Được nghỉ thứ Tư, 1 tuần chỉ cần đi làm 4 ngày: Giấc mơ của dân văn phòng đang dần trở thành hiện thực?

Sau 1 khoảng thời gian dài phải làm việc tại nhà vì đại dịch Covid-19, cộng thêm sự hỗ trợ đắc lực của trí tuệ nhân tạo (AI), mô hình làm việc 4 ngày/tuần dần trở thành giải pháp mang tính “cách mạng” cho tình trạng kiệt sức của dân văn phòng. Tại nhiều quốc gia trên thế giới, chế độ tuần làm việc 4 ngày vẫn đang tiếp tục được thử nghiệm.

Sự khác biệt của tuần làm việc 4 ngày

Tại Australia, Kath Blackham - Giám đốc điều hành công ty công nghệ AI Versa, cho biết toàn bộ 38 nhân viên của bà đã được nghỉ vào mỗi thứ Tư kể từ năm 2018 - trước cả đại dịch Covid-19 và làn sóng AI, biến Versa trở thành một trong những doanh nghiệp tiên phong áp dụng mô hình tuần làm việc 4 ngày.

Blackham cho biết trong giai đoạn đại dịch, khi thị trường lao động khan hiếm và cạnh tranh nhân tài gay gắt, chính sách này giúp công ty tạo lợi thế rõ rệt trong tuyển dụng. Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đã thay đổi khi trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh, kéo theo làn sóng cắt giảm việc làm trong ngành công nghệ.

Dù vậy, theo Blackham, AI lại đang mở ra một hướng đi mới cho mô hình tuần làm việc 4 ngày. Versa hiện ứng dụng AI để nâng cao năng suất dù thời gian làm việc giảm xuống. Bà nhấn mạnh rằng phần thời gian tiết kiệm được nhờ AI nên được trả lại cho người lao động thay vì chỉ tái chuyển hóa thành khối lượng công việc lớn hơn.

“Đã 100 năm kể từ khi tuần làm việc 5 ngày trở thành tiêu chuẩn, nhưng trong suốt thời gian đó chúng ta hiếm khi đặt câu hỏi liệu phần năng suất tăng thêm có nên được chuyển thành thời gian sống cho chính mình hay không” - Bà nói.

Song song với những thử nghiệm doanh nghiệp đơn lẻ, nhiều quốc gia cũng bắt đầu điều chỉnh chính sách lao động.

Iceland cũng từng giảm thời gian làm việc trong tuần của người lao động, xuống còn 36 giờ. Còn tại Bỉ, người lao động có quyền yêu cầu làm việc 4 ngày/tuần trong khuôn khổ tuần làm việc 40 giờ. Tuy nhiên, phần lớn các công ty thử nghiệm áp dụng mô hình tuần làm việc rút ngắn là doanh nghiệp tư nhân.

Tại Anh, một trong những chương trình thử nghiệm lớn nhất thế giới đang được triển khai với hơn 3.300 nhân viên tại 70 doanh nghiệp tham gia. Người lao động được nghỉ thêm một ngày mỗi tuần nhưng vẫn nhận nguyên lương, với điều kiện duy trì hiệu suất công việc tương đương trước đây. Chương trình kéo dài 6 tháng này được giám sát bởi các nhà nghiên cứu từ Đại học Oxford, Đại học Cambridge và Boston College (Mỹ).

Theo Joe Ryle - Giám đốc chiến dịch, văn hóa làm việc quá mức tại Anh đang khiến năng suất thấp và ảnh hưởng tiêu cực đến thế hệ lao động trẻ, những người ngày càng không muốn gắn bó với tình trạng kiệt sức kéo dài.

Dữ liệu của Cơ quan Thống kê Quốc gia Anh cho thấy năng suất lao động tính theo giờ thấp hơn Mỹ và Pháp, trong khi số giờ làm việc lại cao hơn mức trung bình của châu Âu. Bên cạnh đó, khoảng 10 triệu người lao động tại Anh cho biết họ muốn làm việc ít giờ hơn, và có khoảng 3 triệu người sẵn sàng giảm lương để đổi lấy thời gian rảnh.

