Gần 100 năm trước, quốc gia này đổ 2,5 triệu m³ bê tông xuống một hẻm núi, tạo ra bức tường 221m khiến thế giới kinh ngạc
Gần 100 năm sau, công trình này vẫn khiến thế giới phải trầm trồ.
- 19-11-2026Kỹ sư Nga "nín thở" đập nát một cánh quạt của động cơ PD-08 và cái kết vỡ òa: Thời của máy bay nội địa đây rồi
- 02-11-2026NYT: Tổng thống Putin đập tan nỗ lực cô lập của phương Tây
- 02-11-2026Chọn nhà thầu châu Âu, đập cao gần gấp đôi đập Tam Hiệp phải dừng xây dựng khẩn cấp, vốn đầu tư gần 150.000 tỷ đồng
- 26-10-2026Láng giềng Việt Nam xây siêu đập công suất 300 tỷ kWh, lớn gấp 3 lần Đập Tam Hiệp: Chuyên gia cảnh báo nguy cơ lũ lụt nghiêm trọng
Giữa sa mạc Mojave, nơi nhiệt độ mùa hè có lúc vượt 49°C, một bức tường bê tông cao 221 m chặn ngang hẻm núi Black Canyon trên sông Colorado. Khởi công năm 1931 và tới khi hoàn thành năm 1936, đây là đập cao nhất thế giới. Gần chín thập kỷ sau, Hoover vẫn khiến người ta kinh ngạc, không chỉ vì kích thước mà vì cách con người đã giải những bài toán tưởng như bất khả.
Những bài toán tưởng chừng không lời giải
Bài toán đầu tiên xuất hiện ngay trên giấy. Chưa từng có đập nào cao đến thế nên không có tiền lệ để dựa vào. Các kỹ sư của Cục Cải tạo Đất đai Mỹ phải nghiên cứu về vật lý, cơ học, độ đàn hồi và thủy lực, đồng thời phát triển những phương pháp phân tích mới để kiểm tra thiết kế trước khi đổ bất kỳ viên bê tông nào.
Rồi đến chuyện dời một con sông. Công nhân khoan bốn đường hầm khổng lồ xuyên qua vách đá hai bên hẻm núi, mỗi đường hầm rộng khoảng 17 m, đủ để một tòa nhà nhiều tầng chui lọt. Để đục xuyên đá cứng, họ dùng những giàn khoan “jumbo” gắn trên xe tải, mang nhiều mũi khoan hoạt động cùng lúc. Dòng Colorado được dẫn qua các đường hầm suốt thời gian thi công, để lại lòng sông khô cho đội xây dựng.
Khó khăn lớn hơn nằm ở chính vật liệu. Đập dùng khoảng 2,5 triệu mét khối bê tông, mà bê tông tỏa nhiệt khi đông cứng. Theo tính toán thời đó, nếu đổ liền thành một khối, nó sẽ mất khoảng 125 năm để nguội hẳn và nứt vỡ trong quá trình ấy. Các kỹ sư bèn chia đập thành những cột bê tông riêng, đổ từng lớp mỏng như một chồng khối xếp hình khổng lồ. Bên trong, họ chôn một mạng lưới ống thép dài hàng trăm km cho nước lạnh chảy qua để hút nhiệt, và dựng hẳn một nhà máy làm lạnh ngay tại công trường. Khi bê tông đã nguội, các khe giữa những cột được bơm vữa lấp đầy, biến cả công trình thành một khối thống nhất đủ sức chịu áp lực của hồ nước phía sau.

Vận chuyển cũng là một thử thách. Hẻm núi quá sâu và hẹp để xe cộ tiếp cận, nên người ta căng một hệ thống cáp treo có sức nâng 150 tấn, kỷ lục vào thời điểm đó. Nó chuyển khoảng 46.000 tấn đường ống áp lực, cùng cửa van, thiết bị nhà máy và cả xe tải xuống đáy hẻm. Những đường ống dẫn nước tới tuabin có đường kính khoảng 9 m, quá lớn để chở nguyên chiếc, nên được cuốn và hàn từ các tấm thép ngay tại công trường, mối hàn được chụp X-quang để kiểm tra, một kỹ thuật còn khá mới vào thập niên 1930.
