Huy động vốn ngân hàng vượt tín dụng: Sắp có bất ngờ về lãi suất?

Diễn biến mới về huy động vốn

Chia sẻ tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 8 diễn ra chiều 3/9, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết, tính đến ngày 22/8, huy động vốn bằng đồng Việt Nam đã tăng 8,77% so với đầu năm, cao hơn mức tăng 8,38% của tín dụng. Nhờ đó, thanh khoản ngắn hạn của hệ thống ngân hàng đang được cải thiện.

Đây là diễn biến đáng chú ý, bởi trong nhiều tháng trước tín dụng luôn tăng nhanh hơn huy động vốn. Đến cuối quý II/2026, theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước, tăng trưởng huy động vốn toàn hệ thống mới đạt hơn 5% so với đầu năm, trong khi tín dụng đã tăng 7,4%.

Việc huy động vốn tăng tốc diễn ra trong bối cảnh các ngân hàng đẩy mạnh thu hút tiền nhàn rỗi thông qua nhiều sản phẩm, từ tiền gửi tiết kiệm đến chứng chỉ tiền gửi và trái phiếu. Một số ngân hàng có lãi suất gửi tiết kiệm lên tới trên 9%/năm cho kỳ hạn 6 tháng trở lên còn trái phiếu, chứng chỉ tiền gửi trên 10%/năm.

Trước đó, tình trạng tín dụng tăng nhanh hơn huy động đã kéo dài trong nhiều năm. Báo cáo của Ngân hàng Nhà nước tại cuộc làm việc với Thủ tướng ngày 13/8 cho thấy, trong giai đoạn 2021-2025, tín dụng tăng nhanh hơn huy động bình quân khoảng 3,8%/năm, khiến chênh lệch giữa hai nguồn vốn lên tới khoảng 2 triệu tỷ đồng.

Năm 2021, huy động vốn tăng 9,26%, trong khi tín dụng tăng 13,6%. Năm 2022, hai chỉ tiêu lần lượt tăng 7,65% và 14,2%; năm 2023 là 13,5% và 13,78%; năm 2024 là 10,66% và 15,1%; năm 2025 là 15,42% và 19,07%.

Sắp 'hạ nhiệt' lãi suất?

Trao đổi với PV Tiền Phong, PGS, TS. Đặng Ngọc Đức - Viện trưởng Viện Công nghệ tài chính, Trường Đại học Đại Nam - lý giải việc huy động đang tăng nhanh hơn tín dụng, bởi các kênh đầu tư khác không còn đủ hấp dẫn, dòng tiền có xu hướng tìm đến những nơi được đánh giá an toàn hơn.

“Hiện nay, hầu như không có những kênh đầu tư mang lại hiệu quả cao trong bối cảnh nền kinh tế đang khó khăn”, ông Đức nhận định và cho rằng lãi suất tiền gửi trở thành một yếu tố quan trọng hút dòng tiền vào ngân hàng. Theo ông Đức, khi lãi suất tiền gửi đủ hấp dẫn, dòng tiền sẽ chảy vào ngân hàng, thay vì tìm kiếm những kênh đầu tư có mức độ rủi ro cao hơn.

Việc huy động vốn tăng nhanh hơn tín dụng đang tạo ra sự thay đổi đáng kể đối với thanh khoản của các tổ chức tín dụng. Nếu xu hướng này tiếp tục duy trì, áp lực cạnh tranh huy động vốn giữa các ngân hàng có thể giảm xuống, qua đó tạo điều kiện để mặt bằng lãi suất tiền gửi hạ nhiệt.

Theo vị chuyên gia, khi ngân hàng không còn thiếu hụt nguồn vốn đầu vào, nhu cầu liên tục nâng lãi suất để thu hút tiền gửi cũng sẽ giảm. Đây là yếu tố quan trọng bởi chi phí vốn đầu vào có liên hệ trực tiếp với khả năng giảm lãi suất cho vay.

Tuy nhiên, ông Đức cho rằng, vấn đề hiện nay không chỉ nằm ở nguồn vốn mà còn ở khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế. Nghịch lý xuất hiện khi một bên là dòng tiền đang chảy vào ngân hàng, trong khi dòng vốn từ ngân hàng ra khu vực sản xuất lại gặp khó khăn.

Ông Đức cho rằng, huy động vốn vượt tín dụng không đồng nghĩa với việc ngân hàng có thể lập tức giảm mạnh lãi suất cho vay. Các tổ chức tín dụng vẫn phải cân đối giữa chi phí huy động, chất lượng tài sản, rủi ro tín dụng và nhu cầu vốn của nền kinh tế.

"Nếu chênh lệch giữa huy động và tín dụng tiếp tục được cải thiện, áp lực tăng lãi suất tiền gửi sẽ giảm đáng kể. Khi chi phí đầu vào ổn định, các ngân hàng sẽ có thêm dư địa điều chỉnh lãi suất cho vay theo hướng hợp lý hơn", ông Đức nói.