Iran hé lộ cách để tàu thuyền đi qua Hormuz mà không “trở thành đống sắt vụn”

Iran vừa đưa ra hướng dẫn mới cho các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, trong đó giới thiệu một lộ trình thay thế nhằm hạn chế rủi ro liên quan đến thủy lôi tại tuyến hàng hải quan trọng này. Thông báo do lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) phát đi, yêu cầu các tàu phải tuân thủ tuyến di chuyển được chỉ định để đảm bảo an toàn.

Theo phía Iran, tuyến đường mới sẽ thay thế luồng hàng hải chính vốn có mật độ tàu qua lại cao nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Hormuz là eo biển chiến lược nối vịnh Ba Tư với vịnh Oman, có chiều rộng tại một số điểm chỉ khoảng 33–38 km, trong khi luồng tàu dầu truyền thống trước đây chỉ rộng khoảng 3 km.

Trước đó, vào cuối tháng 3, Iran đã cho phép một số tàu thương mại và tàu chở dầu đi qua eo biển dưới sự kiểm soát và hộ tống của lực lượng này. Các tàu được hướng dẫn di chuyển qua khu vực lãnh hải Iran, gần đảo Larak, thay vì đi theo tuyến chính như trước.

Việc nối lại hoạt động hàng hải diễn ra sau khi Iran và Mỹ đạt được thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần vào rạng sáng 8/4, ngay trước thời hạn tối hậu thư từ Tổng thống Donald Trump. Theo thỏa thuận, Iran đồng ý mở lại eo biển Hormuz, song các tàu đi qua phải chấp nhận sự giám sát và tuân thủ các quy định kỹ thuật do Tehran đưa ra.

Dù vậy, lưu lượng tàu qua eo biển hiện giảm mạnh. Dữ liệu từ S&P Global Market Intelligence cho thấy chỉ có 4 tàu đi qua Hormuz trong ngày 8/4, thấp hơn nhiều so với mức hơn 100 tàu mỗi ngày trước khi xung đột leo thang.

Một điểm đáng chú ý khác là yêu cầu về phí quá cảnh. Iran được cho là yêu cầu các tàu phải thỏa thuận trước về chi phí, có thể thanh toán bằng tiền điện tử hoặc đồng nhân dân tệ. Mức phí bao gồm nhiều khoản như phí cơ bản, phí an ninh và chi phí hành chính, trong đó với siêu tàu chở dầu có thể lên tới khoảng 2 triệu USD.

Đề xuất này đã vấp phải phản ứng từ các quốc gia Arab vùng Vịnh, khi họ cho rằng việc thu phí đi lại tại eo biển quốc tế là không phù hợp với Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển – vốn bảo đảm quyền tự do hàng hải qua các tuyến đường tự nhiên như Hormuz, Manche, Gibraltar hay Malacca. Các nhà sản xuất năng lượng trong khu vực cũng phản đối việc phải trả phí để lưu thông qua tuyến vận tải chiến lược này.

Trong diễn biến liên quan, truyền thông Iran ngày 8/4 cho biết nước này đã tạm thời đóng lại eo biển Hormuz nhằm phản ứng trước các cuộc tấn công tiếp diễn của Israel vào Lebanon, bất chấp thỏa thuận ngừng bắn. Phía Mỹ sau đó cảnh báo Iran cần tuân thủ cam kết, nếu không sẽ phải đối mặt với những hậu quả nghiêm trọng.