Trên vách hẻm núi, hình ảnh ấn tượng nhất là các “high scaler”, những công nhân đu mình trên dây, dùng búa khoan và thuốc nổ gỡ đá lỏng ngay phía trên đầu đồng nghiệp. Đá rơi là mối đe dọa thường trực. Nhiều người tự quét nhựa đường lên mũ vải để làm cứng, và sau đó mũ bảo hộ trở thành quy định bắt buộc trên công trường, góp phần phổ biến loại mũ này ở Mỹ.
Cái giá, vẻ đẹp và di sản
Công trình khởi công năm 1931, giữa Đại suy thoái, khi hàng nghìn người thất nghiệp đổ về miền Tây tìm việc. Chính phủ đặt thời hạn khắt khe, nhà thầu bị phạt nặng nếu trễ, và kết quả là đập hoàn thành sớm hơn kế hoạch gần hai năm. Một thị trấn mới, Boulder City, mọc lên chỉ để phục vụ công nhân và gia đình họ. Cái giá phải trả không nhỏ: khoảng một trăm người thiệt mạng trong quá trình xây dựng, với con số thường được nhắc tới là 96 theo thống kê chính thức, hoặc 112 nếu tính thêm một số trường hợp khác.
Dẫu vậy, Hoover không phải một khối bê tông vô hồn. Các tháp lấy nước, đài quan sát và nội thất đều mang phong cách Art Deco đặc trưng thập niên 1930. Ở đầu phía Nevada là cặp tượng đồng Winged Figures of the Republic cao khoảng 9 m của nhà điêu khắc Oskar Hansen. Dưới chân tượng, sàn đá terrazzo khảm một bản đồ sao, sắp xếp các vì sao theo vị trí vào ngày đập được khánh thành, như một chiếc đồng hồ thiên văn gửi lại cho hậu thế.

Phía sau đập là hồ Lake Mead, một trong những hồ chứa nhân tạo lớn nhất nước Mỹ. Nước từ hồ đổ qua các tuabin của nhà máy thủy điện công suất khoảng 2.000 MW. Từ năm 1939 đến 1949, đây là trạm thủy điện lớn nhất thế giới, cấp điện qua những đường dây dài hàng trăm km tới Nam California, rồi tới Nevada và Arizona, đồng thời bảo đảm nước sinh hoạt và tưới tiêu cho hàng chục triệu người. Sự bùng nổ của Las Vegas, Phoenix hay vùng Nam California khó có thể diễn ra nhanh như vậy nếu thiếu nó.
Ngày nay, Hoover không còn là đập cao nhất thế giới, nhưng vẫn là đập bê tông cao nhất nước Mỹ và là con đập thu hút du khách nhất. Từ đầu những năm 2000, hạn hán kéo dài khiến mực nước Lake Mead tụt sâu, để lại trên vách đá quanh hồ một “vành bồn tắm” trắng, vệt khoáng chất đánh dấu mực nước cũ. Đó là lời nhắc rằng ngay cả công trình vĩ đại nhất cũng phụ thuộc vào dòng sông nó chặn lại. Từ năm 2010, cây cầu Mike O’Callaghan–Pat Tillman Memorial Bridge bắc qua hẻm núi ngay cạnh đập, cho du khách một góc nhìn toàn cảnh từ trên cao. Đập Hoover là minh chứng cho một thời đại dám nghĩ lớn, nơi con người dời sông, làm nguội bê tông bằng nước lạnh và treo mình trên vách đá để dựng nên nền tảng cho cả một vùng.
Ba chi tiết trong bài tôi chưa kiểm chứng lại bằng nguồn mới: đường kính ống khoảng 9 m cùng việc chụp X-quang mối hàn, giàn khoan “jumbo”, và danh hiệu hồ chứa. Nếu bài dùng để đăng chính thức, bạn nên đối chiếu những điểm này với tài liệu của Cục Cải tạo Đất đai.
Nguồn: Tổng hợp
Việt Nam hàng ngày