Dùng AI quá 10 phút/ngày? Bạn đang tự "hủy hoại" bộ não mình mà không biết!

Theo Wired, dùng chatbot AI chỉ 10 phút có thể gây ra những tác động tiêu cực đáng kinh ngạc đến khả năng tư duy và giải quyết vấn đề. Đây là kết luận từ nghiên cứu mới của các chuyên gia tại Carnegie Mellon, MIT, Oxford và UCLA.

Nhóm nghiên cứu đã giao các bài toán phân số và đọc hiểu cho hàng trăm người trên một nền tảng trực tuyến có trả phí. Những người tham gia được chia thành các nhóm để thực hiện thử thách và nhận thù lao bằng đồng USD cho công sức của mình.

Trong thí nghiệm, một nhóm được phép dùng trợ lý AI để giải quyết công việc một cách tự động hoàn toàn. Kết quả cho thấy khi có công cụ hỗ trợ, năng suất của họ tăng vọt trong thời gian ngắn.

Tuy nhiên, kịch bản thay đổi hoàn toàn khi các nhà nghiên cứu đột ngột thu hồi quyền truy cập vào trợ lý AI. Những người này lập tức rơi vào trạng thái lúng túng, dễ dàng bỏ cuộc hoặc đưa ra các đáp án sai lệch.

Nghiên cứu chỉ ra rằng việc lạm dụng AI có thể giúp tăng năng suất tức thời nhưng lại làm thui chột kỹ năng giải quyết vấn đề cốt lõi. Chúng ta đang đánh đổi năng lực tư duy nền tảng lấy sự tiện lợi nhất thời.

Sự suy giảm quyền năng và bài toán về lòng kiên trì

Ông Michiel Bakker, Trợ lý Giáo sư tại MIT, chia sẻ quan điểm về vấn đề này: “Bài học ở đây không phải là cấm AI trong học tập hay làm việc. AI rõ ràng giúp con người làm việc tốt hơn tại thời điểm sử dụng, đó là một giá trị không thể phủ nhận.”

Ông nhấn mạnh thêm: “Tuy nhiên, chúng ta cần thận trọng hơn về cách thức và thời điểm mà AI can thiệp hỗ trợ. Sự giúp đỡ quá mức có thể khiến bộ não con người trở nên thụ động.”

Vị giáo sư này từng làm việc tại Google DeepMind ở London trước khi chuyển về MIT. Ông luôn trăn trở về việc công nghệ có thể làm suy giảm quyền năng của con người trong dài hạn.

Ông cho biết ý tưởng nghiên cứu bắt nguồn từ một bài tiểu luận về sự phụ thuộc vào AI. Bài viết đó vẽ ra một viễn cảnh khá u ám, cho rằng việc con người bị AI “tước quyền năng” là điều khó tránh khỏi.

Dẫu vậy, ông Bakker tin rằng chúng ta vẫn có thể thay đổi bằng cách căn chỉnh AI theo các giá trị nhân văn. Mục tiêu là để AI giúp con người phát triển năng lực trí tuệ thay vì chỉ làm hộ mọi việc.

Ông chia sẻ với sự tâm huyết: “Đây thực chất là một câu hỏi về nhận thức - về lòng kiên trì, khả năng tự học và cách con người đối mặt với khó khăn. Chúng tôi muốn nghiên cứu kỹ sự tương tác này trong môi trường kiểm soát.”

Kết quả nghiên cứu gây lo ngại vì sự kiên trì là chìa khóa để con người tiếp thu kỹ năng mới. Nếu mất đi sự bền bỉ khi gặp khó khăn, khả năng học hỏi và phát triển bản thân sẽ bị dự báo là sẽ sụt giảm nghiêm trọng.

Ông Bakker cho rằng cần phải định nghĩa lại cách thức vận hành của các công cụ trí tuệ nhân tạo. AI cần đóng vai trò như một người thầy giỏi, biết khi nào nên im lặng để người học tự tư duy.

Ông phân tích cụ thể hơn: “Các hệ thống đưa ra đáp án trực tiếp sẽ có tác động lâu dài rất khác so với các hệ thống có tính chất gợi mở, kèm cặp hoặc đặt ra thử thách để người dùng tự tìm tòi.”

Rủi ro từ sự phụ thuộc và cái giá của sự lười biếng

Dù vậy, vị giáo sư cũng thừa nhận việc cân bằng giữa hỗ trợ và “giáo huấn” là một bài toán khó. Các công ty công nghệ hiện nay cũng đã bắt đầu nhận ra những tác động tinh vi này.

Ví dụ như OpenAI, họ đang nỗ lực giảm bớt sự “nịnh bợ” của các mô hình GPT đời mới. Đó là tình trạng AI quá dễ dàng đồng ý hoặc tán dương người dùng một cách máy móc, gây ra sự chủ quan.

Việc quá tin tưởng vào AI đặc biệt nguy hiểm khi các công cụ này không hoạt động như kỳ vọng. Nhất là với các hệ thống AI mang tính tác nhân vốn có khả năng tự vận hành độc lập.

Các hệ thống này làm những công việc phức tạp một cách tự chủ nhưng đôi khi lại mắc lỗi ngớ ngẩn. Điều này đặt ra dấu hỏi lớn về kỹ năng của những lập trình viên khi họ quá phụ thuộc vào Claude Code hay Codex.

Nếu AI tạo ra lỗi trong mã nguồn, liệu các lập trình viên có đủ trình độ để phát hiện và sửa chữa? Hay họ sẽ bị mắc kẹt trong những sai sót mà chính công cụ hỗ trợ tạo ra?

Tác giả bài viết cũng chia sẻ một trải nghiệm thực tế về việc phó mặc tư duy cho máy móc. Ông đã dùng OpenClaw tích hợp Codex để quản lý các cấu hình trên hệ điều hành Linux hàng ngày.

Ban đầu, công cụ này tỏ ra rất hiệu quả trong việc xử lý các tùy chỉnh phức tạp. Nhưng rắc rối ập đến khi chiếc máy tính của ông gặp sự cố rớt kết nối Wi-Fi liên tục.

Trợ lý AI đã đưa ra một loạt lệnh để chỉnh sửa trình điều khiển của card mạng. Ông đã tin tưởng thực hiện theo mà không kiểm tra kỹ các bước thực hiện của máy.

Kết quả là chiếc máy tính đã hỏng hệ thống khởi động và không thể mở lên được nữa. Đây là một cái giá đắt cho việc lười tư duy và thiếu sự phản biện trước các gợi ý của AI.

Tác giả đúc kết lại bằng một bài học đầy giá trị: “Đáng lẽ OpenClaw nên dừng lại để hướng dẫn tôi cách tự khắc phục sự cố, thay vì làm hộ. Nếu thế, tôi đã có một chiếc máy tính hoạt động tốt và một bộ não sắc bén hơn.”

Thông điệp cuối cùng là chúng ta nên sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ để “nâng cấp” bản thân. Đừng biến mình thành một thực thể phụ thuộc, đánh mất bản năng tư duy - thứ vốn là tinh hoa của con người.

*Nguồn: Wired