Giải bài toán bãi đỗ xe với tầm nhìn đô thị đa tầng

Đáp ứng nhu cầu cấp thiết, khơi thông nguồn lực đầu tư

Việc một người lái xe phải đi nhiều vòng để tìm chỗ đỗ làm tăng thời gian di chuyển, áp lực giao thông và ô nhiễm môi trường. Một đoạn vỉa hè bị chiếm dụng để trông giữ xe khiến người đi bộ phải xuống lòng đường. Những tình huống ấy cho thấy, thiếu chỗ đỗ xe là vấn đề liên quan trực tiếp đến trật tự, an toàn và chất lượng sống đô thị. Theo số liệu thống kê về đầu tư phát triển hệ thống bãi đỗ xe của thành phố Hà Nội, trong 1.690 bãi đỗ xe công cộng theo quy hoạch, mới có 72 bãi được đưa vào khai thác, 61 bãi đang triển khai, còn 1.557 bãi chưa thực hiện. Khoảng cách giữa quy hoạch và thực tế đặt ra yêu cầu đẩy nhanh đầu tư, nhất là ở khu vực nội đô có nhu cầu lớn nhưng quỹ đất hạn chế.

Theo Thông báo số 985/TB-VP ngày 13-10-2026 của Văn phòng UBND thành phố, Sở Xây dựng Hà Nội được giao rà soát danh mục theo quy hoạch, đề xuất thứ tự ưu tiên, công khai dự án và chính sách hỗ trợ để thu hút vốn ngoài ngân sách. Khu vực từ Vành đai 3 trở vào được xác định là địa bàn ưu tiên. Ngày 29-10-2026, Sở Xây dựng Hà Nội đã ban hành Văn bản số 24379/SXD-KHTC về góp ý cơ chế, chính sách và kêu gọi đầu tư phát triển hệ thống bãi đỗ xe.

Định hướng này xuất phát từ đòi hỏi thực tiễn. Khi chỗ đỗ chính thức chưa đáp ứng nhu cầu, phương tiện có thể dồn lên lòng đường, vỉa hè hoặc các điểm trông giữ tự phát. Năng lực lưu thông bị thu hẹp, không gian công cộng bị chia cắt, công tác quản lý thêm khó khăn. Tuy nhiên, tăng số chỗ đỗ chỉ góp phần giảm ùn tắc khi vị trí, lối ra vào và khả năng tiếp cận được tính toán hợp lý, đồng thời gắn với phát triển giao thông công cộng.

Phát triển bãi đỗ xe hợp pháp, được cấp phép và quản lý đúng quy định còn tạo điều kiện kiểm soát giá dịch vụ, sức chứa, an toàn tài sản và trách nhiệm vận hành. Dữ liệu về chỗ trống, thời gian đỗ, thanh toán có thể được kết nối để người dân thuận tiện sử dụng, cơ quan chức năng thuận lợi giám sát. Vì vậy, đầu tư bài bản mang lại lợi ích cho cả người sử dụng và hệ thống quản lý đô thị.

Nghịch lý là nhu cầu lớn nhưng nhà đầu tư vẫn chưa mặn mà. Theo Sở Xây dựng, suất đầu tư cao, thời gian thu hồi vốn dài và giá dịch vụ chưa bù đắp đủ chi phí là những trở ngại chủ yếu. Trong khi đó, các điểm trông giữ tự phát có chi phí thấp vẫn tồn tại, tạo cạnh tranh thiếu bình đẳng với dự án phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đầu tư, vận hành. Muốn huy động nguồn lực xã hội, cần giải quyết các vướng mắc này.

Lời mời đầu tư cần đi cùng thông tin rõ ràng về vị trí, quy mô, hiện trạng đất, khả năng bàn giao và điều kiện kết nối giao thông. Danh mục dự án cũng cần phân loại theo mức độ cấp thiết, khả năng triển khai và hiệu quả khai thác. Khi những thông tin cơ bản được công khai, doanh nghiệp mới có cơ sở tính toán chi phí, doanh thu và quyết định tham gia; cơ quan quản lý có căn cứ lựa chọn dự án ưu tiên.

Việc lấy ý kiến về hỗ trợ lãi vay, ưu đãi đất đai, thời hạn thuê đất, tỷ lệ khai thác dịch vụ và giá trông giữ xe là bước cần thiết để hoàn thiện chính sách. Đây là những nội dung đang được nghiên cứu, đề xuất, cần đánh giá trên cơ sở hiệu quả từng loại hình và khả năng cân đối nguồn lực. Ưu đãi phải gắn với tiến độ, công suất đỗ xe, chất lượng phục vụ và trách nhiệm duy trì công năng của dự án.

Cùng với thu hút đầu tư, Hà Nội cần từng bước chấn chỉnh trông giữ xe tự phát, thu hẹp việc sử dụng lòng đường, vỉa hè theo lộ trình phù hợp với nguồn cung thay thế. Những bãi đỗ công cộng cấp thiết nhưng khó thu hút doanh nghiệp cần được xem xét phương án đầu tư công như chỉ đạo của thành phố. Phân bổ hợp lý vai trò của ngân sách và vốn xã hội sẽ giúp đáp ứng cả nhu cầu kinh doanh lẫn yêu cầu phục vụ cộng đồng.

