận các chi tiết. Sau quá trình này, các nhà nghiên cứu cũng loại bỏ những dấu vân tay trùng lặp trên cùng một bộ phận cơ thể của bức tượng (được cho là đến từ cùng một bàn tay).

Nhóm nghiên cứu còn lại hình ảnh của 79 dấu vân tay trên 36 bức tượng. Hầu hết các dấu vân tay được lưu lại trên đầu và tay của bức tượng, có lẽ trong quá trình gắn các bộ phận đó vào phần còn lại của cơ thể. Một số dấu vân tay khác xuất hiện trên các chi tiết áo giáp, chẳng hạn như đinh tán và dây thắt lưng, được ép lên bề mặt bức tượng.

Phân tích các hình ảnh phóng đại, các nhà nghiên cứu đã có thể xác định một số dấu vân tay thuộc về những thợ thủ công không phải là đàn ông trưởng thành. Manh mối quan trọng là khoảng cách giữa các đường vân tay, cho thấy độ tuổi: vì khoảng cách giữa các đường vân rộng ra khi cơ thể phát triển, khoảng cách hẹp hơn có thể cho thấy đó là bàn tay của người trẻ tuổi.

Tuy nhiên, phương pháp này vẫn còn chỗ cho sự không chắc chắn. Hình thái của một số dấu vân tay phù hợp với một cậu bé hoặc một phụ nữ trưởng thành; và có thể đất sét đã co lại khi khô và nung, làm các dấu vân tay cũng co theo, mặc dù mức độ co lại (nếu có) vẫn chưa rõ.

Vị trí của các dấu vân tay cũng có thể tiết lộ điều gì đó khác về những người thợ thủ công: những người thợ ít kinh nghiệm hơn có thể dễ để lại dấu vết hơn, quên làm mịn bề mặt đất sét sau khi gắn đầu và tay vào cơ thể bức tượng.

Trái ngược với những giả định trước đây, chưa đến một nửa số dấu vân tay (chỉ 45%) được cho là của nam giới trưởng thành. Gần 33% dường như thuộc về phụ nữ trưởng thành. Trẻ em dưới 15 tuổi (độ tuổi trưởng thành ở Trung Quốc thời bấy giờ) chiếm khoảng 22%. Những đứa trẻ này rất có thể là những người học việc đang học nghề từ các nghệ nhân - một giả thuyết được hỗ trợ bởi các bản thảo pháp luật thời nhà Tần còn sót lại mô tả thời gian đào tạo mà những người thợ học việc cần có trước khi trở thành nghệ nhân.

Tuy nhiên, vẫn còn nhiều câu hỏi chưa được giải đáp. Bởi vì mới chỉ có một phần nhỏ trong số các bức tượng đất nung được xem xét, nên sự phân bố dấu vân tay có thể không đúng với phần còn lại của đội quân này, vốn mất hơn một thập kỷ để tạo ra. Chỉ bằng cách nghiên cứu những bức tượng còn lại, các nhà nghiên cứu mới có thể tìm hiểu thêm về người đã tạo ra chúng.

"Mặc dù có những hạn chế đó, công trình nghiên cứu này đánh dấu một bước đột phá quan trọng về phương pháp luận trong quá trình khảo cổ học đội quân đất nung", nhà khảo cổ Li nói, "mang đến một góc nhìn mới về cách tổ chức lao động thủ công do nhà nước Tần quản lý, đồng thời kiểm chứng [các phương pháp được sử dụng] trong nghiên cứu về nghề thủ công thời cổ đại."