Tuy nhiên, không phải mọi thử nghiệm đều đi đến kết quả tích cực. Một số tổ chức như Wellcome Trust từng hủy bỏ kế hoạch rút ngắn tuần làm việc do khó khăn vận hành, trong khi Liên đoàn Doanh nghiệp Anh (CBI) cho rằng các mô hình cứng nhắc có thể đi ngược lại xu hướng linh hoạt hóa lao động.

Dù còn nhiều tranh luận, các doanh nghiệp tham gia thử nghiệm tại Anh cho thấy những tín hiệu tích cực ban đầu. Joan Fielder, Giám đốc điều hành Helping Hands, cho biết việc giảm ngày làm không ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ mà còn giúp nhân viên tập trung hơn và duy trì trạng thái làm việc tích cực.

Dân văn phòng được trải nghiệm “tuần làm việc 4 ngày”, nói gì?

Trong tháng đầu tiên của chương trình thử nghiệm tuần làm việc 4 ngày tại Anh, trải nghiệm của bốn nhân viên cho thấy sự thay đổi rõ rệt trong cách họ tiếp cận công việc và cuộc sống cá nhân.

Tại Coventry, Tiến sĩ Fatima Ajia (35 tuổi) - Quản lý truyền thông và nghiên cứu tại tổ chức Waterwise, cho biết ban đầu cô khá hoài nghi về hiệu quả thực sự của mô hình này. Cô lo ngại ngày nghỉ thêm có thể chỉ là “trang trí” cho tự do chứ không mang lại thay đổi thực chất. Trong tuần đầu, cô vẫn khó tách mình khỏi công việc, thường xuyên kiểm tra email, nhưng dần dần bắt đầu có thời gian dành cho gia đình và nhận ra giá trị của cuộc sống ngoài công việc.

Tại Salford, ông Digger Mosey (49 tuổi) - Nhân viên của Helping Hands, lại đón nhận thay đổi này như một sự giải tỏa sau thời gian dài làm ca đêm. Ông sử dụng ngày nghỉ để giải quyết việc cá nhân, gặp bạn bè và cảm nhận rõ sự phục hồi năng lượng khi quay lại công việc.

Tại London, Mark Herbert (52 tuổi) - Quản lý tại Charity Bank cho biết, ban đầu ông sợ rằng việc nghỉ 1 ngày trong tuần thì khối lượng công việc của ngày sau đó sẽ tăng lên gấp đôi. Tuy nhiên sau một tháng trải nghiệm tuần làm việc 4 ngày, ông nhận thấy số cuộc họp giảm đi, công việc và sự phối hợp trong nhóm hiệu quả hơn. Dù thỉnh thoảng vẫn phải kiểm tra email vào ngày nghỉ, nhưng ông đã có thể dành thời gian chạy bộ, chăm sóc sức khỏe và gia đình, đồng thời cảm nhận rõ sự giảm bớt áp lực đầu tuần.

Tại Northampton, Emma Colton (28 tuổi) - Một copywriter, chọn nghỉ vào giữa tuần để tập trung cho các dự án cá nhân như viết tiểu thuyết và vận hành dự án BĐS cá nhân. Dù kế hoạch ban đầu không phải lúc nào cũng suôn sẻ, cô dần nhận ra áp lực phải “tối ưu hóa” ngày nghỉ có thể phản tác dụng, và thay vào đó học cách linh hoạt hơn với thời gian cá nhân.

Sau 1 tháng trải nghiệm tuần làm việc 4 ngày, cả 4 nhân viên kể trên đều cho thấy mức độ thích nghi ngày càng tăng. Một số người cảm nhận rõ sự cải thiện về sức khỏe tinh thần và năng suất, số khác học cách điều chỉnh kỳ vọng cá nhân để phù hợp với nhịp sống mới. Dù còn những khó khăn ban đầu, phần lớn đều cho rằng mô hình 4 ngày/tuần giúp họ tập trung hơn, giảm kiệt sức và có thêm thời gian cho cuộc sống cá nhân.

Nhìn tổng thể, mô hình tuần làm việc 4 ngày chưa thể xem là tiêu chuẩn mới, nhưng đang dần chuyển từ ý tưởng thử nghiệm sang một lựa chọn chính sách lao động nghiêm túc. Như nhiều chuyên gia nhận định, câu hỏi không còn là liệu mô hình này có tốt hay không, mà là: "Chúng ta - cả doanh nghiệp và người lao động, cần bao lâu để thích ứng?".

(Nguồn: The Guardian)