Khai thác không gian ngầm, kết nối các tầng đô thị

Nếu chỉ tìm thêm đất trống trên mặt đất, Hà Nội sẽ ngày càng khó đáp ứng nhu cầu đỗ xe. Cũng trên quỹ đất hữu hạn ấy, thành phố cần bố trí nhà ở, đường sá, trường học, cây xanh và không gian công cộng. Vì vậy, phát triển bãi đỗ xe phải được đặt trong tư duy tổ chức không gian theo chiều đứng, phối hợp giữa tầng ngầm, mặt đất và công trình trên cao.

Định hướng đa tầng, đa lớp mở ra cách sử dụng hiệu quả hơn mỗi đơn vị diện tích. Trong đó, không gian ngầm có thể bố trí giao thông, bãi đỗ xe, hạ tầng kỹ thuật và các chức năng phù hợp; mặt đất có thêm điều kiện dành cho người đi bộ, cây xanh, sinh hoạt cộng đồng. Giá trị của phát triển đa tầng nằm ở sự phối hợp giữa các chức năng, giảm áp lực dồn nén và cải thiện môi trường sống.

Theo quy hoạch chung không gian xây dựng ngầm đô thị trung tâm Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn 2050, khu vực bốn quận nội đô cũ dự kiến bố trí 78 bãi đỗ xe công cộng ngầm, tổng diện tích sàn khoảng 104ha, tối đa năm tầng hầm, kết hợp thương mại, dịch vụ. Định hướng này cho thấy dư địa khai thác chiều sâu. Tuy nhiên, việc nhiều dự án chưa triển khai cũng đặt ra yêu cầu chuẩn bị nguồn lực và điều kiện thực hiện cụ thể.

Ưu tiên không gian ngầm đòi hỏi lựa chọn theo địa chất, thủy văn, mật độ công trình và nhu cầu từng khu vực. Có nơi phù hợp xây bãi ngầm; có nơi nên bố trí bãi cao tầng hoặc hệ thống đỗ xe cơ giới hóa. Mỗi phương án phải được đánh giá về chi phí, an toàn, tác động cảnh quan và hiệu quả phục vụ. Không gian ngầm là nguồn lực cần khai thác thận trọng, bởi quyết định hôm nay có thể ảnh hưởng lâu dài đến khả năng phát triển công trình khác.

Bãi đỗ xe ngầm cần nằm trong mạng lưới được quy hoạch thống nhất. Vị trí, độ sâu, kết cấu và lối tiếp cận phải tính đến đường sắt đô thị, đường ống cấp thoát nước, cáp kỹ thuật cùng nền móng công trình lân cận. Dành trước hành lang kết nối và khả năng mở rộng sẽ hạn chế xung đột, giảm nguy cơ phải sửa chữa, điều chỉnh tốn kém khi các dự án được triển khai vào những thời điểm khác nhau.

Sự kết nối với vận tải công cộng đặc biệt quan trọng. Bãi đỗ trung chuyển gần nhà ga, cửa ngõ cần giúp người dân gửi phương tiện thuận tiện rồi tiếp tục hành trình bằng tàu điện, xe buýt. Trong lõi đô thị, quy mô đỗ xe phải phù hợp với năng lực tiếp nhận của đường phố. Một công trình tăng sức chứa nhưng có lối ra vào gây xung đột dòng xe có thể tạo thêm điểm nghẽn. Hiệu quả phải được xem xét trên toàn hành trình đi lại.

Khai thác chiều sâu cũng phải bảo vệ chất lượng không gian bên trên. Với dự án dưới công viên, vườn hoa hoặc gần di sản, cần đánh giá kỹ tác động tới cây xanh, cảnh quan và công trình hiện hữu; kiểm soát diện tích lối xuống, công trình phụ trợ. Các yêu cầu chống ngập, thông gió, phòng cháy, chữa cháy, thoát nạn và cứu hộ phải được xác định từ khâu thiết kế. Tiết kiệm đất cần đi cùng bảo đảm an toàn và gìn giữ giá trị đô thị.

Về nguồn lực, có thể nghiên cứu kết hợp thương mại, dịch vụ và trạm sạc phương tiện điện theo quy định để tăng tính khả thi tài chính. Tuy nhiên, công năng đỗ xe phải được bảo đảm, với chỉ tiêu sức chứa, chất lượng vận hành và nghĩa vụ phục vụ rõ ràng. Cơ quan quản lý cần theo dõi việc thực hiện cam kết, tránh tình trạng dự án được hưởng ưu đãi nhưng diện tích phục vụ giao thông bị thu hẹp trong quá trình khai thác.

Từ yêu cầu trước mắt đến tầm nhìn dài hạn, phát triển bãi đỗ xe là một phần của quá trình tổ chức lại Hà Nội theo hướng đồng bộ, tiết kiệm tài nguyên và thuận tiện cho người dân. Lời kêu gọi đầu tư sẽ có ý nghĩa khi danh mục quy hoạch chuyển thành công trình vận hành hiệu quả. Mỗi dự án được lựa chọn đúng, kết nối tốt và quản lý chặt chẽ sẽ góp thêm chỗ đỗ hợp pháp, trả lại không gian công cộng và tạo nền tảng cho đô thị đa tầng phát triển bền vững.